భారతదేశంలో ఎమర్జెన్సీ విధించిన ఐదు దశాబ్దాల తర్వాత, ఎన్సీఈఆర్టీ మొదటిసారిగా దానిపై ఒక అధ్యాయాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. చాలా ప్రాథమిక హక్కులు రద్దు చేయడంతో, దీనిని “ప్రధాన సవాళ్లలో ఒకటి”గా పేర్కొంటూ, ఈ అంశాన్ని 9వ తరగతి పాఠ్యపుస్తకంలో చేర్చారు. కొత్తగా రూపొందించిన ‘అండర్స్టాండింగ్ సొసైటీ: ఇండియా అండ్ బియాండ్’ అనే సాంఘిక శాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకంలో ఈ ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.
ఇందులో భారత ప్రజాస్వామ్యం బలాలు, సవాళ్లను పరిశీలించే ఒక అధ్యాయంలో ఎమర్జెన్సీని చేర్చారు. 1975లో ఎమర్జెన్సీని ప్రకటించి 50 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా దేశం ఇటీవల నివాళులర్పించిన తరుణంలో, ఈ చేర్పు పాఠశాల పాఠ్యప్రణాళికకు ఒక ముఖ్యమైన అదనంగా నిలుస్తుంది.
“1975-77లో ఎమర్జెన్సీ విధించినప్పుడు భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్యానికి ఎదురైన ప్రధాన సవాళ్లలో ఒకటి నమోదైంది. 1970ల ప్రారంభంలో, ఇందిరా గాంధీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వంపై ప్రజల అసంతృప్తి పెరుగుతుంది. పెరుగుతున్న నిరుద్యోగం, ద్రవ్యోల్బణం, దుష్పరిపాలన ఆరోపణలు విస్తృత నిరసనలకు దారితీశాయి,” అని ఆ విభాగం పేర్కొంది.
“1975 జూన్లో, అంతర్గత అశాంతి కారణంగా ప్రభుత్వం జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని విధించింది. ఈ కాలంలో, చాలా ప్రాథమిక హక్కులను నిలిపివేశారు. పత్రికలపై సెన్సార్ విధించారు. అనేక మంది రాజకీయ నాయకులు, కార్యకర్తలను అరెస్టు చేశారు. ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు తీవ్ర ఒత్తిడికి గురయ్యాయి,. పౌరుల స్వేచ్ఛ పరిమితం చేయబడింది,” అని అది పేర్కొంది.
అత్యవసర పరిస్థితికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమంలో జయప్రకాష్ నారాయణ్ పాత్రను కూడా ఈ పుస్తకం ప్రముఖంగా ప్రస్తావించింది. “రాజకీయ నాయకుడు, సోషలిస్ట్ మేధావి, ‘లోక్ నాయక్’గా ప్రసిద్ధి చెందిన జయప్రకాష్ నారాయణ్ నాయకత్వంలోని ప్రజా ఉద్యమాలు, ముఖ్యంగా బీహార్, గుజరాత్లలో విద్యార్థులను, పౌరులను సమీకరించాయి. 1977లో అత్యవసర పరిస్థితిని ఎత్తివేసి, సార్వత్రిక ఎన్నికలు నిర్వహించారు. దీంతో ప్రజలు బ్యాలెట్ ద్వారా తమ అభీష్టాన్ని వ్యక్తం చేసే అవకాశం లభించింది. అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం ఓటమి చెందడం భారత ప్రజాస్వామ్య బలాన్ని ప్రదర్శించి, ప్రజాస్వామ్య ప్రాముఖ్యతను చాటింది,” అని ఆ పుస్తకం పేర్కొంది.
ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లపై జరిగే విస్తృత చర్చలో అత్యవసర పరిస్థితికి సంబంధించిన ఈ విభాగం ఒక భాగం. అత్యవసర పరిస్థితితో పాటు, నకిలీ వార్తలు, తప్పుడు సమాచారం, ప్రభుత్వ ఆస్తులను ధ్వంసం చేయడం, ప్రజా నియమాలను ఉల్లంఘించడం, పేదరికం, ప్రాంతీయవాదం, సామాజిక వివక్ష, లింగ అసమానత వంటి సమస్యలను కూడా ఈ పాఠ్యపుస్తకం ప్రజాస్వామ్య ఆచరణకు సవాళ్లుగా చర్చిస్తుంది.
ఈ అధ్యాయం “ప్రజాస్వామ్యం, మీరు” అనే శీర్షికతో ఒక కొత్త విభాగాన్ని కూడా పరిచయం చేస్తుంది. తరగతి గదిలో నేర్చుకున్న విషయాలను, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలలో పౌరులుగా, భాగస్వాములుగా వారి పాత్రతో అనుసంధానించడంలో విద్యార్థులకు సహాయపడటానికి ఈ విభాగాన్ని మొదటిసారిగా చేర్చినట్లు ఎన్సీఈఆర్టీ పేర్కొంది. ఎమర్జెన్సీతో పాటు, సవరించిన ఈ పాఠ్యపుస్తకం భారతదేశ ప్రజాస్వామ్య సంప్రదాయాలు, సంస్థలపై గణనీయమైన ప్రాధాన్యతను ఇస్తుంది.
ఇది భారతదేశంలోని ప్రజాస్వామ్య పద్ధతులను తొలి చారిత్రక కాలాల నుండి గుర్తించి, సమకాలీన పాలనలో వాటి ఔచిత్యాన్ని అన్వేషిస్తుంది. ఈ పుస్తకంలో ప్రజాస్వామ్యంలో మీడియా పాత్రపై ఒక ప్రత్యేక విభాగం కూడా ఉంది. ఇది మీడియాను “ప్రజాస్వామ్యానికి నాల్గవ స్తంభం”గా అభివర్ణిస్తూ, ప్రజల ఆందోళనలను విస్తృతం చేయడంలో, ప్రజాస్వామ్య విలువలను పరిరక్షించడంలో దాని పాత్రను హైలైట్ చేస్తుంది.
భారతదేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ పరిధిని నొక్కి చెప్పడానికి, ఈ పాఠ్యపుస్తకం ఓటర్ల భాగస్వామ్యం, పోలింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంపై వాస్తవాలు, గణాంకాలను చేర్చింది. 2024 నాటికి భారతదేశంలో 96.8 కోట్లకు పైగా నమోదిత ఓటర్లు ఉన్నారని పేర్కొంటూ, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న విస్తారమైన పోలింగ్ కేంద్రాల నెట్వర్క్ను ఇది హైలైట్ చేస్తుంది.
పరిపాలనలో పౌరుల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి, ఈ అధ్యాయం గుజరాత్లోని ఒక పంచాయతీ, త్రిపురలోని మహిళా-స్నేహపూర్వక పంచాయతీతో సహా క్షేత్రస్థాయి ప్రజాస్వామ్యానికి సంబంధించిన కేస్ స్టడీలను కూడా ఉపయోగిస్తుంది. స్థానిక సంస్థలలో మహిళల ఓటు హక్కులు, రిజర్వేషన్లకు కూడా ఒక ప్రత్యేక విభాగాన్ని కేటాయించారు.
More Stories
కర్ణాటకలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో భూకబ్జాకు పాల్పడ్డ ఖర్గేలు
ఆంధ్ర ప్రాంత సంచాలిక డాక్టర్. డి సోమేశ్వరి
బంగ్లాదేశ్ చైనా జె-10సీఈ యుద్ధ విమానాల కొనుగోలు?