శిశిర్ గుప్తా
హిందుస్థాన్ టైమ్స్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడిటర్
దశాబ్దాలుగా, జమ్మూ కాశ్మీర్ కు సంబంధించిన అంతర్జాతీయ చర్చ, కేవలం మాటల గారడీ, దౌత్య నాటకాలనే పునరావృతమయ్యే, ఊహించదగిన వలయంలో చిక్కుకుపోయింది. ప్రతి సంవత్సరం, ఆగస్టు 5 రాక ఈ వైరుధ్యాన్ని స్పష్టంగా బయటపెడుతుంది. మోదీ ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 370 రద్దు వార్షికోత్సవాన్ని లోతైన సమాఖ్య ఏకీకరణ, ఆర్థిక పునరుజ్జీవనానికి ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిగా జరుపుకుంటుండగా, ఇస్లామాబాద్ మాత్రం దేశీయంగా, అంతర్జాతీయంగా ప్రజల మెప్పు కోసం అణచివేత కథనాన్ని ప్రచారం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ “యౌమ్-ఎ-ఇస్తేహసాల్” (దోపిడీ దినం)ను పాటిస్తుంది.
అయితే, అంతర్జాతీయ సంబంధాల వాస్తవిక సంప్రదాయంలో, గొప్ప వ్యూహాత్మక కథనాలు చివరికి ఐక్యరాజ్యసమితి చర్చా వేదికలలో కాకుండా, రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రభుత్వ సామర్థ్యం అనే కఠినమైన క్షేత్రస్థాయిలో పరీక్షించబడతాయి. నియంత్రణ రేఖ (ఎల్ఓసి)కు ఆవల ఉన్న భూభాగాలపై జరిపిన ఒక అనుభావిక విశ్లేషణ, కాదనలేని నిర్మాణాత్మక వైరుధ్యాన్ని వెల్లడిస్తుంది.
భారీ ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు, బృహత్తర మౌలిక సదుపాయాలతో జమ్మూ కాశ్మీర్ ఆర్థిక పునరుజ్జీవనాన్ని పొందుతుండగా, పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత జమ్మూ కాశ్మీర్ (పిఓజెకె) మాత్రం దోపిడీ వాణిజ్యవాదం, దీర్ఘకాలిక స్తబ్దత, వ్యవస్థాగత నిర్లక్ష్యం, ప్రభుత్వ ప్రేరేపిత హింస అనే విషవలయంలో చిక్కుకుపోయింది. జమ్మూ కాశ్మీర్, ఆక్రమిత కాశ్మీర్ ల మధ్య ఉన్న తీవ్రమైన వ్యత్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, ముందుగా అనుసంధాన మౌలిక నిర్మాణాన్ని పరిశీలించాలి.
భౌగోళిక రాజకీయాలలో, మౌలిక సదుపాయాలు అనేవి రాజకీయ ఉద్దేశానికి భౌతిక రూపం. ఒక ప్రాంతాన్ని ప్రధాన ఆర్థిక సంపదగా పరిగణిస్తారా? లేక పరిధీయ బఫర్ రాష్ట్రంగా పరిగణిస్తారా? అనేది ఇదే నిర్దేశిస్తుంది. జమ్మూ కాశ్మీర్లో, మోదీ ప్రభుత్వం స్పష్టంగా మొదటి దానినే ఎంచుకుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని వేగవంతమైన ఆధునీకరణకు ఒక ప్రయోగశాలగా పరిగణిస్తోంది.
జమ్మూ కాశ్మీర్ను జాతీయ రైల్వే గ్రిడ్లో విలీనం చేయడం ఒక కీలకమైన ఘట్టం. ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన రైల్వే వంతెన అయిన చెనాబ్ వంతెన వంటి ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాలు కేవలం నిర్మాణ విజయాలు మాత్రమే కాదు, అవి శ్రీనగర్, జమ్మూలకు, భారత ఉపఖండంలోని విశాలమైన మార్కెట్లకు మధ్య దూరాన్ని తగ్గించే భౌగోళిక రాజకీయ సాధనాలు.
ఈ జాతీయ రైల్వే అనుసంధానానికి ఆధునిక విమానాశ్రయ కేంద్రాలు, వేగంగా విస్తరిస్తున్న అన్ని కాలాలకు అనువైన హై-స్పీడ్ రహదారుల నెట్వర్క్ తోడవ్వడంతో, జమ్మూ కాశ్మీర్ భౌగోళికంగా ఏకాంతంగా ఉన్న సంఘర్షణ ప్రాంతం నుండి ఒక సమీకృత లాజిస్టిక్స్, ఆర్థిక కేంద్రంగా రూపాంతరం చెందింది.
దీనికి పూర్తి విరుద్ధంగా, పాకిస్తాన్ ఆక్రమణలో ఉన్న భూభాగాలు ఉద్దేశపూర్వకంగా, ఇంజనీరింగ్ పద్ధతిలో సృష్టించిన ఏకాంత స్థితిలోనే బందీలుగా ఉన్నాయి. ఆక్రమిత కాశ్మీర్ రైల్వే అనుసంధానం పూర్తిగా లేకపోవడంతో బాధపడుతోంది. అది పూర్తిగా ఇరుకైన, శిథిలమైన, భౌగోళికంగా ప్రమాదకరమైన రహదారి నెట్వర్క్లపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఈ ప్రాంతంలో కారకోరం హైవే ఉన్నప్పటికీ, ఈ ప్రధాన రహదారి చైనా-పాకిస్తాన్ ఎకనామిక్ కారిడార్ (సిపిఈసి) కింద బీజింగ్, ఇస్లామాబాద్ల వ్యూహాత్మక రవాణా, లాజిస్టికల్ అవసరాలను మాత్రమే తీరుస్తుంది. దీనివల్ల స్థానిక కాశ్మీరీ వర్గాలకు ఆర్థిక ప్రయోజనం చాలా తక్కువగా లభిస్తుంది.
ఆక్రమిత కాశ్మీర్లో ఆధునిక రవాణా మౌలిక సదుపాయాల కొరత అధికార యంత్రాంగం పొరపాటు కాదు. ఈ ప్రాంతాన్ని ఆర్థిక ప్రాధాన్యతగా కాకుండా, కేవలం సైనికీకరించిన బఫర్ జోన్గా మాత్రమే చూసే భద్రతా-కేంద్రీకృత విధానం సహజ ఫలితమే ఇది. ఈ విభిన్న వ్యూహాత్మక విధానాల సహజ పరిణామాలను ఆర్థిక గణాంకాలు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
2019 తర్వాత జమ్మూ కాశ్మీర్లో ప్రారంభించిన నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు, గతంలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులను నిరోధించిన జాప్యాన్ని తొలగించి, అపారమైన ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని వెలికితీశాయి. జమ్మూ కాశ్మీర్ స్థూల రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (జిఎస్డీపీ) 2024-25 నాటికి సుమారుగా 30 బిలియన్ డాలర్లకు (రూ. 2.65 లక్షల కోట్లు) చేరుకుంటుందని అంచనా. ఇది వాస్తవ పరంగా 7.06% బలమైన వృద్ధిని నమోదు చేస్తుంది.
పారదర్శక పారిశ్రామిక విధానం, హై-స్పీడ్ 5జి నెట్వర్క్ల విస్తరణ, అభివృద్ధి చెందుతున్న స్టార్టప్ పర్యావరణ వ్యవస్థ వంటి వాటి మద్దతుతో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. అంతేకాకుండా, ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు చారిత్రక వెన్నెముక అయిన పర్యాటక రంగం, గత రికార్డులను బద్దలు కొట్టింది.
ఇటీవల అపూర్వమైన రీతిలో 2.36 కోట్ల మంది సందర్శకులు నమోదు కావడంతో, దాని ఫలితంగా ఏర్పడిన ఆర్థిక గుణకార ప్రభావం శ్రీనగర్ వంటి నగరాల్లో ఒక చైతన్యవంతమైన పట్టణ సంస్కృతికి, అభివృద్ధి చెందుతున్న రాత్రిపూట ఆర్థిక వ్యవస్థకు జన్మనిచ్చింది. స్వేచ్ఛ పేరుతో నిరంతర అశాంతి ఉంటుందని జోస్యం చెప్పిన వారికి, ఈ సాధారణ స్థితికి పునరాగమనం బహుశా అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రత్యామ్నాయ కథనం.
నియంత్రణ రేఖకు ఆవలి వైపున, ఆర్థిక వాస్తవికత చాలా దయనీయంగా ఉంది. పాకిస్తాన్ విస్తృత స్థూల ఆర్థిక సంక్షోభాల భారంతో, ఆక్రమిత కాశ్మీర్ ఆర్థిక వ్యవస్థ సుమారు $6 బిలియన్ల వద్ద స్తంభించిపోయింది. ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ ఉత్పత్తిలో దాదాపు ఐదవ వంతు. ప్రైవేట్ వ్యాపారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి బదులుగా, పిఓకె రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ దోపిడీపూరిత వనరుల వెలికితీత, భారీ అప్పులతో నిండి ఉంది.
ఈ ప్రాంతం ప్రధానంగా పాకిస్తాన్ జాతీయ గ్రిడ్ కోసం జలవనరుల స్థావరంగా పనిచేస్తుంది. మంగ్లా, నీలం-ఝేలం ప్రాజెక్టుల వంటి మెగా-డ్యామ్లు పంజాబ్లోని పారిశ్రామిక కేంద్రాలకు భారీ మొత్తంలో విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. అయినప్పటికీ, విచిత్రంగా, పిఓకెలోని స్థానిక జనాభా తీవ్రమైన ఇంధన సంక్షోభాలను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రతిరోజూ 12-14 గంటల వరకు లోడ్-షెడ్డింగ్, అధిక విద్యుత్ ఛార్జీలను భరిస్తోంది.
ఈ దోపిడీపూరిత వనరుల తరలింపు, దీని ద్వారా వచ్చే సంపద స్థానిక ప్రజలను దాటిపోతుంది. విస్తృతమైన నిర్మాణాత్మక సంక్షోభాలను ప్రేరేపించింది. గత సంవత్సర కాలంలో, పిఓకె భారీ పౌర నిరసనలతో అట్టుడికింది. పౌరులు గొప్ప సైద్ధాంతిక కారణాల కోసం కాకుండా, గోధుమ పిండి ధర , విద్యుత్ బిల్లులలోని అన్యాయానికి నిరసనగా వీధుల్లోకి వచ్చారు.
జూలై నెలలోనే, రావల్కోట్, పూంచ్, మీర్పూర్, కోట్లి, సుధ్నోటి, ముజఫరాబాద్, బాగ్, భింబర్, దద్యాల్, అంబ్ వంటి ప్రదేశాలలో పోలీసులు మరియు రేంజర్లతో జరిగిన నిరసనల ఘర్షణలలో సుమారు 70 మంది మరణించగా, 300 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. మృతుల సంఖ్య 90కి పైగా పెరిగి ఉండవచ్చు. కానీ జూలై 5, 2026 నుండి ఇంటర్నెట్ బ్లాక్అవుట్ కారణంగా దీనికి ఎటువంటి నిర్ధారణ లేదు.
జమ్మూ, కాశ్మీర్లో పాకిస్తాన్ ఏమి సాధించాలని చూసిందో, ఇస్లామాబాద్ ఉదాసీనత కారణంగా ఆక్రమిత కాశ్మీర్లో భారీ ప్రజా అశాంతితో దానిని ఎదుర్కొంది. చివరగా, విపత్తు సన్నద్ధత రంగంలో కూడా ఈ వ్యత్యాసం అంతే స్పష్టంగా ఉంది. జమ్మూ , కాశ్మీర్ ఆధునీకరణలో అధునాతన విపత్తు నిర్వహణ ఫ్రేమ్వర్క్లు, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోగల మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్లో, ప్రాణాంతకమైన అత్యవసర పరిస్థితులను నిర్లక్ష్యం చేయడం సర్వసాధారణంగా మారింది. స్వతంత్ర ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తి లేకపోవడంతో, పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్లోని స్థానిక నిర్వాహకులు ఆ పర్వత ప్రాంతాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న తరచు కొండచరియలు విరిగిపడటం, వరదలు, మౌలిక సదుపాయాల పతనాలను నిర్వహించడానికి సన్నద్ధంగా లేరు. ఇది అక్కడి ప్రజలను ప్రకృతి వైపరీత్యాలకు. ప్రభుత్వ ఉదాసీనతకు గురిచేస్తోంది.
అంతిమంగా, జమ్మూ కాశ్మీర్, పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ల విభిన్న గమనాలు ఒక కఠోరమైన భౌగోళిక రాజకీయ వాస్తవాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి: సైద్ధాంతిక ఐక్యత ఆర్థిక సమైక్యతకు, ప్రభుత్వ సామర్థ్యానికి ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు. జమ్మూ కాశ్మీర్ను ఏకాకిగా ఉంచిన చట్టపరమైన లోపాలను తొలగించడం ద్వారా, భారతదేశం ఆ ప్రాంత ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని వెలికితీసి, ప్రపంచంలోని ఐదవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి చోదకంతో దానిని గాఢంగా అనుసంధానించింది.
దీనికి విరుద్ధంగా, ఇస్లామాబాద్ విధానం పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ను ఒక స్తబ్దమైన, వనరులను మాత్రమే ఇచ్చే అనుబంధంగా మార్చేసింది. మోదీ ప్రభుత్వం మూలధన వ్యయం ద్వారా తన విజయాలను పటిష్టం చేసుకుంటున్న కొద్దీ, నియంత్రణ రేఖకు ఇరువైపులా ఉన్న వైరుధ్య వాస్తవాలు మరింత విస్తరిస్తాయి. ఇది ప్రపంచ వేదికపై పాకిస్తాన్ ప్రాదేశిక వాదనలను మరింత డొల్లగా మారుస్తుంది.
More Stories
భారత్ మయన్మార్తో భూభాగ మార్పిడి చేసుకోనుందా?
`మా (1971) విజయమాసం’ డిసెంబర్లో తిరిగి వెళ్లాలనుకుంటున్నాను
ఇరాన్ యుద్ధంతో అమెరికా క్షిపణి నిరోధకాలు ఖాళీ!