డాక్టర్ మన్మోహన్ వైద్య
అఖిల భారతీయ కార్యకారిణి సభ్యులు, ఆర్ఎస్ఎస్
భారతదేశ స్వదేశీ జీవన విధానంలో ఇమిడి ఉన్న ‘ఆత్మ’ అనేది కేవలం సాంస్కృతిక వ్యక్తీకరణకు అతీతంగా అనేక లోతైన కోణాలను కలిగి ఉంది. 1964 నుండి 1966 మధ్య, డాక్టర్ డి. ఎస్. కొఠారి నాయకత్వంలో, భారతదేశ విద్యా వ్యవస్థను మూల్యాంకనం చేయడానికి ఒక కమిషన్ను ఏర్పాటు చేశారు. దాని ముఖ్యమైన నిర్ధారణలలో ఒకటి ఏమిటంటే, భారతదేశ మేధో రంగం యూరోకేంద్రీకృతంగా మారింది. అయితే అది భారత్-కేంద్రీకృత దృక్పథంలో పాతుకుపోయి ఉండాలి.
ఈ అంతర్దృష్టి సమకాలీన ఉదాహరణల ద్వారా లోతైన ఆలోచనకు దారితీస్తుంది. ఇజ్రాయెల్, హమాస్ మధ్య కొనసాగుతున్న సంఘర్షణను, భారతదేశంతో సహా ప్రపంచ మీడియా మధ్యప్రాచ్యంలోని యుద్ధంగా విస్తృతంగా వర్ణిస్తోంది. అయితే, భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఇటీవల ఈ ప్రాంతాన్ని పశ్చిమ ఆసియాగా పేర్కొనడం ప్రారంభించింది. భౌగోళికం మారలేదు, కానీ దృక్పథం మారింది.
మధ్యప్రాచ్యం అనే పదం యూరోపియన్ దృక్కోణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇక్కడ భారతదేశం తూర్పుగా, జపాన్ సుదూర తూర్పుగా కనిపిస్తుంది. ఒక స్వతంత్ర దేశంగా, భారతదేశం ప్రపంచాన్ని తన సొంత దృక్కోణంతో నిర్వహించుకోవాలి. భారత్కు, ఐరోపా అంటే పశ్చిమం, జపాన్ అంటే తూర్పు, గల్ఫ్ ప్రాంతం అంటే పశ్చిమ ఆసియా. దృక్పథంలోని ఈ మార్పు స్వదేశీ చైతన్యం సారాంశాన్ని సూచిస్తుంది.
బ్రిటిష్ వారు పాలించాలనే ఉద్దేశ్యంతో భారత్కు వచ్చారు. దానికి అనుగుణంగా, వారు శిక్షాత్మక ధోరణితో చట్టాలను రూపొందించారు. వాటిలో ముఖ్యమైనది భారత శిక్షా స్మృతి (ఐపిసి). నేటి భారత్లో, పరిపాలన ప్రజల సంకల్పంపై ఆధారపడి ఉంది.ఇక్కడ లక్ష్యం శిక్షించడం కాదు, న్యాయం చేయడం. ఈ సూత్రానికి అనుగుణంగా, భారత శిక్షా స్మృతి స్థానంలో భారతీయ న్యాయ సంహిత (బిఎన్ఎస్)ను తీసుకువచ్చారు.
ఈ మార్పు కేవలం నామకరణ మార్పును మాత్రమే కాకుండా, తాత్విక దృక్పథంలో పరిపాలన నుండి న్యాయం వైపు జరిగిన లోతైన మార్పును సూచిస్తుంది. ఇలాంటి మార్పులు అనేక రంగాలలో చోటుచేసుకుంటున్నాయి. ఒక దేశంగా, మనం ఇంకా ఎంతో సాధించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉన్నాము. వలసవాద జోక్యానికి ముందు, భారత్ సూర్యుడు, చంద్రుడు, భూమి కదలికల ఆధారంగా శాస్త్రీయంగా నిరూపించిన కాలగణన వ్యవస్థను కలిగి ఉండేది. నెలల పేర్లు నక్షత్రరాశుల నుండి తీసుకున్నారు.
మన పండితులు సూర్య, చంద్ర గ్రహణాలను 50 నుండి 100 సంవత్సరాల ముందుగానే ఖచ్చితంగా అంచనా వేయగలిగారు. దీనికి విరుద్ధంగా, పాశ్చాత్య గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్లో మొదట్లో కేవలం పది నెలలు మాత్రమే ఉండేవి. సెప్టెంబర్, అక్టోబర్, నవంబర్, డిసెంబర్ అనేవి అక్షరాలా ఏడవ, ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ, పదవ నెలలను సూచిస్తాయి. తదనంతరం, జూలియస్ సీజర్ జూలైని ప్రవేశపెట్టగా, అగస్టస్ ఆగస్ట్ను చేర్చాడు.తద్వారా అసలు సంఖ్యా క్రమాన్ని మార్చాడు.
నేటికీ, భారతదేశంలో పండుగలను ఆంగ్ల తేదీల ప్రకారం కాకుండా, సాంప్రదాయ చాంద్రమాస తిథికి అనుగుణంగా జరుపుకుంటారు. రామ నవమిని చైత్ర శుక్ల నవమి నాడు, రక్షాబంధన్ను శ్రావణ పౌర్ణమి నాడు, జన్మాష్టమిని శ్రావణ లేదా భాద్రపద కృష్ణాష్టమి నాడు, నవరాత్రిని ఆశ్విన శుక్ల ప్రతిపద నాడు, విజయదశమిని ఆశ్విన శుక్ల దశమి నాడు జరుపుకుంటారు. సంబంధిత గ్రెగోరియన్ తేదీతో సంబంధం లేకుండా, ఈ ఆచారాలు తిథిపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.
ఆంగ్ల తేదీలకే ఎందుకు పరిమితం చేయాలి?
ఇది ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది. వివాహ తేదీలను నిర్ణయించేటప్పుడు మనం శుభ సమయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, వార్షికోత్సవాలు, పుట్టినరోజు
అర్ధరాత్రి ఆచారాలు, కేక్ కటింగ్, ఉపరితల ఆచారాలతో కూడిన ఆంగ్ల తేదీల ప్రకారం పుట్టినరోజులు జరుపుకునే సమకాలీన పద్ధతి, సూర్యోదయానికి ముందే బ్రహ్మ ముహూర్తంలో రోజు ప్రారంభమయ్యే భారతీయ సంప్రదాయానికి విరుద్ధంగా ఉంది. తిథి ప్రకారం పుట్టినరోజులు జరుపుకోవడం వేడుక స్ఫూర్తినే మారుస్తుంది.
ఒకరు తెల్లవారుజామున (సూర్యోదయానికి ముందే) మేల్కొని, స్నానాదికాలు చేసి, దైవం ముందు పవిత్రమైన దీపాన్ని వెలిగించి, పెద్దల ఆశీర్వాదం తీసుకుని, ఉన్నతమైన సంకల్పాలు తీసుకుని, సామాజిక శ్రేయస్సుకు తమను తాము అంకితం చేసుకుంటారు. ఇటువంటి ఆచరణలు కుటుంబంలో సామరస్యాన్ని, విలువలను, సామూహిక ఆనంద స్ఫూర్తిని పెంపొందిస్తాయి.
ఇదే స్వదేశీ జీవన విధానం సారం. ఇక్కడ ఆలోచన, సమయం, ప్రవర్తన, సంస్కృతి ఒకరి సొంత నాగరిక స్వీయతతో ఏకీభవిస్తాయి. ఘర్షణ లేదా అధిక ఖర్చు లేకుండా, కేవలం దృక్పథాన్ని మార్చుకోవడం ద్వారా, ఒకరు జీవితాన్ని మరింత అర్థవంతంగా, మూలాలతో కూడినదిగా, ప్రామాణికంగా భారతీయంగా మార్చుకోవచ్చు.
విద్య, అభ్యసనం జీవిత పరమార్థం: భరతుని ‘స్వ’ దృక్పథం
ఇటీవల నా దృష్టికి ఒక ఆలోచన రేకెత్తించే వ్యాసం వచ్చింది. దాని రచయిత ఇలా అంటారు – “నేను చదువుకోని, కానీ విద్యావంతులైన కొందరిని, అలాగే చదువుకున్నా చదువుకోని కొందరిని కూడా కలిశాను.” విద్య మీకు జీవనోపాధిని సంపాదించడానికి ఒక మార్గాన్ని ఇస్తుంది. అయితే అభ్యసనం విద్యకు భిన్నమైనది. అభ్యసనం మీకు జీవితంలో ఒక లక్ష్యాన్ని ఇస్తుంది. లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉండి, గమ్యం నిర్ణయించబడితే, మీరు మీ ప్రాధాన్యతలను నిర్దేశించుకోవచ్చు.
ఒక లక్ష్యం, గమ్యం, కృషి ఉన్నప్పుడు, జీవితం నదిలోని నీటిలా ప్రవహిస్తుంది. ఆ నది తన గట్ల పరిమితుల మధ్య ప్రవహించడానికి ఇష్టపడుతుంది, ఎందుకంటే అది సముద్రంలో కలవాలనే తన లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలి. జీవితంలో కేవలం విద్య, డబ్బు సంపాదించడం ఒక సరస్సులోని నీటిలాంటిది. అది ఎంత పెద్దదైనా, దుర్వాసన వేస్తుంది. జీవితం అర్థాన్ని, లక్ష్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి పుస్తకాలు మీకు సహాయపడతాయి.
మొదట మనం చదవడం నేర్చుకుంటామని, ఆ తర్వాత నేర్చుకోవడానికి చదువుతామని అంటారు. పనులను నిర్వహించుకోవడం ద్వారా, నేర్చుకోవడానికి చదవడానికి సమయాన్ని కేటాయించుకోవచ్చు. చేప నీటిలో జీవించినట్లు, మనం కాలంలో జీవిస్తున్నాం. నీరు లేదని చేప ఎలా చెప్పగలదు! అదేవిధంగా, తమకు సమయం లేదని ఎవరూ చెప్పలేరు.
పనులకు ప్రాధాన్యతనిచ్చి, విద్యకు అతీతంగా జ్ఞానపు లోతుల్లోకి ప్రయాణించడం ద్వారా చదవడానికి, అర్థవంతమైన జీవితాన్ని గడపడానికి సమయాన్ని కేటాయించుకోగలరు. అందువల్ల, జీవితం కేవలం సంపదను సంపాదించడానికే పరిమితం కాకూడదు. అది ఒక ఉన్నతమైన లక్ష్యంపై ఆధారపడి ఉండాలి. అటువంటి లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి సంకల్పం, సూర్యోదయానికి ముందే మేల్కొనడం, ఆ తర్వాత నిరంతర కృషి, చివరికి క్రమశిక్షణతో కూడిన అలవాటు అవసరం.
ఒకసారి మేల్కొనే సమయం స్థిరపడితే, విశ్రాంతి సమయం దానంతట అదే సర్దుకుంటుంది. ఈ రెండు హద్దుల మధ్య, జీవితం సమతుల్యంగా ప్రవహిస్తూ, శారీరక, మానసిక శ్రేయస్సును పెంపొందిస్తుంది. ప్రతి కుటుంబం సూర్యోదయానికి ముందే నిద్రలేచే అలవాటును పాటిస్తే, అది జీవిత గమనాన్ని, స్థితిని రెండింటినీ మార్చివేయగలదు.
రాత్రి షిఫ్టులలో పనిచేసేవారికి లేదా అనారోగ్యంతో బాధపడేవారికి మినహాయింపులు ఉండవచ్చు. కానీ చాలామందికి, క్రమమైన వ్యాయామం, యోగా, సూర్య నమస్కారం వంటి అభ్యాసాలు సహజంగానే జీవితంలో అంతర్భాగంగా మారిపోతాయి. ఇది కూడా భారత్ అంతర్గత స్వభావమైన క్రమశిక్షణ, లక్ష్యం, సంపూర్ణ శ్రేయస్సుల సామరస్యపూర్వకమైన సమన్వయంలోని ఒక ముఖ్యమైన కోణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
“మరింత ఇవ్వడం”: భారత్ నిశ్శబ్ద, విశిష్టమైన స్ఫూర్తి
బ్రిటిష్ పాలన రాకముందు, భారత్ ఒక రాజకీయంగా ఏకీకృతమైన దేశంగా లేదు. భాష, ఆరాధనా పద్ధతులు, జీవన విధానాలలో అపారమైన వైవిధ్యం ఉండేది. వివిధ రాజులు వేర్వేరు రాజ్యాలను స్థాపించి భారత ప్రజలను పరిపాలించారు. అయినప్పటికీ, ఈ విశాలమైన నాగరికతా విస్తీర్ణంలో శతాబ్దాలుగా ఒక శాశ్వతమైన సంప్రదాయం గమనించబడింది.
పాలు లేదా నూనె వంటి ద్రవ పదార్థాన్ని కొలిచి ఇచ్చినప్పుడల్లా, కొలపాత్రను పూర్తిగా నింపిన తర్వాత, తప్పనిసరిగా కొంచెం అదనంగా కలిపేవారు. అదేవిధంగా, త్రాసుపై వస్తువులను తూచేటప్పుడు, త్రాసు సరిపోయిన తర్వాత కూడా, కొద్దిగా అదనపు పరిమాణాన్ని ఇచ్చేవారు. ఈ ఆచారం నేటికీ, ముఖ్యంగా గ్రామీణ భారతదేశంలో కొనసాగుతోంది.
ఇది కేవలం ఒక వాణిజ్య శైలి మాత్రమే కాదు. అంతకంటే ఎక్కువగా, ఇది భారతదేశం అంతర్గత నాగరిక స్ఫూర్తిని, దాని ‘అంతరాత్మ’ను ప్రతిబింబిస్తుంది. దీని వెనుక ఉన్న భావన స్పష్టం: నేను ఎంత విలువ/డబ్బు పొందినా, దానికి బదులుగా పొరపాటున కూడా సమాజానికి ‘తక్కువ’ కాకుండా, కొంచెం ఎక్కువ ఇవ్వాలి. సమాజానికి ఎక్కువ తిరిగి ఇచ్చే ఈ స్వభావమే భారతదేశ సారం.
అవినీతికి శాశ్వత పరిష్కారం
విచారకరంగా, ఆధునిక విద్య వ్యక్తులను స్వార్థపరులుగా, భౌతికవాదులుగా, ప్రధానంగా ఆర్థిక లాభం కోసం పాకులాడేవారిగా తీర్చిదిద్దుతోంది. దీనికి విరుద్ధంగా, భారతదేశంలోని సాధారణ పౌరుడు సమాజానికి మరింతగా ఇవ్వడంలో సహజమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు. ఇది భారతదేశం సహజ స్వభావం. ఈ అంతర్గత తత్వాన్ని మేల్కొల్పి, దానిని ప్రవర్తనలోకి అనువదిస్తే, అవినీతికి తావు ఉండదు. ఉనికిలో ఉన్నాయి.
దీని మార్గదర్శక సూత్రం చాలా సరళమైనది: నా పనికి నేను ఎంత ప్రతిఫలం లేదా విలువ పొందినా, ఏ పరిస్థితులలోనైనా అంతకంటే ఎక్కువ సమాజానికి తిరిగి ఇవ్వాలి. ఎప్పుడూ తక్కువ కాదు. ఇదే భారతదేశపు స్వదేశీ జీవన విధానానికి, దాని నాగరిక స్వరూపానికి నిజమైన నిదర్శనం. స్వామి వివేకానంద శిష్యురాలైన, ఐర్లాండ్లో జన్మించిన సిస్టర్ నివేదిత (మార్గరెట్ నోబుల్), సామాజిక జీవితానికి సంబంధించి ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన ఆలోచనను వివరించారు.
ఆమె ఇలా పేర్కొన్నారు: ఒక సమాజంలో ప్రజలు తమ పని ప్రతిఫలాన్ని కేవలం తమ కోసమే ఉంచుకోకుండా, దానిని సమాజంతో పంచుకున్నప్పుడు, సమాజం వద్ద పోగుపడిన ఈ సంపద (సామాజిక మూలధనం) ఆధారంగా, సమాజం మొత్తమూ సుసంపన్నమవుతుంది మరియు సమాజంలోని ప్రతి ఒక్కరూ సుసంపన్నమవుతారు. ఈ సామాజిక మూలధనమే సమాజ శ్రేయస్సుకు దారితీస్తుంది. దానిలోని ప్రతి వ్యక్తి పురోగతి సాధించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఇదే ధర్మం. ఇది ఏ వర్గానికీ, ఆరాధనా విధానానికీ, లేదా మతానికీ పరిమితం కాదు. కానీ సమాజాన్ని ఒక సమగ్రమైనదిగా బంధించే ఒక జీవన తత్వశాస్త్రం.
సోదరి నివేదిత ఇంకా ఇలా పేర్కొన్నారు: ఒక సమాజంలో వ్యక్తులు తమ శ్రమ ఫలాలను కేవలం వ్యక్తిగత లాభం కోసం మాత్రమే పొంది, సమాజానికి ఏమీ తిరిగి ఇవ్వనప్పుడు, ఆ సమాజంలోని కొద్దిమంది సంపన్నులుగా కనిపించవచ్చు, కానీ సమాజం మొత్తమ్మీద పేదరికంలోనే ఉండిపోతుంది. అందువల్ల, ఈ సూత్రం స్వదేశీ జీవన విధానంలో అంతర్భాగంగా మారితే, సమాజ స్వరూపం పూర్తిగా మారిపోతుంది. దీనికోసం ప్రతి వ్యక్తి చైతన్యవంతమైన, క్రియాశీల భాగస్వామ్యం అత్యవసరం.
“ధర్మం” – భారత నాగరిక ఆదర్శం
భారతదేశపు మార్గదర్శక ఆలోచన, ప్రవర్తన ఎల్లప్పుడూ మూడు సూత్రాలలో పాతుకుపోయి ఉన్నాయి: ఉత్పత్తిలో సమృద్ధి, పంపిణీలో సమానత్వం, వినియోగంలో సంయమనం. ఒకరి వినియోగాన్ని నియంత్రించుకుని, తమ అవసరాలకు మించి మిగిలిన దానిని సమాజ సంక్షేమానికి, తాము ఆ సమాజానికి చెంజనాదినవారమనే భావనతో అంకితం చేయడమే ధర్మం.
దీనికి విరుద్ధంగా, ఇతరులకు హాని కలిగించడం ద్వారా లేదా వారి న్యాయమైన వాటాను వారికి దక్కకుండా చేయడం ద్వారా స్వప్రయోలను అనుసరించడం అధర్మం. ఈ స్ఫూర్తిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, స్వతంత్ర భారత్ నాయకత్వం కొన్ని ప్రతీకాత్మక, భావనాత్మక వ్యక్తీకరణలను స్వీకరించింది. లోక్సభ నినాదం “ధర్మచక్ర ప్రవర్తనయ”, రాజ్యసభ నినాదం “సత్యం వాద, ధర్మం చర”, భారత సుప్రీంకోర్టు “యతో ధర్మస్తాతో జయ” అనే శాసనాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
జాతీయ పతాకంలోని చక్రం కూడా ధర్మచక్రాన్ని సూచిస్తుంది. భారతదేశం, దాని మూలంలోనే, ధర్మ-కేంద్రీకృత నాగరికత. అర్థ, కామ వాంఛలు, అనగా సంపద, కోరికల అన్వేషణలు, ధర్మ క్రమశిక్షణలో ఉన్నప్పుడు, మోక్షం (మానవుని అంతిమ లక్ష్యం) సహజంగానే లభిస్తుంది. కరుణే ధర్మం, అహంకారం పాపం. అందువల్ల, జీవితం అంతర్గత ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణకు, బాహ్య సామాజిక సేవకు మధ్య సమతుల్యతను పాటించాలి.
స్వామి వివేకానంద దీనిని శివ స్ఫూర్తితో ప్రాణులకు సేవ చేయాలనే సూత్రంలో అందంగా పొందుపరిచారు. మానవ సేవయే మాధవ సేవ అని, పేదలకు సేవ చేయడాన్ని దైవారాధనతో సమానంగా భావించారు. “ఏకాంతంలో సాధన, లోకంలో సేవ” అనే సూక్తిలో కూడా ఇదే అర్థం ఉంది. అంటే, ఏకాంతంలో సాధన, బహిరంగంగా సేవ.
గురుదేవ్ రవీంద్రనాథ్ ఠాకూర్ దీనిని చాలా అందంగా చెప్పారు. ఆయన ఇలా అంటారు: సమాజానికి ఇవ్వడం లేదా దానం చేయడం “దానధర్మం” అయితే, సమాజానికి తిరిగి ఇవ్వడం “ధర్మం”. ఇదే భారత నాగరిక స్వరూపం. ఇదే దాని స్వదేశీ జీవన విధానం. భగవద్గీతలోని పద్దెనిమిదవ అధ్యాయంలో, ఒక వ్యక్తి తన ధర్మకార్యానికి అంకితమై, తన కర్మలను ఆచరించడం ద్వారా దైవాన్ని ఆరాధించి పరిపూర్ణతను పొందుతాడని చెప్పబడింది.
సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ ఈ భావనను సరళంగా, లోతుగా వివరిస్తూ, సమాజంలో సర్వవ్యాపితంగా ఉన్న దైవానికి మన కర్మలను పుష్పాలుగా పూజించడం వలన అపారమైన పరిపూర్ణత లభిస్తుందని పేర్కొన్నారు. ఈ బోధనలన్నింటి సారాంశం ఏమిటంటే, మన ప్రతి కార్యం సమాజ సేవా స్ఫూర్తితో చేయబడాలి. మనం పూజ కోసం తాజా, సువాసనగల, శ్రేష్ఠమైన పుష్పాలను ఎంచుకున్నట్లే,
సమాజానికి అంకితమైన మన కర్మలు కూడా స్వచ్ఛంగా, అద్భుతంగా, అత్యున్నత నాణ్యతతో ఉండాలి. ఇదే భారత్ నిజమైన ‘స్వ’. ఇదే మన స్వభావంగా మారాలి. ఇదే మన జీవన విధానాన్ని తీర్చిదిద్దాలి. అప్పుడు మన సామాజిక, జాతీయ జీవితం సామరస్యంగా, సుసంపన్నంగా, అపారమైన సంతృప్తితో ఉంటుంది. ఇదే స్వదేశీ జీవన విధానం.
More Stories
నోయిడాలో హింసాత్మకంగా మారిన కార్మికుల నిరసనలు
టిసిఎస్ లైంగిక వేధింపులు, మతమార్పిళ్లు..ఏడుగురిపై వేటు
హంగేరి ప్రధానిగా వివక్ష నేత పీటర్ మాగ్యార్ ఎన్నిక