దాదాపు ఆరు దశాబ్దాలుగా, వామపక్ష తీవ్రవాదం (ఎస్ డబ్ల్యు ఈ) భారతదేశానికి అత్యంత ముఖ్యమైన అంతర్గత భద్రతా సవాళ్లలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇది మారుమూల గిరిజన ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తూ, అభివృద్ధికి ఆటంకం కలిగిస్తూ, ప్రాథమిక సేవలకు ప్రాప్యతను పరిమితం చేసింది. 1967లో నక్సల్బరీ తిరుగుబాటుతో ప్రారంభమైన ఈ ఉద్యమం, మావోయిస్టు గ్రూపులు అనేక రాష్ట్రాలలో తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించడంతో, ఒక విస్తృత భద్రతా, పాలనా సవాలుగా పరిణామం చెందింది.
ఇది వరుస ప్రభుత్వాలు తిరుగుబాటు నిరోధక కార్యకలాపాలను అభివృద్ధి ప్రయత్నాలతో సమతుల్యం చేసేలా ప్రేరేపించింది. ఆ దీర్ఘకాలిక సవాలు మార్చి 31, 2026న ఒక కీలక మలుపు తీసుకుంది. ఆ రోజున దేశంలోని ఏ జిల్లా కూడా అధికారికంగా వామపక్ష తీవ్రవాద ప్రభావిత ప్రాంతంగా వర్గీకరించబడలేదు.
ఈ మైలురాయి, పటిష్టమైన భద్రతా కార్యకలాపాలను మెరుగైన అనుసంధానం, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, సంక్షేమ పంపిణీ, పునరావాస చర్యలు, సామాజిక భాగస్వామ్యంతో మిళితం చేసిన బహుముఖ వ్యూహం ఫలితం. ఇది ప్రధానంగా భద్రత-కేంద్రీకృత ప్రతిస్పందన నుండి, తిరుగుబాటు మూలాలను పరిష్కరించే లక్ష్యంతో కూడిన సమీకృత విధానానికి మారడాన్ని సూచిస్తుంది.
విచ్ఛిన్నమైన ప్రతిస్పందన నుండి సమగ్ర వ్యూహం వైపు
వామపక్ష తీవ్రవాదానికి మూలాలు 1967లో పశ్చిమ బెంగాల్లో జరిగిన నక్సల్బరీ ఉద్యమంలో ఉన్నాయి. మావోయిస్టు భావజాలంతో ప్రేరణ పొందిన ఈ ఉద్యమం దశాబ్దాలుగా విస్తరించింది. తదనంతరం, 2004లో అనేక తీవ్రవాద బృందాలు కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్ట్) కింద విలీనమయ్యాయి. 2004 నుండి 2014 మధ్య, వామపక్ష తీవ్రవాద హింస పరాకాష్టకు చేరుకుంది.
2010 సంవత్సరంలో అత్యధిక స్థాయిలో హింస నమోదైంది. ఆ సంవత్సరంలో 1,936 సంఘటనలు జరగగా, 720 మంది పౌరులు మరణించారు. దశాబ్ద కాలంలో, 17,500కు పైగా హింసాత్మక సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. వీటి ఫలితంగా భద్రతా సిబ్బంది, పౌరులు మరణించారు. వామపక్ష తీవ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడానికి 2015లో జాతీయ విధానం, కార్యాచరణ ప్రణాళికను ప్రవేశపెట్టడంతో ఒక ప్రధాన విధాన మార్పు వచ్చింది.
ఈ విధానం దాడులకు ప్రతిస్పందించడం వరకే పరిమితం కాకుండా, భద్రతా చర్యలు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, మెరుగైన పాలన ద్వారా తీవ్రవాదాన్ని కొనసాగించే విస్తృత వ్యవస్థను ఎదుర్కోవడంపై దృష్టి సారించింది. ఈ వ్యూహం భద్రత, అభివృద్ధి, సామాజిక భాగస్వామ్యం అనే మూడు పరస్పర సంబంధిత స్తంభాల చుట్టూ నిర్మించబడింది.
భద్రతా కార్యకలాపాలు స్థిరత్వానికి పరిస్థితులను కల్పించగా, మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు ప్రభుత్వ ఉనికిని విస్తరించాయి. సంక్షేమ కార్యక్రమాలు మారుమూల ప్రాంతాల ప్రజలను ప్రధాన స్రవంతి అభివృద్ధికి చేరువ చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.
పూర్వ సంఘర్షణ ప్రాంతాలలో భద్రతా ఉనికిని బలోపేతం చేయడం
సంవత్సరాలుగా తీవ్రవాద గ్రూపులు తమ ప్రభావాన్ని కొనసాగించిన ప్రాంతాలలో బలమైన భద్రతా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడంపై ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు. బలపరిచిన పోలీస్ స్టేషన్ల నిర్మాణం, కొత్త భద్రతా శిబిరాల ఏర్పాటు, కేంద్ర, రాష్ట్ర బలగాల మధ్య మెరుగైన కార్యాచరణ సమన్వయంతో భద్రతా మౌలిక సదుపాయాలు గణనీయంగా విస్తరించాయి.
కోబ్రా బెటాలియన్లు, డిస్ట్రిక్ట్ రిజర్వ్ గార్డ్ (డిఆర్జి), స్పెషల్ టాస్క్ ఫోర్సెస్ (ఎస్టిఎఫ్) వంటి ప్రత్యేక విభాగాలు, అలాగే జార్ఖండ్ జాగ్వార్, గ్రేహౌండ్స్ వంటి రాష్ట్ర బలగాలు నిఘా ఆధారిత కార్యకలాపాలు, ప్రాంత ఆధిపత్యంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. లెఫ్టిజం వ్యతిరేక కార్యకలాపాలలో సాంకేతికత కూడా ఒక ప్రధాన భాగంగా మారింది.
డ్రోన్లు, ఉపగ్రహ చిత్రాలు, మానవరహిత వైమానిక వాహనాలు, లొకేషన్-ట్రాకింగ్ వ్యవస్థలు, డేటా విశ్లేషణ సాధనాలు నిఘా, గూఢచార సేకరణ , కార్యాచరణ ప్రణాళికను మెరుగుపరచడంలో సహాయపడ్డాయి. బ్లాక్ ఫారెస్ట్, ఆక్టోపస్, డబుల్ బుల్, థండర్స్టార్మ్, భీమ్బర్గ్, చక్రబంధ వంటి ఆపరేషన్లు నాయకత్వ నిర్మాణాలు, ఆయుధ నెట్వర్క్లు, కార్యాచరణ స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని మావోయిస్టు నెట్వర్క్లను బలహీనపరిచాయి.
మద్దతు నెట్వర్క్ను ఛేదించడం
వామపక్ష తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా అనుసరించిన వ్యూహం, కేవలం సాయుధ కార్యకర్తలపైనే కాకుండా, తీవ్రవాద కార్యకలాపాలకు మద్దతిచ్చే ఆర్థిక, రవాణా వ్యవస్థలపై కూడా దృష్టి సారించింది. నిధుల మార్గాలను అడ్డుకోవడానికి, తీవ్రవాద సంస్థలతో ముడిపడి ఉన్న ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, మావోయిస్టు నెట్వర్క్లకు మద్దతు ఇవ్వడంలో పాలుపడిన వారిపై చట్టపరమైన చర్యలను బలోపేతం చేయడానికి దర్యాప్తు సంస్థలు కృషి చేశాయి.
భద్రతా కార్యకలాపాలతో పాటు, పునరావాస కార్యక్రమాలు కార్యకర్తలను హింసను విడిచిపెట్టి, ప్రధాన స్రవంతి సమాజంలోకి తిరిగి వచ్చేలా ప్రోత్సహించాయి. లొంగిపోవడం, పునరావాస విధానాల కింద, మాజీ కార్యకర్తలు ఆర్థిక సహాయం, నెలవారీ మద్దతు, నైపుణ్యాభివృద్ధి అవకాశాలు, జీవనోపాధి సహాయం పొందారు. సాయుధ కార్యకలాపాలను వదులుకోవడానికి ఇష్టపడే వారికి ప్రత్యామ్నాయాలను సృష్టించడంలో ఈ చర్యలు సహాయపడ్డాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో వేలాది మంది కార్యకర్తలు లొంగిపోయారు, ఇది తీవ్రవాద సంస్థల ప్రభావం క్షీణించడాన్ని, పునరావాస చర్యలపై విశ్వాసం పెరగడాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
గతంలో ఏకాంతంగా ఉన్న ప్రాంతాలకు అభివృద్ధి
వామపక్ష తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం కేవలం భద్రతా కార్యకలాపాలకే పరిమితం కాలేదు. మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడం, ప్రాథమిక సేవలకు ప్రాప్యతను మెరుగుపరచడం ప్రభావిత ప్రాంతాల పరివర్తనకు కేంద్రంగా మారాయి. వామపక్ష తీవ్రవాద ప్రభావిత ప్రాంతాలలో వేలాది కిలోమీటర్ల రహదారులను నిర్మించడంతో, రోడ్డు అనుసంధానం అతిపెద్ద మార్పులలో ఒకటిగా ఆవిర్భవించింది. మెరుగుపరచబడిన ఈ రహదారులు మారుమూల గ్రామాలను మార్కెట్లు, పాఠశాలలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ సౌకర్యాలు, ప్రభుత్వ సేవలతో అనుసంధానించాయి.
డిజిటల్ కనెక్టివిటీ కూడా వేగంగా విస్తరించింది. వేలాది మొబైల్ టవర్లను ఏర్పాటు చేయడంతో, దశాబ్దాలుగా సమాచార మార్పిడికి దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాలకు కూడా సౌకర్యం చేకూరింది. బ్యాంకింగ్ సౌకర్యాలు, ఏటీఎంలు, బ్యాంకింగ్ కరస్పాండెంట్లు, తపాలా కార్యాలయాల విస్తరణ ద్వారా ఆర్థిక సమ్మిళితం మెరుగుపడింది. ఈ చర్యలు గ్రామీణ, గిరిజన వర్గాలకు అధికారిక ఆర్థిక సేవలను చేరువ చేయడానికి సహాయపడ్డాయి.
ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు, పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థలు, నైపుణ్య కేంద్రాలు వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధిపై ఎక్కువ దృష్టి సారించారు. ఈ కార్యక్రమాలు గిరిజన యువతకు మెరుగైన అవకాశాలను కల్పించడం, ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతు ఇవ్వడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.
గిరిజన సంక్షేమం, సామాజిక భాగస్వామ్యం
గిరిజన వర్గాలలో సంక్షేమ సేవలను మెరుగుపరచడం ఈ పరివర్తనలో ఒక ప్రధాన భాగం. గృహనిర్మాణం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య, జీవనోపాధి అవకాశాలు, తాగునీటి లభ్యత, కనెక్టివిటీపై అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు దృష్టి సారించాయి. మారుమూల ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న వర్గాలకు ఇతర ప్రాంతాలలో అందుబాటులో ఉన్న అవకాశాలే లభించేలా చూడటం దీని లక్ష్యం.
ప్రత్యేకంగా బలహీన గిరిజన సమూహాలు (పివిటిజిలు), గిరిజన గ్రామాల కోసం చేపట్టిన ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు మౌలిక సదుపాయాల అంతరాలను పూడ్చడం, జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. విశ్వాసాన్ని పునర్నిర్మించడంలో సామాజిక భాగస్వామ్యం కూడా ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారింది. పౌర కార్యాచరణ కార్యక్రమాలు, వైద్య శిబిరాలు, క్రీడా కార్యకలాపాలు, స్థానిక భాగస్వామ్య కార్యక్రమాలు భద్రతా దళాలకు, నివాసితులకు మధ్య సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి సహాయపడ్డాయి.
సంఘర్షణ ప్రాంతం నుండి అభివృద్ధి ప్రాంతంగా బస్తర్
మారుతున్న పరిస్థితులకు ఛత్తీస్గఢ్లోని బస్తర్ ప్రాంతం ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణగా నిలిచింది. కఠినమైన భూభాగం, పరిమిత రవాణా సౌకర్యాలు, బలహీనమైన పరిపాలనా వ్యవస్థ కారణంగా, బస్తర్ చాలా సంవత్సరాలుగా మావోయిస్టు కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉంది. భద్రతా చర్యలు, స్థానిక నియామకాలు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, సంక్షేమ కార్యక్రమాల కలయిక క్రమంగా పరిస్థితిని మార్చింది.
బస్తరియా బెటాలియన్ ఏర్పాటుతో స్థానిక యువత భద్రతా కార్యకలాపాల్లోకి ప్రవేశించి, నిఘా వ్యవస్థలను, సమాజ విశ్వాసాన్ని బలోపేతం చేసింది. మెరుగైన రహదారి అనుసంధానం, మొబైల్ నెట్వర్క్లు, ప్రభుత్వ సేవా కేంద్రాలు మారుమూల గ్రామాలను విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ, బ్యాంకింగ్, జీవనోపాధి అవకాశాలతో అనుసంధానించడానికి సహాయపడ్డాయి. గిరిజన గుర్తింపు, భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించే వేదికలతో సహా సాంస్కృతిక,మరియు యువజన కార్యక్రమాలు సామాజిక సమైక్యతకు మరింత తోడ్పడ్డాయి.
తగ్గుతున్న హింస, విస్తరిస్తున్న పాలన
దశాబ్ద కాలంగా జరిగిన ఈ పరివర్తన ప్రభావం హింస తగ్గుదలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వామపక్ష తీవ్రవాద ప్రభావిత జిల్లాల సంఖ్య 2014లో 126 నుండి 2026 నాటికి సున్నాకు పడిపోయింది. తీవ్రంగా ప్రభావితమైన జిల్లాల సంఖ్య కూడా 35 నుండి సున్నాకు తగ్గింది. తిరుగుబాటు ఉధృతంగా ఉన్న సంవత్సరాలతో పోలిస్తే, సంఘటనలు, మరణాలు తగ్గడంతో హింసా స్థాయిలు గణనీయంగా తగ్గాయి. ఈ తగ్గుదల బలహీనపడిన తీవ్రవాద నెట్వర్క్లు, మెరుగైన భద్రతా సమన్వయం, పటిష్టమైన పాలనా ఉనికిని ప్రతిబింబించింది.
శాంతి, అభివృద్ధిలో ఒక కొత్త దశ
సంఘర్షణ పీడిత ప్రాంతం నుండి నక్సల్ రహిత భారతదేశం వైపు సాగే ఈ ప్రయాణం, కేవలం భద్రతపై దృష్టి సారించే విధానం నుండి స్థిరత్వం, అభివృద్ధి, సమ్మిళితత్వాన్ని మిళితం చేసే ఒక విస్తృత నమూనా వైపు జరిగిన మార్పును సూచిస్తుంది. వామపక్ష తీవ్రవాదం తగ్గడం వల్ల అధిక పెట్టుబడులకు, మెరుగైన ప్రజా సేవలకు, దేశ అభివృద్ధి ప్రయాణంలో మారుమూల ప్రాంతాల ప్రజలను మరింత బలంగా ఏకీకృతం చేయడానికి అవకాశాలు లభించాయి. ఇప్పుడు సవాలు హింసను నిర్మూలించడం నుండి శాంతిని నిలబెట్టడం, నిరంతర అభివృద్ధిని నిర్ధారించడం, సమాజాలు, సంస్థల మధ్య ఏర్పడిన విశ్వాసాన్ని బలోపేతం చేయడం వైపు మళ్లింది.
More Stories
‘జెన్ జెడ్’, ‘జెన్ ఆల్ఫా’ విద్యార్థులతో 6న డా. భగవత్ భేటీ
కర్ణాటక కాంగ్రెస్లో క్యాబినెట్ విస్తరణ కలకలం
నాలుగు రాష్ట్రాల్లో పేపర్ లీక్ లపై ఉద్యమాలకు ఎబివిపి మద్దతు