భారతదేశం తన పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో వేగవంతమైన వృద్ధిని సాధిస్తోంది. కానీ దాని విద్యుత్ గ్రిడ్ ఇప్పటికీ ఎక్కువగా బొగ్గు ఆధారిత ప్లాంట్లపైనే ఆధారపడి ఉన్నందున, స్వచ్ఛమైన ఇంధనానికి ఎంతో అవసరమైన ఆ పరివర్తనకు దేశం సిద్ధంగా ఉందా? ఈ రెండూ ఎలా సహజీవనం చేస్తూ, అనుసంధానం అవుతాయి? “అదే మన ప్రధాన సవాలు,” అని సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఎన్విరాన్మెంట్ (సిఎస్ఈ) డైరెక్టర్ జనరల్ సునీతా నారాయణ్ పేర్కొన్నారు.
“భారతదేశ విద్యుత్ రంగం చూస్తున్న వృద్ధి, పరివర్తన కారణంగా, మనం గ్రిడ్లో మరింత సౌలభ్యం కోసం కృషి చేయాలి. ఇప్పటికే ఉన్న బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్ల సౌలభ్యాన్ని పెంచడం వ్యవస్థను సమతుల్యం చేయడంలో, పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని మరింతగా అనుసంధానం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.” అని ఆమె చెప్పారు.
“మనం ఇక్కడ పునరుత్పాదక ఇంధనం వర్సెస్ బొగ్గు గురించి మాట్లాడటం లేదు. మనం పునరుత్పాదక ఇంధనం, బొగ్గు గురించి ఈ రెండింటినీ ఎలా అనుసంధానం చేయాలనే దాని గురించి మాట్లాడుతున్నాము. మన పని బొగ్గును భర్తీ చేయడం కాదు, దాని స్థానాన్ని భర్తీ చేయడం,” అని నారాయణ్ తెలిపారు.
బొగ్గు సౌలభ్యాన్ని కల్పించడం, దేశం తన ఇంధన పరివర్తన లక్ష్యాలను సజావుగా ఎలా సాధించగలదనే అంశంపై సీఎస్ఈ నిర్వహించిన జాతీయ సదస్సులో ఆమె మాట్లాడారు. ఈ సందర్భంగా సీఎస్ఈ రెండు కొత్త నివేదికలను విడుదల చేసింది — ‘ఫ్లెక్స్ టు ఫిక్స్: పునరుత్పాదక ఇంధన ఏకీకరణ కోసం భారతదేశపు బొగ్గు ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్ సవాలును విశ్లేషించడం’, ‘బియాండ్ బేస్లోడ్: భారతదేశపు ఇంధన పరివర్తన కోసం థర్మల్ పీపీఏలను సంస్కరించడం’.
ఈ చర్చలు ప్రధానంగా ఒక అజెండా చుట్టూ కేంద్రీకృతమయ్యాయి: వినియోగదారులకు ఖర్చులను తక్కువగా ఉంచుతూనే, బొగ్గు విద్యుత్ ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్, థర్మల్ పవర్ పర్చేజ్ అగ్రిమెంట్ల (పీపీఏల)లో సంస్కరణల ద్వారా పునరుత్పాదక ఇంధన ఏకీకరణను, గ్రిడ్ స్థిరత్వాన్ని ఎలా పెంచవచ్చనే దానిపై ఒక ఏకాభిప్రాయానికి రావడం.
బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ‘ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్’ (సౌలభ్యం కల్పించడం)
సిఎస్ఈ నిర్వహించిన అధ్యయనాలలో మొదటిదైన ‘ఫ్లెక్స్ టు ఫిక్స్’ నివేదిక ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని వెల్లడించింది: పునరుత్పాదక ఇంధన అనుసంధానానికి అవసరమైన మార్పులలో భాగంగా, శిలాజ ఇంధనేతర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంలో భారత్ 50 శాతం మైలురాయిని నవంబర్ 2025 నాటికి చేరుకుంది. ఇది తన అసలు లక్ష్యమైన 2030 కంటే ఐదేళ్లు ముందుగానే సాధించిన విజయం.
ఈ రెండు నివేదికల ప్రధాన రచయితలలో ఒకరైన, సిఎస్ఈలోని ‘సస్టైనబుల్ ఇండస్ట్రియలైజేషన్’ విభాగం ప్రోగ్రామ్ మేనేజర్ పార్థ్ కుమార్ ఇలా అంటున్నారు: “అయితే, ఇక్కడ సమస్య ఏమిటంటే, పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో – ముఖ్యంగా సౌరశక్తిలో – వేగవంతమైన వృద్ధి గ్రిడ్లోని డిమాండ్-సరఫరా సమతుల్యతను పూర్తిగా మార్చివేసింది. గత ఆరేళ్లలో సౌరశక్తి సామర్థ్యం 3.5 రెట్లు పెరిగి ప్రస్తుతం 160 జిడబ్ల్యుదాటింది.”
దీనివల్ల సంప్రదాయ విద్యుత్ ఉత్పత్తి కేంద్రాలపై రోజువారీగా తీవ్రమైన ఒడిదుడుకులు, నిర్వహణపరమైన ఒత్తిడి ఏర్పడి, జాతీయ విద్యుత్ గ్రిడ్లో అస్థిరతకు దారితీసింది. దీనివల్ల గణనీయమైన ఆర్థిక, పర్యావరణ నష్టాలు వాటిల్లాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. 2024లో, గ్రిడ్ ఫ్రీక్వెన్సీ (పౌనఃపున్యం) 49.9-50.05 హెచ్ జెడ్ పరిమితిని దాటిన సందర్భాలు అనేక రోజులు నమోదయ్యాయి.
థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాల నుండి అవసరానికి మించి విద్యుత్ గ్రిడ్లోకి చేరడం వల్ల బ్లాక్అవుట్ల ముప్పు ఏర్పడింది. ఏటా సౌరశక్తి వినియోగం పెరుగుతుండటంతో ఈ ముప్పు మరింత పెరిగిందని సిఎస్ఈ నివేదిక చెబుతోంది.
‘బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్’ అంటే ఏమిటో వివరిస్తూ కుమార్ ఇలా పేర్కొన్నారు: “సాధారణంగా ఒకే స్థాయి ప్రవాహంతో నీటిని వదిలే కుళాయిలా బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్ను ఊహించుకోండి. గ్రిడ్ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఆ కుళాయి ప్రవాహాన్ని వేగంగా తగ్గించడం లేదా పెంచడం ఎలాగో, అలాగే ప్లాంట్ను మార్పులు చేయడమే ‘బొగ్గు ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్’ అంటే”.
సౌర, పవన విద్యుత్ సమృద్ధిగా ఉత్పత్తి అవుతున్నప్పుడు, బొగ్గు ఆధారిత ప్లాంట్ తన ఉత్పత్తిని తగ్గించుకోవచ్చు. రాత్రి వేళల్లో లేదా డిమాండ్ పెరిగినప్పుడు పునరుత్పాదక ఇంధన ఉత్పత్తి తగ్గినప్పుడు, అది వెంటనే తన ఉత్పత్తిని మళ్లీ పెంచుకోగలదు.” దీనికి “ప్లాంట్ను నడిపే విధానంలో మార్పులతో పాటు, దాని పరికరాలు మరియు నియంత్రణలలో కూడా మార్పులు అవసరం” అని ఆయన తెలిపారు.
“ప్లాంట్లు తక్కువ లోడ్ల వద్ద సురక్షితంగా పనిచేయగలగాలి. విద్యుత్ ఉత్పత్తిని వేగంగా పెంచగలగాలి. తగ్గించగలగాలి. ఇంకా తరచుగా జరిగే స్టార్ట్-అప్లు, షట్డౌన్లను తట్టుకోగలగాలి. దీనిలో భాగంగా నియంత్రణ వ్యవస్థలు, ఇతర పరికరాలను అప్గ్రేడ్ చేయడం, మెరుగైన నిర్వహణ, ఇంధన నిర్వహణ, ఇంకా మరింత సౌకర్యవంతమైన ఆపరేషన్ కోసం ఆపరేటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వడం వంటివి ఉండవచ్చు.”
బొగ్గు ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
సీఎన్ఈలోని సస్టైనబుల్ ఇండస్ట్రియలైజేషన్ యూనిట్ సీనియర్ రీసెర్చ్ అసోసియేట్, ఈ నివేదిక మరో రచయిత అయిన కుశాగ్ర గోయల్ ఇలా తెలిపారు: “బొగ్గు ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్ ఇప్పటికీ తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ఎంపిక అని మా పరిశోధన చూపిస్తుంది. వాస్తవానికి, ఫ్లెక్సిబిలైజేషన్ వల్ల కలిగే వ్యవస్థాగత ప్రయోజనాలు కేవలం ఖర్చు-సమర్థతకు మించి విస్తరించి, పవర్ గ్రిడ్కు మరింత ఎక్కువ సౌలభ్యాన్ని అందించగలవు.”
గ్యాస్, జల విద్యుత్, బ్యాటరీ నిల్వ అనేవి ముఖ్యమైన, అత్యంత కీలకమైన పరిష్కారాలు. కానీ బొగ్గు ఇప్పటికీ అతిపెద్ద విద్యుత్ వనరుగా కొనసాగుతున్నందున, అభివృద్ధి చెందుతున్న విద్యుత్ వ్యవస్థ వ్యవస్థాగత సౌలభ్య అవసరాలను తీర్చడంలో దాని పాత్రను మనం విస్మరించలేము, అని ఆయన జోడించారు.
More Stories
పార్టీ బలోపేతంకై కొత్త ఆలోచనలు, దృక్పధాలు.. మోదీ
డార్జిలింగ్ సమస్యకు “శాశ్వత రాజకీయ పరిష్కారం”కై కమిటీ
కాంగ్రెస్ పాలనలో తెలంగాణలో భూ దందాలు, సెటిల్మెంట్ల రాజ్యం