అమెరికా- ఇరాన్ చర్చల్లో ప్రశ్నార్ధకంగా పాకిస్తాన్ దౌత్యం!

* ట్రంప్ తరపున ఇరాన్ పతనాన్ని పాక్ నడిపిస్తోందా?.. ఇరాన్ సందేహం 

అమెరికన్లతో ఎటువంటి ప్రత్యక్ష చర్చలు జరగవని టెహ్రాన్ స్పష్టం చేసినప్పటికీ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరగ్చి నేతృత్వంలోని ఒక ఇరాన్ ప్రతినిధి బృందం, అమెరికాతో చర్చల నిమిత్తం శనివారం తెల్లవారుజామున పాకిస్తాన్ రాజధాని ఇస్లామాబాద్‌కు చేరుకోవడం, అప్పటికే అమెరికా రక్షణ బృందం ఒకటి అక్కడకు చేరుకోవడంతో మరోసారి రెండు దేశాల మధ్య చర్చలకు అవకాశం కనిపిస్తున్నది.

అయితే ఈ సందర్భంగా చర్చలకు సంధానకర్తగా వ్యవహరిస్తున్న పాకిస్తాన్ తీరు పట్ల ఇరాన్ ప్రభుత్వ వర్గాలలో అనుమానాలు చెలరేగుతున్నాయి.  అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య ఒక గంభీరమైన శాంతి మధ్యవర్తిగా తనను తాను ప్రదర్శించుకోవాలన్న పాకిస్తాన్ ప్రయత్నం తీవ్రమైన విశ్వసనీయత సంక్షోభంలో పడింది. టెహ్రాన్ అణు సమస్యను పాకిస్తాన్‌లో చర్చించాలన్న నిర్ణయాన్ని ఒక ఇరాన్ చట్టసభ సభ్యుడు “వ్యూహాత్మక తప్పిదం” అని అభివర్ణించగా, ఇరు దేశాల మధ్య విశ్వాస లోటు పెరుగుతోందని తాజా విమర్శలు సూచిస్తున్నాయి. 

ప్రపంచంలో తన ప్రాముఖ్యతను తిరిగి పొందడానికి, అమెరికా-ఇరాన్ సంక్షోభంలో ఇస్లామాబాద్ తనను తాను ఒక ప్రధాన మధ్యవర్తిగా చురుకుగా ప్రదర్శించుకుంటున్న తరుణంలో ఈ వ్యాఖ్యలు వెలువడ్డాయి. అయితే, ప్రతిపాదిత తదుపరి విడత చర్చలలో తమ భాగస్వామ్యాన్ని ఇరాన్ ఇంకా ధృవీకరించకపోవడం, పాకిస్తాన్ అధికారులు టెహ్రాన్ స్పందన కోసం బహిరంగంగా ఎదురుచూస్తుండటంతో, ఈ పరిస్థితి ఒక సూటి ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది.

పాకిస్తాన్ ఈ సంక్షోభానికి మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తోందా? లేక భౌగోళిక రాజకీయంగా తన ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకునే ప్రయత్నంలో కేవలం తన పాత్రను అతిగా చెబుతోందా? ఇరాన్ పార్లమెంట్ జాతీయ భద్రత, విదేశాంగ విధాన కమిటీ సభ్యుడైన మహమూద్ నబావియన్ ఇచ్చిన తన టివి ఇంటర్వ్యూ క్లిప్‌ను పోస్ట్ చేస్తూ, “పాకిస్తాన్‌లో అణు సమస్యను చర్చల బల్లపై పెట్టడం ఒక వ్యూహాత్మక తప్పిదం” అని అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. 

పాకిస్థాన్ చర్చల టేబుల్‌పై అణు అంశాన్ని ఉంచడమే పెద్ద తప్పని, దీనివల్ల శత్రుదేశమైన అమెరికా మరింత బరితెగించిందని ఆయన ఆరోపించారు. ఇరాన్ వద్ద ఉన్న 60 శాతం సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంను తొలగించాలని, రాబోయే 20 ఏళ్ల పాటు దానిపై ఆంక్షలు విధించాలని అమెరికా డిమాండ్ చేసినట్లు తెలిపారు. అయితే ఈ ఏకపక్ష డిమాండ్లను టెహ్రాన్ తిరస్కరించినట్లు స్పష్టం చేశారు.

పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వ ప్రతిపాదన విశ్వసనీయతకు పరీక్ష యుద్ధ విరమణ ఒప్పందం పెళుసుగా ఉన్న తరుణంలో, వాషింగ్టన్, టెహ్రాన్‌ల మధ్య తటస్థ వారధిగా తనను తాను నిలబెట్టుకోవడానికి పాకిస్తాన్ ప్రయత్నించింది.

కానీ ఇరాన్ నుండి ధృవీకరణ లేకపోవడం ఇస్లామాబాద్‌ను బలహీనపరిచింది. దౌత్యపరమైన పురోగతిపై దాని వాదనలు ఫలితాలుగా మారడం లేదు. టెహ్రాన్ మౌనం, తాము విశ్వసనీయమైన వారధి అనే ఇస్లామాబాద్ వాదనను దెబ్బతీసింది. ఇస్లామాబాద్‌లో అంతకుముందు 21 గంటల పాటు జరిగిన చర్చలు విఫలమవడం, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై కీలక విభేదాలు పరిష్కారం కాకపోవడంతో సందేహాలను మరింత పెంచింది. 

‘ద్వంద్వ వైఖరి’ ఆందోళనలు, మధ్యవర్తిత్వంపై ప్రశ్నలు 

విమర్శలు ఇకపై కేవలం రాజకీయ ప్రకటనలకే పరిమితం కాలేదు. పాకిస్థాన్ అసలు తటస్థ మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తోందా? లేదా? అని పరిశోధనాత్మక జర్నలిస్ట్ జెరెమీ స్కాహిల్ ప్రశ్నించారు. “మనం చూస్తున్నది కాలయాపనలో ఒక ఆరితేరిన ప్రదర్శన,” అని స్కాహిల్ ఇటీవల ఒక ప్రసారంలో తెలిపారు.

 “పాకిస్తాన్ తనను తాను వాషింగ్టన్, టెహ్రాన్ మధ్య వారధిగా ప్రదర్శించుకుంటుంది, కానీ ఆంక్షల ఉపశమనం నుండి సముద్ర భద్రత వరకు వాగ్దానం చేసిన ప్రతి ‘ఫలితం’ అమెరికా ప్రతినిధి బృందం ఇస్లామాబాద్ నుండి బయలుదేరిన క్షణంలోనే ఆవిరైపోతున్నట్లు కనిపిస్తోంది.” ఆయన ఇంకా ఇలా చెప్పారు: “ఇది ఒక ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది: పాకిస్తాన్ శాంతికి మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తోందా? లేక ట్రంప్ పరిపాలన తరపున ఇరాన్ పతనాన్ని నడిపిస్తోందా?” 

ఇరాన్ అధికారులు కూడా ఇలాంటి ఆందోళనలనే వ్యక్తం చేయడం ప్రారంభించారు. ప్రభుత్వ మీడియా, పాకిస్తాన్ “అస్థిర ప్రవర్తన”ను ఎత్తిచూపుతూ, దాని పాత్రను “ద్వంద్వ క్రీడ” అని కూడా అభివర్ణించింది. ఇస్లామాబాద్ బహిరంగంగా మధ్యవర్తిత్వం అందిస్తున్నప్పటికీ, అది అమెరికా వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు దగ్గరగా ఉంటోందని ఆరోపించింది. 

ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్ బఘాయీ ఐఆర్‌ఐబితో మాట్లాడుతూ, “మేము సదుద్దేశంతోనే చర్చలలోకి ప్రవేశించాము. కానీ ఈ ప్రక్రియ విజయం, మధ్యవర్తి తన వాదనలను కచ్చితంగా తెలియజేయడంలో చూపించే చిత్తశుద్ధిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అంతేగానీ అమెరికా పక్షం నుండి వచ్చే ‘అతిశయ డిమాండ్లను’ సులభతరం చేయడంపై కాదు” అని స్పష్టం చేశారు. 

పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తి పాత్రకు విస్మరించలేని నిర్మాణాత్మక పరిమితులు ఉన్నాయి. ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వంటి పొరుగు దేశాలతో దానికి దాని స్వంత ఉద్రిక్తతలు ఉన్నాయి. అదే సమయంలో దాని విదేశాంగ విధానం సైనిక వ్యవస్థచే తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతూనే ఉంది. దాని ఆర్థిక దుర్బలత్వం దీనికి మరో కోణాన్ని జోడిస్తుంది.

పాకిస్తాన్ బాహ్య ఆర్థిక మద్దతు, ఇంధన దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంది. దాని చమురు అవసరాలలో 85 శాతానికి పైగా, దాదాపు మొత్తం ఎల్‌ఎన్‌జీ సరఫరాలు గల్ఫ్ దేశాల నుండి వస్తున్నాయని సమాచారం. దీని ప్రభావం ఇప్పటికే దేశంలో కనిపిస్తుంది. ఇంధన సరఫరాలపై ఒత్తిడి పెరగడంతో, వినియోగాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రభుత్వం పనిదినాలను తగ్గించవలసి వచ్చింది. కొన్నిసార్లు పాఠశాలలను కూడా మూసివేయవలసి వచ్చింది.

పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వం కేవలం వ్యూహాత్మకమే! 

భౌగోళికం ఈ ఆవశ్యకతకు మరో కోణాన్ని జోడిస్తుంది. పాకిస్తాన్ ఇరాన్‌తో సుదీర్ఘమైన, సున్నితమైన సరిహద్దును పంచుకుంటుంది. దీని అర్థం, ఏదైనా ఉద్రిక్తత పెరిగితే అది దూరపు సంక్షోభం కాదు, అది త్వరగా దేశంలోకి వ్యాపించగలదు. కానీ సమస్యకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ఇస్లామాబాద్ స్వయంచాలకంగా విశ్వసనీయ సమస్య పరిష్కర్తగా మారదు. 

ఈ ఒత్తిళ్లన్నీ కలిపి చూస్తే, పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నం కేవలం వ్యూహం గురించే కాకుండా, తప్పనిసరి పరిస్థితుల వల్ల కూడా జరుగుతోందని సూచిస్తున్నాయి. పెద్ద చర్చలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం దృష్టిని ఆకర్షించవచ్చు. కానీ ప్రస్తుతానికి, ఫలితాలు మాత్రం కనిపించడం లేదు. ప్రభావవంతంగా కనిపించడానికి, వాస్తవంగా ఫలితాలను అందించడానికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని గమనించకుండా ఉండలేము.

ఇస్లామాబాద్ చర్చలను ప్రపంచ రాజకీయాల్లోకి తిరిగి ప్రవేశించడానికి ఒక మార్గంగా పాకిస్థాన్ భావించినప్పటికీ, అది తన ఉనికిని కొంతమేరకైనా తిరిగి పొందాలని కూడా ఆశించింది. అదే సమయంలో, అమెరికా ప్రభుత్వ మన్ననలను తిరిగి పొందడానికి, భారతదేశంపై పైచేయి సాధించడానికి అది ఆసక్తిగా ఉన్నట్లు కనిపించింది.  ప్రస్తుతం, ఇస్లామాబాద్ ఒక ఇబ్బందికరమైన సంకట స్థితిలో చిక్కుకుంది. అమెరికా, ఇరాన్—ఈ రెండు దేశాలను వేర్వేరు మార్గాల్లో నడిపించేలా అది చేస్తున్న ఎత్తుగడలను—ఇరాన్ నాయకత్వంలోని కొన్ని వర్గాలు తీవ్రంగా తప్పుబడుతున్నాయి.