* సిఎస్ఈ- సిఐటిఐఈఎస్ ఫోరమ్ అధ్యయనం
భారతదేశం తన పట్టణ బస్సు రవాణా వ్యవస్థలలో ఒక భారీ అంతరాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. పట్టణ జనాభా 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 49 కోట్ల నుండి 2047 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి 763 కోట్లకు పెరుగుతుందని అంచనా వేయగా, ఇందులో 27 కోట్ల మంది నగరవాసులు అదనంగా చేరతారు. దీనితో పోలిస్తే, ప్రస్తుత బస్సుల లభ్యత ప్రమాదకర స్థాయిలో తక్కువగా ఉంది: పట్టణ రవాణాలో 70 శాతం లోటు ఉందని, సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఎన్విరాన్మెంట్ (సిఎస్ఈ), ప్రపంచ సాంకేతిక సంస్థ అయిన సిటీస్ (సిఐటిఐఈఎస్) ఫోరమ్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఒక కొత్త అధ్యయనం చెబుతోంది.
400కు పైగా భారతీయ నగరాల్లో ఒక్క పట్టణ రవాణా బస్సు కూడా లేదు. బస్సు సర్వీసుల కొరతను తొలగించడానికి, దేశంలోని బస్సుల సంఖ్య ప్రస్తుతమున్న 65,000 నుండి 2047 నాటికి 6.71 లక్షలకు, అంటే 10 రెట్లు పెరగాలి. అలాగే అధిక కాలుష్యాన్ని కలిగించే డీజిల్ బస్సుల స్థానంలో కొత్తవాటిని ప్రవేశపెట్టి, సున్నా-ఉద్గారాల లక్ష్యాలను సాధించాలి.
డిపో, గ్రిడ్, ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాలతో పాటు దీనికి కూడా రెండు దశాబ్దాల కాలంలో మొత్తం రూ. 14.20 లక్షల కోట్ల (~US $165 బిలియన్లు) పెట్టుబడి అవసరమని ఆ అధ్యయనం పేర్కొంది. ‘ది ఎకనామిక్స్ ఆఫ్ బస్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్స్: ఎ రోడ్మ్యాప్ ఫర్ విక్సిత్ భారత్ 2047’ అనే ఈ కొత్త అధ్యయనం, ఈ రంగంలోని లోపాలను పరిశీలిస్తూ, పెరుగుతున్న పట్టణ జనాభాకు సేవలు అందించడానికి, గృహ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్దేశించిన సేవా స్థాయి ప్రమాణాలను నెరవేర్చడానికి, భౌతిక, విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడానికి అవసరమైన వ్యూహాత్మక విస్తరణను వివరిస్తుంది.
“వికసిత్ భారత్ 2047 కింద స్వచ్ఛమైన గాలి, ఇంధన భద్రత మరియు వాతావరణ పరిరక్షణ చర్యల కోసం బస్సు రవాణా మార్చడం అత్యంత కీలకం,” అని సిఎస్ఈ రీసెర్చ్ అండ్ అడ్వకేసీ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ అనుమిత రాయ్చౌధురి తెలిపారు. “ఈ పరివర్తనకు బస్సులే ప్రధాన చోదకాలు. ఒక్కో బస్సుతో 40 నుంచి 50 ప్రైవేట్ కార్లను రోడ్ల మీది నుంచి తొలగించి, ప్రజా రవాణాలో 70-75 శాతం వాటాను సాధించగల సామర్థ్యం వీటికి ఉంది. దీనిని సాధించడానికి పరివర్తన ఖర్చులు, ఆర్థిక అవసరాలు, గ్రిడ్ అవసరాలు, రంగ సంస్కరణలపై స్పష్టమైన అవగాహన అవసరం.
ఈ అధ్యయనం ‘బస్ మిషన్’ను ప్రారంభించాలని కోరుతోంది. అలాగే, 5 లక్షలకు పైగా జనాభా ఉన్న ప్రతి నగరంలో ధృవీకరించదగిన, అధిక-నాణ్యత గల సేవను, పూర్తి ఫ్లీట్ విద్యుదీకరణకు హామీ ఇచ్చే విధంగా, ఆర్థిక సాధనాలను వినియోగించడానికి, ఫలిత-ఆధారిత ఫైనాన్సింగ్ వైపు మారడానికి ఒక సమగ్ర మార్గసూచిని అందిస్తోంది,” అని ఆమె జోడించారు.
పెట్టుబడి అవసరాలను లెక్కించడానికి, ఈ అధ్యయనం భారతదేశంలోని 35 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను కవర్ చేసే ఒక పరిమాణాత్మక డిమాండ్ నమూనాను ఉపయోగించింది. వాహన్ రిజిస్ట్రేషన్లు, సిటీస్ గణాంకాలు, ఐరాసా అంచనాలు, మంత్రిత్వ శాఖా బెంచ్మార్క్ల ఆధారంగా, ఈ ఫ్రేమ్వర్క్ ఆరు ప్రధాన అంశాలను విశ్లేషిస్తుంది. వాటిలో రాష్ట్రాల వారీగా పట్టణ జనాభా పెరుగుదలను అంచనా వేయడం; మంత్రిత్వ శాఖ గ్రేడెడ్ బెంచ్మార్క్లను (నగర పరిమాణం, మౌలిక సదుపాయాల అవసరాల ఆధారంగా ప్రతి లక్ష జనాభాకు 40, 50, 60 బస్సులు) వర్తింపజేయడం; ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న బస్సుల సముదాయాలను 15 సంవత్సరాల వయస్సు గల సమూహాలుగా పునర్నిర్మించడం; విస్తరణ, వార్షిక విరమణలు, పెండింగ్ ఆర్డర్ల పరిష్కారం అంతటా స్థూల కొనుగోళ్లను అంచనా వేయడం; కొత్త కొనుగోళ్లలో 100 శాతం ఇవి వాటా వరకు విద్యుదీకరణను రూపొందించడం; మిశ్రమ ఫైనాన్సింగ్ స్టాక్ను రూపొందించడానికి మొత్తం మూలధన వ్యయాన్ని (కాపెక్స్) లెక్కించడం వంటివి ఉన్నాయి.
కీలకమైన పరిశోధన ఫలితాలు పట్టణ భారతదేశంలో బస్సుల కొరత — తీవ్రమైన కొరత, పాతబడిన వాహన సముదాయాలు, ఆర్థిక సంక్షోభం: దేశవ్యాప్తంగా నమోదైన 14.5 లక్షల బస్సులలో, రాష్ట్ర రవాణా సంస్థల (ఎస్టియు) 2.9 లక్షల స్టేజ్-క్యారేజ్ బస్సులలో, కేవలం 65,000 మాత్రమే వ్యవస్థీకృత పట్టణ నగర బస్సులుగా నడుస్తున్నాయి. ఇది ప్రతి లక్ష పట్టణ జనాభాకు కేవలం 13.3 నుండి 13.8 బస్సులను మాత్రమే అందిస్తోంది. ఇది ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన లక్షకు 44 బస్సుల ప్రమాణంతో పోలిస్తే 70 శాతం కొరత.
ఫలితంగా, లక్ష నుండి లక్ష మధ్య జనాభా ఉన్న 400కు పైగా నగరాలలో వ్యవస్థీకృత బస్సు రవాణా వ్యవస్థ పూర్తిగా కొరవడింది. తీవ్రమైన భౌగోళిక వ్యత్యాసాలు నెలకొని ఉన్నాయి. ఎందుకంటే మధ్యప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, ఉత్తరప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక అనే ఐదు రాష్ట్రాలు దేశవ్యాప్తంగా నడుస్తున్న బస్సుల సముదాయంలో 55 శాతాన్ని కేంద్రీకరించి ఉన్నాయి. కొరతను మరింత తీవ్రతరం చేస్తూ, ప్రస్తుతం సేవలో ఉన్న 40,000 పట్టణ బస్సులు వాటి 15 సంవత్సరాల చట్టబద్ధమైన కాలపరిమితిని దాటి, పాతబడిపోయాయి.
ఇవి 20-30 శాతం అధికంగా ఇంధనాన్ని వినియోగిస్తూ, కిలోమీటరుకు రూ. 15 నుండి రూ. 20 వరకు నిర్వహణ ఖర్చులను భరిస్తున్నాయి. దేశవ్యాప్తంగా, 2026 నుండి 2030 మధ్య అన్ని కేటగిరీలలో అపూర్వమైన రీతిలో 5.8 లక్షల బస్సులు వాటి జీవితకాలం ముగింపు దశకు చేరుకోనున్నాయి. ఎస్టియులలో తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభం కొనసాగుతోంది. అక్కడ అసమర్థమైన వ్యయ-వసూలు వ్యవస్థల కారణంగా, పేరుకుపోయిన నష్టాలు తరచుగా వార్షిక నిర్వహణ రాబడులను మించిపోతున్నాయి.
అధిక స్థాయి బస్సుల సేకరణ: ‘వికసిత్ భారత్’ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి, భారతదేశం తన పట్టణ బస్సుల సేకరణ రేటును గణనీయంగా పెంచాల్సి ఉంది. ప్రస్తుతం ఏటా సగటున సుమారు 2,500 బస్సులు సేకరిస్తుండగా, దీనిని ఏటా సగటున 41,500 బస్సులకు పెంచాలి. ఈ ప్రక్రియ మూడు వ్యూహాత్మక దశల్లో జరుగుతుంది: వెనుకబాటును అధిగమించే దశ (2027-31) – ఇందులో పెండింగ్లో ఉన్న అవసరాలను తీర్చడానికి ఏటా 44,000 నుండి 50,000 బస్సులు అవసరమవుతాయి; స్థిరీకరణ దశ (2032-41) – జనాభా పెరుగుదలకు అనుగుణంగా ఏటా 9,000 నుండి 36,000 బస్సుల సేకరణతో అవసరాలు తీర్చబడతాయి: భర్తీ దశ (2042-46) – ప్రారంభ దశలో సేకరించిన బస్సులు తమ 15 ఏళ్ల చట్టపరమైన సేవా కాలపరిమితిని పూర్తి చేసుకుంటున్నందున, ఈ దశలో ఏటా 71,000 నుండి 78,000 బస్సుల సేకరణతో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటుంది.
More Stories
ఈ20 పెట్రోల్లో అధిక క్లోరైడ్ లేదా నీటి కాలుష్యం ఆధారాలు లేవు
‘ఇస్లామిక్ నాటో’లో చేరాలని ముస్లిం దేశాలకు పాక్ పిలుపు
జార్ఖండ్ అసెంబ్లీ ముట్టడికై యత్నం.. విద్యార్థులపై లాఠీఛార్జ్, వాటర్ కెనాన్లు