లడఖ్లోని ఎత్తైన ఎడారి ప్రాంతంలో వ్యవసాయ వర్గాలను పీడిస్తున్న దీర్ఘకాలిక నీటి కొరతను పరిష్కరించేందుకు, భారతదేశం లేహ్లోని ఉప్షి వద్ద సింధు నదిపై మొట్టమొదటి రాతి చెక్ డ్యామ్ను నిర్మించింది. ఒక్క చుక్క సిమెంట్ కూడా వాడకుండా, పూర్తిగా సహజమైన బండరాళ్లతో నిర్మించిన ఈ ప్రాజెక్ట్, దీర్ఘకాలంగా అంతుచిక్కని నదిపై ఆధారపడి జీవిస్తున్న వారి జీవనోపాధులను నిలబెట్టేందుకు, భారత సరిహద్దు ప్రాంతాలలో సింధు జలాలను వినియోగించుకునే విషయంలో భారతదేశం అనుసరిస్తున్న విధానంలో ఒక మార్పుకు సంకేతం.
న్యూఢిల్లీ సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని తాత్కాలికంగా నిలిపివేసినప్పటికీ, సింధు నది పాకిస్తాన్లోకి ప్రవేశించే ముందు, సరిహద్దు ప్రాంతాలలో దాని నీటిని వినియోగించుకోవడానికి, తన సొంత వర్గాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడానికి మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించే దిశగా భారతదేశం ముందుకు సాగుతోందనడానికి ఉప్షి ప్రాజెక్ట్ ఒక స్పష్టమైన సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
ఈ నిర్మాణం ఇప్పటికే నది మట్టాన్ని దాదాపు 10 అడుగులు పెంచింది. ఇంజనీరింగ్ పరంగా ఇది ఒక సాధారణ పెరుగుదలే అయినప్పటికీ, రైతుల పాలిట ఇది ఒక గొప్ప పరివర్తన. ఎందుకంటే, కీలకమైన వసంతకాలపు విత్తనాలు నాటే సమయంలో పంపులతో నీటిని తోడటానికి వీలులేనంతగా సింధు నది నిటారు లోయలలో లోతుగా ప్రవహించడాన్ని వారు సంవత్సరాలుగా చూస్తూ వచ్చారు.
విత్తనాలకు నీరు అత్యంత అవసరమైన సమయంలో, ఉప్షి చుట్టుపక్కల రైతులు తరతరాలుగా తీవ్రమైన నీటి కొరతతో పోరాడుతున్నారని నిపుణులు పేర్కొన్నారు. లోతైన లోయల గుండా ప్రవహించే సింధు నది అందుబాటులో లేకుండా పోయింది. నీటి వినియోగానికి సంబంధించిన పరిమితులు దుస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేశాయి. పొలాలు ఎండిపోయి కుటుంబాలు ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లోకి కూరుకుపోయాయి.
ఇప్పుడు ఈ దుస్థితికి తెరపడుతోంది. కొత్తగా నిర్మించిన ఆనకట్ట దాదాపు 4 కోట్ల లీటర్ల నీటిని నిల్వ చేస్తుంది. ఈ జలాశయం నుండి ఇగూ ఫే నీటిపారుదల కాలువ ద్వారా గతంలో ఎండిపోయిన గ్రామ భూములకు నీరు అందుతోంది. ఎత్తులో నీటిని నిలిపి ఉంచడం ద్వారా, డీజిల్ పంపులు విఫలమైన చోట ఈ ఆనకట్ట గురుత్వాకర్షణ నీటిపారుదలను సాధ్యం చేసింది.
లడఖ్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ వి.కె. సక్సేనా, ఒక ‘ఎక్స్’ పోస్ట్లో ఈ ప్రారంభోత్సవాన్ని ధృవీకరిస్తూ, ఇలా పేర్కొన్నారు: “లడఖ్లో నీటి, వ్యవసాయ సుస్థిరత కోసం ఒక స్థిరమైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన పరిష్కారంగా రూపొందించిన ప్రతిష్టాత్మకమైన ‘సింధు జల్ సమృద్ధి అభియాన్’ కింద, లేహ్లో సింధు నదిపై మొట్టమొదటి రాక్ చెక్ డ్యామ్ను ప్రారంభించాము”.
“సాంప్రదాయ కాంక్రీట్ చెక్ డ్యామ్ల వలె కాకుండా, ఈ వినూత్న రాక్ చెక్ డ్యామ్ నదీగర్భం నుండి సేకరించిన పెద్ద రాళ్లను ఒకదానితో ఒకటి కలిపి నిర్మించిన ఒక పాక్షిక-శాశ్వత అవరోధం. ఇది నది ప్రవాహ వేగాన్ని తగ్గించి, రైతులు వ్యవసాయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించుకునేలా ఒక పెద్ద నీటి నిల్వ ప్రాంతాన్ని సృష్టిస్తుంది.”
ఈ డ్యామ్కు, తక్షణ వ్యవసాయ ప్రయోజనానికి మించి, దిగువన ఉన్న పాకిస్తాన్కు స్పష్టమైన వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది. లడఖ్లో నీటి భద్రత ఇకపై ఒప్పంద పరిమితులకు బందీగా ఉండబోదనే స్పష్టమైన సంకేతమే ఈ చర్య. ఉప్షి బ్యారియర్ ఒక్కటే ప్రయోగం కాదు, లడఖ్ పరిపాలన యంత్రాంగం సింధు నది వెంబడి ఇలాంటి నిర్మాణాల భారీ నెట్వర్క్ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.
ప్రస్తుతం కొన్ని ప్రదేశాలలో నిర్మాణ పనులు ఇప్పటికే ప్రారంభమయ్యాయి. మరిన్ని ప్రాజెక్టులు ప్రణాళిక దశలో ఉన్నాయి. కేంద్రపాలిత ప్రాంతం అంతటా నీటి భద్రతను బలోపేతం చేయడానికి, సాగునీటి అవకాశాలను పెంచడానికి ఒక ప్రధాన చర్యగా, పరిపాలన యంత్రాంగం 36 చెక్ డ్యామ్ ప్రాజెక్టుల కోసం కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖకు ఒక ప్రతిపాదనను సమర్పించింది.
ఈ బ్లూప్రింట్ ప్రకారం, లేహ్ ప్రాంతంలో 7 హిమాలయన్ రాక్ చెక్ డ్యామ్లు, కార్గిల్ ప్రాంతంలో 29 చెక్ డ్యామ్లు లేదా ఆనకట్టలను నిర్మించాలని, దీనికి సుమారు రూ. 56 కోట్లకు పైగా వ్యయం అవుతుందని అంచనా. కాలానుగుణ కొరతను నియంత్రిత సమృద్ధిగా మార్చే దీర్ఘకాలిక వ్యూహానికి ఈ ప్రతిపాదన సంకేతం.
More Stories
భారత సంతతి పట్ల అమెరికాలో పెరుగుతున్న జాతి వివక్ష, ద్వేషం
నాగరిక సంభాషణను పెంపొందించేందుకే భగవత్ యుకె పర్యటన
రామ భక్తుల మద్దతే ప్రధాన బలం