ఒక కీలక పరిణామంలో, భారతదేశంలోని అత్యంత సున్నితమైన మతపరమైన వివాదాలను—వారణాసిలోని జ్ఞానవాపి మసీదు కేసు, మధురలోని శ్రీకృష్ణ జన్మభూమి-షాహీ ఈద్గా మసీదు వివాదం, సంభాల్లోని హరి మందిర్-మసీదు వివాదం—సుప్రీంకోర్టు ప్రాంగణంలో నిర్వహించనున్న లోక్ అదాలత్ ద్వారా కోర్టు బయట పరిష్కరించుకునేందుకు సుప్రీంకోర్టు సిఫార్సు చేసింది.
సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటానికి బదులుగా చర్చల ద్వారా పరిష్కారాన్ని కనుగొనే ప్రయత్నంలో భాగంగా, “సమాధాన్ సమరోహ్” (పరిష్కార వేడుక) పేరుతో ఆగస్టు 21 నుండి 23 వరకు ఈ పరిష్కార ప్రక్రియ నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా, ఈ మూడు కేసులకు సంబంధించిన హిందూ, ముస్లిం పక్షాలకు సుప్రీంకోర్టు నోటీసులు జారీ చేసింది.
ఏప్రిల్ 21 నుండే దిగువ కోర్టులలో మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలు జరుగుతుండగా, ఇప్పుడు కోర్టు ‘లోక్ అదాలత్ పూర్వ’ సయోధ్య ప్రయత్నాలను కూడా ప్రారంభించింది. షెడ్యూల్ ప్రకారం, లోక్ అదాలత్ కార్యక్రమాలకు ముందు, జ్ఞానవాపి కేసులో సయోధ్యకు సంబంధించిన ప్రాథమిక విచారణ జూలై 14న వారణాసిలో జరుగుతుంది. మధుర శ్రీకృష్ణ జన్మభూమి-షాహీ ఈద్గా వివాదానికి సంబంధించి, గతంలో జూలై 5న జరిగిన మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి.
దీంతో సుప్రీంకోర్టు ఈ అంశాన్ని ప్రత్యేక లోక్ అదాలత్ కార్యక్రమం పరిధిలోకి చేర్చింది. జ్ఞానవాపి మసీదు కేసు మొఘల్ పాలనలో అసలైన కాశీ విశ్వనాథ ఆలయాన్ని కూల్చివేసిన తర్వాతే వారణాసిలోని జ్ఞానవాపి మసీదును నిర్మించారని హిందూ పిటిషనర్లు చేస్తున్న వాదనల చుట్టూ ఈ వివాదం కేంద్రీకృతమై ఉంది. మసీదు ప్రాంగణంలోని కొన్ని ప్రదేశాలలో పూజలు చేసుకునే హక్కును కోరుతూ, అలాగే 1947 ఆగస్టు 15 నాటికి ఉన్న ప్రార్థనా స్థలాల మతపరమైన స్వభావాన్ని యథాతథంగా ఉంచే ‘ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రత్యేక నిబంధనల) చట్టం, 1991’ వర్తింపును ప్రశ్నిస్తూ అనేక పిటిషన్లు దాఖలయ్యాయి.
ముస్లిం పక్షానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అంజుమన్ ఇంతేజామియా మసీదు కమిటీ ఈ వాదనలను వ్యతిరేకించింది. ఈ మసీదుకు 1991 చట్టం కింద రక్షణ ఉందని, ఈ పిటిషన్లు చట్టపరంగా నిలబడవని ఆ కమిటీ వాదిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఈ వివాదం వివిధ కోర్టుల పరిశీలనలో ఉంది; సర్వే ఫలితాలు, పూజా హక్కులు, దావాల చెల్లుబాటుకు సంబంధించిన అంశాలపై విచారణ జరుగుతోంది.
జన్మభూమి-షాహీ ఈద్గా వివాదం మధురలోని షాహీ ఈద్గా మసీదుకు సంబంధించినది. అప్పటి మొఘల్ పాలకుడు ఔరంగజేబు ఆదేశాల మేరకు శ్రీకృష్ణుని జన్మస్థలంలోని ఆలయాన్ని కూల్చివేసి ఈ మసీదును నిర్మించారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఈ వివాదాస్పద స్థలం హిందువులకు ఎంతో మతపరమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే, ఈ ప్రదేశంలో ఒకప్పుడు ఆలయం ఉండేదని సూచించే ఆధారాలు ఉన్నాయని హిందూ వాదులు వాదిస్తున్నారు.
మసీదును తొలగించాలని లేదా శ్రీ కృష్ణ జన్మభూమి ఆలయం ఒకప్పుడు ఉండేదని హిందూ వాదులు వాదిస్తున్న భూమిని పునరుద్ధరించాలని కోరుతూ అనేక వ్యాజ్యాలు దాఖలయ్యాయి. షాహీ ఈద్గా మసీదు కమిటీ ఈ ఆరోపణలను వ్యతిరేకించింది. ఈ దావాలు చెల్లుబాటు కావని వాదిస్తూ, ఇతర కారణాలతో పాటు, ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రత్యేక నిబంధనలు) చట్టం, 1991ని ఆధారంగా చేసుకుంది.
సంభల్ జామా మసీదు వివాదం ఆ స్థలంలో మొదట హరిహర ఆలయం ఉండేదని పేర్కొంటూ దాఖలైన పిటిషన్పై, మొఘల్ కాలం నాటి షాహీ జామా మసీదును సర్వే చేయాలని ఒక సివిల్ కోర్టు ఆదేశించడంతో సంభల్ జామా మసీదు వివాదం ప్రారంభమైంది. కోర్టు ఆదేశించిన ఈ సర్వే గత ఏడాది నవంబర్లో సంభల్లో హింసకు దారితీసింది, ఫలితంగా పలువురు మరణించడం, గాయపడటం జరిగింది.
జ్ఞానవాపి, మధుర, సంభల్ వివాదాలు ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్లో ఉన్నాయి. ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రత్యేక నిబంధనలు) చట్టం, 1991 యొక్క వర్తింపు మరియు వ్యాఖ్యానంతో సహా, ఇటువంటి దావాల నుండి ఉత్పన్నమయ్యే విస్తృత చట్టపరమైన సమస్యలను సుప్రీంకోర్టు పరిశీలిస్తోంది.
More Stories
రామాలయం విరాళాల చోరీపై సిట్ నివేదిక కోరిన సుప్రీం
అధికారిక లాంఛనాలతో జానకమ్మ అంత్యక్రియలు
రామ మందిర్ సీఈఓ ట్రస్ట్ కు జవాబుదారీ!