ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకంపై సుప్రీంలో భిన్నాభిప్రాయం

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ), ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి సంబంధించిన 2023 చట్టం చెల్లుబాటును సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్లను ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల విస్తృత ధర్మాసనానికి నివేదించాలా వద్దా అనే విషయంపై సుప్రీంకోర్టు బుధవారం భిన్నాభిప్రాయాలతో కూడిన తీర్పు ఇచ్చింది. ఈ చట్టం ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక ప్యానెల్ నుండి సీజేఐని తొలగించింది.

ఈ విషయాన్ని ఇప్పుడు సుప్రీంకోర్టులోని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం నిర్ణయిస్తుంది. జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా, జస్టిస్ ఎస్.సి. శర్మలతో కూడిన ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఈ నిర్దిష్ట విధానపరమైన అంశాన్ని విచారించింది. ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడితో పాటు భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి స్థానంలో ఒక కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిని నియమించిన 2023 సవరణ చట్టానికి సంబంధించినదే ఇప్పుడు ఈ సవాలు.

ఈ పిటిషన్‌లో, కార్యనిర్వాహక వర్గానికి రెండుకు ఒకటి మెజారిటీ ఇవ్వడం ద్వారా ఇది ఎన్నికల సంఘం స్వాతంత్ర్యాన్ని దెబ్బతీస్తుందని పిటిషనర్లు వాదించగా, కేంద్రం ఈ కూర్పును సమర్థించింది. ఈ పిటిషన్లపై తీర్పు ఇవ్వడానికి తగినంత మంది సభ్యులతో కూడిన ధర్మాసనాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు, వాటిని సీజేఐ సూర్యకాంత్ ముందు ఉంచాలని ఇద్దరు న్యాయమూర్తులు ఆదేశించారు.

సీఈసీ, ఈసీలను ఎంపిక చేసే ప్యానెల్ నుండి సీజేఐని మినహాయించే చట్టాన్ని విస్తృత ధర్మాసనం దృష్టికి తీసుకువెళ్లాలని కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్లపై జస్టిస్ ఎస్.సి. శర్మ, జస్టిస్ దత్తాతో విభేదించారు. పిటిషన్లను విస్తృత ధర్మాసనానికి నివేదించడానికి జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా నిరాకరిస్తూ, జస్టిస్ దత్తా ఎన్నికల సంఘం స్వాతంత్ర్యం, నిష్పక్షపాతతపై విస్తృత ఆందోళనలను వ్యక్తం చేశారు. అలాగే, 2023 చట్టం ప్రకారం నియామక యంత్రాంగం స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత ఎన్నికలకు అవసరమైన రాజ్యాంగ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉందా? అనే ప్రశ్నలను లేవనెత్తారు.

“ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రంగా ఉండటమే కాకుండా, స్వతంత్రంగా ఉన్నట్లుగా కూడా కనిపించాలి. ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు, ప్రధానమంత్రిచే నామినేట్ చేసిన ఒక కేంద్ర మంత్రితో కూడిన ఎంపిక ప్యానెల్, కార్యనిర్వాహక అధికారంపై సమర్థవంతమైన నియంత్రణను అందించగలదా” అని కూడా ఆయన ప్రశ్నించారు. ప్రధానమంత్రిచే నామినేట్ చేసిన ఒక మంత్రి, ప్రధానమంత్రిని వ్యతిరేకించి ప్రతిపక్ష నాయకుడి పక్షాన నిలబడతారని సహేతుకంగా ఆశించలేమని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.

సామూహిక బాధ్యత సూత్రం కూడా, ఆ మంత్రి ప్రధానమంత్రిని వ్యతిరేకించడాన్ని కష్టతరం చేస్తుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఇది ప్యానెల్‌పై 2:1 నిర్ణయానికి దారితీసి, కార్యనిర్వాహక వర్గానికి సమర్థవంతమైన వీటో అధికారాన్ని ఇవ్వగలదని కూడా జస్టిస్ దత్తా పేర్కొన్నారు. అటార్నీ జనరల్ స్పందనను ప్రస్తావిస్తూ, చివరికి నియమితులైన వ్యక్తులు యోగ్యులైనప్పటికీ, కార్యనిర్వాహక వర్గం ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుందనే భావన కొనసాగవచ్చని జస్టిస్ దత్తా పేర్కొన్నారు.