మధ్యప్రదేశ్లోని ధార్లో ఉన్న మధ్యయుగపు భోజ్శాల సముదాయం ఆదివారం నాడు ఒక చారిత్రాత్మక పరివర్తనకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. రోజువారీ మతపరమైన ఆచారాలను నిర్వహించడానికి పెద్ద సంఖ్యలో హిందూ భక్తులు ఇక్కడకు తరలివచ్చారు. మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు ఇచ్చిన కీలక తీర్పు తర్వాత ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఆ తీర్పులో భోజ్శాల కట్టడాన్ని 11వ శతాబ్దపు సంస్కృత విద్యా కేంద్రంగా, అలాగే వాగ్దేవి (సరస్వతి) అమ్మవారికి అంకితం చేసిన ఆలయంగా హైకోర్టు గుర్తించింది.
దీని తరువాత, శనివారం నాడు ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ఏఎస్ఐ) ఒక అధికారిక ఉత్తర్వు ద్వారా హిందూ సమాజం పూజలు చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. న్యాయపరమైన ఆదేశం మేరకు, ఏఎస్ఐ ఇప్పుడు హిందూ సమాజానికి ఏడాది పొడవునా రోజువారీ సందర్శన, పూజల కోసం ఆంక్షలు లేని ప్రవేశాన్ని కల్పిస్తూ ఒక కొత్త ఆదేశాన్ని జారీ చేసింది.
ఈ కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ఆదివారం ఉదయం 6 గంటలకు మతపరమైన కార్యక్రమాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రాచీన మంత్రాలను పఠిస్తూ, వేద పురోహితులు పవిత్ర అగ్నిహోత్ర సమర్పణలు, విస్తృతమైన ప్రార్థనలతో ఈ ఆచారాలను నిర్వహించారు. చారిత్రక రాజును, దేవతను కీర్తిస్తూ చేసిన ఉద్వేగభరితమైన నినాదాలతో ఆ ప్రదేశం మారుమోగింది.
వివిధ ప్రాంతాల నుండి వందలాది మంది భక్తులు వాగ్దేవి అమ్మవారి భారీ ప్రతీకాత్మక విగ్రహాన్ని చేతబట్టుకుని ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించారు. దశాబ్దాలుగా సాగిన న్యాయ, ఆధ్యాత్మిక పోరాటానికి ఇది పరాకాష్టగా నిలిచింది. ఆదివారం ఉదయం కార్యక్రమాలు ఒక గొప్ప ప్రార్థన కార్యక్రమంతో ప్రారంభమయ్యాయి, ఇందులో స్థానిక ప్రజలు, సందర్శకులు విస్తృతంగా పాల్గొన్నారు.
అలాగే, సాయంత్రం 5:30 గంటలకు జరిగే ప్రార్థన కార్యక్రమానికి కూడా భారీ సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారని అంచనా వేస్తున్నారు. ఇక్కడి భోజ్శాల-కమల్ మౌలా మసీదు సముదాయంలో నమాజ్ చేయడానికి 2,000 మందికి పైగా ప్రజలు గుమిగూడిన 24 గంటల లోపే, ఈ ప్రదేశం కేవలం హిందూ మత ప్రదేశంగా రూపాంతరం చెందడం ప్రారంభమైంది.
శనివారం నాడు, ప్రాంగణంలోని చెక్కిన రాతి స్తంభాలకు బంతిపూల దండలు వేలాడుతుండగా, భక్తులు ప్రార్థనలు చేయడానికి, ఫోటోలు తీసుకోవడానికి, నల్లటి రాతి నేలపై పూల రేకులను చల్లడానికి తోరణాల కింద చెప్పులు లేకుండా వరుసలో నిలబడ్డారు. వారు హనుమాన్ చాలీసా పఠించి, ‘మా వాగ్దేవి’కి ప్రార్థనలు సమర్పించారు.
ఒక లోపలి గదిలో, ఒకప్పుడు సరస్వతీ దేవి విగ్రహం ఉండేదని హిందువులు విశ్వసించే నల్లబడిన గోడకు అమర్చిన, పూలమాలతో అలంకరించిన శిల్పం కింద “ఓం” గుర్తు ఆకారంలో పువ్వులను అమర్చారు. మధ్యయుగపు సముదాయం చుట్టూ దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న వివాదంపై శుక్రవారం వెలువరించిన తన ఉత్తర్వులో, మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు దాని మతపరమైన స్వరూపం భోజశాలకు, అంటే వాగ్దేవి (సరస్వతి) అమ్మవారి ఆలయానికి చెందినదని తీర్పు ఇచ్చింది.
2003 నాటి ఒక ఒప్పందం ప్రకారం, హిందువులు మంగళవారాల్లో ఈ సముదాయంలో పూజలు నిర్వహిస్తుండగా, దీనిని మసీదుగా భావించే ముస్లింలు శుక్రవారాల్లో పక్కనే ఉన్న దర్గాలో నమాజ్ చేసేవారు. తన 242 పేజీల తీర్పులో, 1952 నుండి ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్వహిస్తున్న ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు, ఈ సముదాయం పరిరక్షణ, ప్రవేశ నియంత్రణ బాధ్యతలను కోర్టు అప్పగించింది.
ఇకపై ముస్లింలను ఈ ప్రదేశంలో నమాజ్ చేయడానికి అనుమతించబోమని కూడా పేర్కొంటూ, ఇందుకోసం ధార్ జిల్లాలో ప్రత్యామ్నాయ భూమిని కేటాయించే విషయాన్ని పరిశీలించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. హైకోర్టు ఉత్తర్వును సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేస్తామని ముస్లిం పక్షం తెలిపింది. అయితే, క్షేత్రస్థాయిలో ఈ ఉత్తర్వు ఇప్పటికే అమలులోకి రావడం ప్రారంభమైంది. ముఖ్యమంత్రి మోహన్ యాదవ్ దీనికి గట్టిగా మద్దతు ఇస్తున్నారు.
More Stories
భారత్లో తొలిసారి పట్టుబడిన ‘జీహాదీ’ డ్రగ్
సింధూ జలాలపై ఆర్బిట్రేషన్ కోర్టు తీర్పు చెల్లదన్న భారత్
బీజేపీ ఎన్నికల విజయాలపై అమెరికాలో సంబరాలు