భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో, మనుషులు (రైతులు), జంతువుల (అడవి, వీధి జంతువులు) మధ్య ముఖాముఖి సంఘర్షణలు పెరుగుతూ తీవ్రరూపం దాల్చుతున్నాయి. ఇటీవల విడుదలైన ‘స్టేట్ ఆఫ్ ఇండియాస్ ఎన్విరాన్మెంట్ 2026: ఇన్ ఫిగర్స్’ నివేదిక ప్రకారం, 10 రాష్ట్రాల్లో మనుషులపై ఏనుగుల దాడులు పెరిగాయి. 2025 మొదటి ఆరు నెలల్లో పులుల దాడిలో 40 మంది మరణించారు.
అయితే, కేవలం ఈ రెండు జాతులు మాత్రమే విధ్వంసం సృష్టించడం లేదు. ఈ జాబితాలో చిరుతపులులు, కృష్ణజింకలు, నీల్గాయ్, అడవి పందులు, వీధి పశువులు, కోతులు మరియు నెమళ్లు, చిలుకలు కూడా ఉన్నాయి. జంతువులు ఇప్పుడు “ఏ సమయంలోనైనా, ఏ కాలంలోనైనా” తమ పొలాలపై దాడులు చేస్తున్నాయని రైతులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ‘డౌన్ టు ఎర్త్’ పత్రికలోని ఒక పరిశోధనాత్మక నివేదిక ప్రకారం, ప్రాణనష్టంతో పాటు, ఈ సంఘర్షణ పరిస్థితి జీవనోపాధిని, దేశ వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా దెబ్బతీసింది. దీనివల్ల రైతులు వ్యవసాయాన్ని వదిలివేసే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ప్రతి సంవత్సరం ‘స్టేట్ ఆఫ్ ఇండియాస్ ఎన్విరాన్మెంట్ ఇన్ ఫిగర్స్’ నివేదికను ప్రచురించే ‘సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఎన్విరాన్మెంట్’ (సీఎస్ఈ) డైరెక్టర్ జనరల్, ‘డౌన్ టు ఎర్త్’ సంపాదకురాలు సునీతా నారైన్ ఇలా పేర్కొన్నారు: “అడవి, వీధి జంతువులు పంటలను నాశనం చేస్తూ రైతుల ఆర్థిక నష్టాలను భారీగా పెంచుతున్నాయి. భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో, ఈ జంతువుల దాడుల కారణంగా వ్యవసాయం లాభసాటిగా లేని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇది మనం చర్చించడానికి గానీ, పరిష్కరించడానికి గానీ ఇష్టపడని వాస్తవం”.
ప్రకృతి పరిరక్షణ వర్గాలు మనుషులు-జంతువుల మధ్య సంఘర్షణ గురించిన చర్చను నివారించాలనుకుంటాయని, వారి దృష్టిలో బహుశా అది సరైనదే కావచ్చు అని పేర్కొంటూ ఏదైనా సంఘర్షణ ఉంటే, దానికి మనుషులే కారణం అని స్పష్టం చేసారు. ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం సందర్భంగా సీఎస్ఈ, ‘డౌన్ టు ఎర్త్’ నిర్వహించిన వెబ్నార్లో ఆమె ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు.
భారతదేశంలో వ్యవసాయంపై వన్యప్రాణుల వల్ల కలిగే ఆర్థిక నష్టాన్ని అంచనా వేసిన మొట్టమొదటి అధ్యయనమైన, పూణేకు చెందిన గోఖలే ఇన్స్టిట్యూట్ 2025 నాటి అధ్యయనం ప్రకారం, ఈ సంఘర్షణ కారణంగా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఏటా రూ. 10,000 నుండి 40,000 కోట్ల వరకు నష్టపోతోంది. ఇంకా ఆందోళనకరమైన విషయం ఏమిటంటే, సర్వేలో పాల్గొన్న రైతులలో 62 శాతం మంది జంతువుల దాడుల కారణంగా సాగు విస్తీర్ణాన్ని తగ్గించుకున్నారు.
54 శాతం మంది కనీసం ఒక అధిక విలువ కలిగిన పంట సాగును పూర్తిగా మానేశారు. ఈ సమస్యపై పరిశోధన చేసిన ‘డౌన్ టు ఎర్త్’ విలేకరి హిమాన్షు నిత్నవరే ఇలా అంటున్నారు: “అకాల వర్షాలు, పంటలకు తక్కువ ధరలు లభించడం తర్వాత, అడవి జంతువుల వల్ల కలిగే పంట నష్టాన్ని రైతులు తమ ప్రధాన సమస్యగా పేర్కొంటున్నారు. మూడింట ఒక వంతు మంది రైతులు తమ ఆదాయం తగ్గడానికి ఇదే ప్రధాన కారణమని చెప్పారు.”
దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఇలాంటి గణాంకాలనే వెల్లడించే ఇతర అధ్యయనాలను నారైన్ ప్రస్తావించారు. ఆమె ఇలా తెలిపారు: “కెనడాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ కొలంబియా, భారతదేశంలోని సెంటర్ ఫర్ వైల్డ్లైఫ్ రీసెర్చ్ 2021లో నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, కర్ణాటకలోని రైతులు అడవి జంతువుల దాడుల వల్ల ప్రతి ఏటా ఒకటి నుండి మూడు నెలల ఆదాయాన్ని కోల్పోతున్నారు.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ అటవీ శాఖ అంచనా ప్రకారం, వార్షిక పంట నష్టం రూ. 500 కోట్లుగా ఉంది. ఒకవేళ పంట రక్షణ చర్యల ఖర్చులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ మొత్తం కనీసం రూ. 1,500 కోట్లకు చేరుతుంది. తమిళనాడులోని పశ్చిమ కనుమలలో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, 90 శాతం మంది రైతులు వన్యప్రాణుల వల్ల కలిగే సమస్యను తమ వ్యవసాయంలో ప్రధాన ముప్పుగా గుర్తించారు. ముఖ్యంగా అడవి పందులు, నెమళ్లు, ఏనుగుల వల్ల 50-60 శాతం పంటలు దెబ్బతింటున్నాయి.
వెబ్నార్లో మాట్లాడిన పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త, స్వతంత్ర పరిశోధకుడు మిలింద్ వట్వే ఇలా పేర్కొన్నారు: “ఈ సమస్య తీవ్రత పెరగడానికి ప్రధాన కారణం కేవలం పర్యావరణ సంబంధిత అంశాలు మాత్రమే కాదు. జంతువుల ప్రవర్తనలో వచ్చిన మార్పులు కూడా అని చెప్పడానికి బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. అనేక వన్యప్రాణి జాతులు మనుషుల పట్ల తమకు సహజంగా ఉండే భయాన్ని కోల్పోయాయి. ఆ భయం పోవడంతో, అవి మనుషుల ఆవాసాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో సంచరించడానికి మొగ్గు చూపుతున్నాయి.”
సహజ ఆవాసాలు తగ్గిపోవడం, పర్యాటకం, సాంప్రదాయ రక్షణ పద్ధతులు విఫలం కావడం వంటి అనేక అంశాలు దీనికి కారణాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి. భారత ప్రభుత్వం స్పందన ఇప్పటివరకు చాలా నెమ్మదిగా, కొంత గందరగోళంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ సంక్షోభం ‘స్వభావాన్ని’ ప్రభుత్వం ఇప్పుడు అంగీకరించడం శుభపరిణామం. జంతువుల వల్ల కలిగే నష్టాలను ఇప్పుడు జాతీయ పంటల బీమా పథకం అయిన ‘ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన’లో చేర్చారు. నష్టాన్ని నివేదించడానికి రైతులకు 72 గంటల సమయం ఇచ్చారు. పరిహారం చెల్లించే ముందు డ్రోన్ల ద్వారా ఆ నష్టాన్ని ధృవీకరిస్తారు.
నారైన్ ఇలా తెలిపారు: “ఈ పథకానికి సంబంధించిన ప్రస్తుత నిబంధనలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ విధానం ఎంతవరకు విజయవంతమవుతుందో వేచి చూడాలి.” రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రైతులకు పరిహారం చెల్లిస్తాయని నిత్నవరే అదనంగా పేర్కొన్నారు. అయితే, గోఖలే ఇన్స్టిట్యూట్ నివేదిక ప్రకారం, వన్యప్రాణుల దాడుల వల్ల నష్టపోయిన రైతుల్లో 25 శాతం మంది నష్టపరిహారం కోరినప్పటికీ, కేవలం 1-2 శాతం మందికి మాత్రమే నష్టానికి అనుగుణంగా చెల్లింపులు అందాయి.
చాలా మందికి ఈ పథకం గురించి తెలియదు లేదా దాని సంక్లిష్టమైన అధికారిక ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోలేకపోయారని ఆయన తెలిపారు. భారత కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ, కొన్ని జాతులను “కీటకాలు”గా వర్గీకరించడానికి రాష్ట్రాలకు కాలానుగుణంగా అనుమతినిస్తూ, ఏడాది వరకు వాటిని చంపడానికి అనుమతినిచ్చింది. బీహార్, గుజరాత్, ఉత్తరాఖండ్ మరియు మహారాష్ట్రలు ఇటువంటి అనుమతులను పొందాయి. కానీ 2025లో అడవి పందిని కీటకంగా ప్రకటించాలని కేరళ చేసిన విజ్ఞప్తి, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య ఒక అవాంఛనీయ వివాదానికి దారితీసింది. కేంద్రం అనుమతిని నిరాకరించగా, కేరళ తన అభ్యర్థనకు మద్దతుగా సొంత చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
“దీనికి మరో ఉదాహరణ ఏమిటంటే, జాతీయ వన్యప్రాణి మండలి రీసస్ మకాక్కు షెడ్యూల్ II జంతువుగా రక్షణను పునరుద్ధరించడం, దీనివల్ల వాటిని చంపడం కష్టతరం అవుతుంది. ఇది జంతు హక్కుల సంఘాల సిఫార్సులను అనుసరిస్తుంది కానీ, కోతులు ఒక ముప్పుగా మారాయని, వాటి జనాభాను నియంత్రించడానికి సంతాన నిరోధక శస్త్రచికిత్సలు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించలేదని అటవీ శాఖలు కూడా అంగీకరిస్తున్న వాస్తవాన్ని విస్మరిస్తుంది. నేను ఈ నిర్ణయాన్ని అసందర్భమైనదిగా అభివర్ణిస్తాను. ఇటువంటి విధానం సంఘర్షణను తగ్గించకపోగా, మరింత పెంచుతుంది. ఇది పరిరక్షణకు గానీ, రైతులకు గానీ మంచిది కాదు” అని సునీతా నరైన్ స్పష్టం చేశారు.
More Stories
ఇస్లాంలోకి మారమని బాస్ వత్తిడితో విప్రో ఉద్యోగిని రాజీనామా!
భారత్- చైనా సరిహద్దు వివాదంలో రష్యా జోక్యం చేసుకోదు
కాంగ్రెస్ అవకాశవాద రాజకీయాలు పని చేయడం లేదు