సంతోష్ సింగ్
* నలందా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యయనం!
ప్రస్తుత ప్రపంచ క్రమం నేపథ్యంలో శ్రీరాముడు భారతదేశాన్ని ఎలా నిలబెట్టి ఉండేవాడు? అమెరికా, చైనా, రష్యాలతో భారతదేశ సంబంధాలపై శ్రీకృష్ణుడు ఎలాంటి సలహా ఇచ్చి ఉండేవాడు? ప్రస్తుత ఇంధన సంక్షోభాన్ని ప్రాచీన భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థలు ఎలా పరిష్కరించి ఉండేవి? 30కి పైగా దేశాల నుండి విద్యార్థులను ఆకర్షించే నలంద విశ్వవిద్యాలయం, తన ప్రత్యేకమైన పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ విభాగమైన ‘అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, శాంతి అధ్యయనాలు’ (ఐఆర్పిఎస్) ద్వారా అన్వేషిస్తున్న ప్రశ్నలలో ఇవి కొన్ని.
ఈ తరహాలో ఇదే మొట్టమొదటి కోర్సుగా భావించబడుతున్న ఇది, ఆధునిక అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, దౌత్యానికి పరిష్కారాలను అందించడానికి రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాలు, భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థపై పరిశోధనను కేంద్రీకరిస్తుంది. నలంద విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ సచిన్ చతుర్వేది ప్రకారం, ఈ కోర్సు “అర్థవంతమైన సంభాషణ ద్వారా” ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయాలను పునరుజ్జీవింపజేయడం, సమకాలీన ప్రపంచ సమస్యలపై గ్రంథాలతో మమేకమవ్వడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
“ఇటీవల, విశ్వవిద్యాలయం ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయాలను పునరుజ్జీవింపజేయడం, సమకాలీన ప్రపంచ సమస్యలపై అర్థవంతమైన సంభాషణ ద్వారా గ్రంథాలతో మమేకమవడం లక్ష్యంగా అనేక మేధోపరమైన. అంతర్విషయక విద్యా కార్యక్రమాలను ప్రారంభించింది. ఇటీవలి అనేకమంది విద్యార్థుల పరిశోధనా పత్రాలు, భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థల ఇతివృత్తాలను నేటి అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, నీతి, పరిపాలన, వ్యూహాత్మక అధ్యయనాలతో ముడిపెట్టి పరిశీలించేందుకు ప్రయత్నించాయి” అని తెలిపారు.
కొన్ని చర్చలు ఈ ఎస్ జి (పర్యావరణ, సామాజిక, పరిపాలన) సూత్రాలు, విస్తృత భారతీయ నాగరికతా సందర్భంలో అర్థశాస్త్రం నుండి పొందిన అంతర్దృష్టులను కూడా ప్రతిబింబించాయని వైస్ ఛాన్సలర్ చెప్పారు. పరిశోధనా పత్రాలను పరిశీలిస్తే, ప్రస్తుత ప్రపంచ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి విద్యార్థులు ప్రాచీన భారతీయ వ్యవస్థలను ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారో తెలుస్తుంది.
ఒక పత్రం శాస్త్రీయ ఆలోచనలను సమకాలీన భారత విదేశాంగ విధానంతో ముడిపెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా, మరొకటి “సాఫ్ట్ పవర్” ప్రాముఖ్యతను పరిశీలించడానికి మహాభారతాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. “రామాయణ కూటముల దృక్కోణంలో భారతదేశపు వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలు” అనే తన పత్రంలో, మాస్టర్స్ విద్యార్థిని సురభి రాణి, రామాయణంలోని కిష్కింధకాండ దౌత్యం, సార్వభౌమాధికారం, నైతిక జోక్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక శాశ్వతమైన చట్రాన్ని అందిస్తుందని రాశారు.
“రామ-సుగ్రీవుల మధ్య కూటమి కేవలం స్నేహ కథనం మాత్రమే కాదు; అది మిత్రధర్మం, విశ్వాసం, రాజధర్మం, ధార్మిక వాస్తవికతచే రూపుదిద్దుకున్న అసమాన భాగస్వామ్యానికి ఒక నమూనా…. అందువల్ల రామ-సుగ్రీవ కూటమి ఆధిపత్యం లేని భాగస్వామ్యానికి, ఆక్రమణ లేని ప్రభావానికి, బాధ్యతపై ఆధారపడిన నాయకత్వానికి ఒక శక్తివంతమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది,” అని ఆ పత్రం పేర్కొంది.
ఇది ఇంకా ఇలా చెబుతోంది: “సంకీర్ణాల ఏర్పాటుపై స్టీఫెన్ వాల్ట్, గ్లెన్ స్నైడర్ వంటి పండితుల వాదనలను మేము ముందుకు తీసుకువెళ్తున్నప్పటికీ, భారతదేశాన్ని ఒక విశ్వబంధుగా చూసే ఎస్. జైశంకర్ నాగరికతా దృష్టికోణంపై కూడా మేము విస్తృతంగా చర్చిస్తాము. వ్యూహాత్మక అంతర్దృష్టికి మూలంగా రామాయణంపై రవిదత్ బాజ్పాయ్ చేసిన విశ్లేషణపై, అలాగే మృదుశక్తి, దౌత్య నైతికత, భారతీయ రాజనీతిపై విస్తృత చర్చలపై కూడా ఇది ఆధారపడుతుంది. ఈ రచనలన్నీ కలిసి, ఆధునిక అంతర్జాతీయ సంబంధాలకు ఇతిహాసాలు విశ్లేషణాత్మక వనరులుగా పనిచేయగలవని చూపిస్తున్నాయి.”
మరో ఐఆర్పిఎస్ పరిశోధకురాలు, ప్రీతి కుమారి, తన ‘మహాభారతం: నియమాధారిత వ్యవస్థ’ అనే పత్రంలో శ్రీకృష్ణుడు మృదుశక్తిని ఉపయోగించడాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు. ఒక దేశపు రాజకీయ, నైతిక మనుగడకు పొంచి ఉన్న తీవ్రమైన ముప్పును వర్ణించడానికి మైఖేల్ వాల్జర్ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన ‘సర్వోన్నత అత్యవసర పరిస్థితి’ అనే ఆధునిక ధర్మయుద్ధ భావనను కృష్ణుని తత్వశాస్త్రం ప్రతిబింబిస్తుందని తెలిపారు.
“గతంలో కర్ణుడు ధర్మయుద్ధ నియమాలను ఉల్లంఘించినందున (అభిమన్యుని హత్య, ద్రౌపదిని అవమానించడం వంటివి) కృష్ణుడు అతనికి యోధుడిగా రక్షణలను నిరాకరించినట్లే, ఆధునిక అంతర్జాతీయ సంబంధాలు కూడా, సాయుధ పోరాట చట్టాలను ఒక రక్షణ కవచంగా వాడుకుంటూ, వాటిని క్రమపద్ధతిలో ఉల్లంఘించే ఉగ్రవాద నెట్వర్క్లకు లేదా దుష్ట దేశాలకు రక్షణలను నిరాకరించే సందిగ్ధంలో ఉన్నాయి,” అని అది పేర్కొంది.
అమెరికా/ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ సంఘర్షణ కారణంగా తలెత్తిన ప్రస్తుత ఇంధన సంక్షోభం నేపథ్యంలో, పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని ప్రోత్సహించడానికి భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థలను ఉపయోగించడంపై రూపొందించిన మూడవ పత్రం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ఎస్ఐపీఎస్ విద్యార్థిని హిమాన్షి గుప్తా, తన సిద్ధాంత వ్యాసం ‘భారతదేశ ఇంధన పరివర్తనను పునఃరూపకల్పన: సామాజిక భాగస్వామ్యం, దేశీయ జ్ఞాన వ్యవస్థలు, ప్రపంచ అంతర్దృష్టుల ద్వారా పాలన దృక్కోణం’లో, ప్రాచీన పర్యావరణ విజ్ఞానం, సమకాలీన సుస్థిర వాస్తుశిల్పం యొక్క సమ్మేళనం నలందను విశ్లేషిస్తూ, అనువర్తిత నాగరికతా సుస్థిరతను ప్రతిబింబించారు.
ఆ పత్రం ఇలా చెబుతోంది: “ఆహార్-పైన్, అంటే సామూహికంగా నిర్వహించే నీటి పంపిణీ వ్యవస్థల గురించిన చర్చలు బీహార్లో మార్గదర్శకమైన పద్ధతులు… హిమాలయ రాష్ట్రమైన హిమాచల్ ప్రదేశ్, టిబెట్కు సరిహద్దుగా ఉంటూ భారతదేశ ఉత్తర సరిహద్దు వ్యవస్థలో ఒక కీలక స్థానాన్ని ఆక్రమించింది”.
“హిమాలయ ప్రాంతం వికేంద్రీకృత పర్యావరణ పాలన అంతర్లీన రూపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది, దీనిలో వ్యవసాయం, అటవీ, లేదా నీటి నిర్వహణలో సామూహిక నేతృత్వంలోని పద్ధతులు ఉంటాయి. హిమాచల్ ఉదంతం ఈ సిద్ధాంతం ప్రధాన వాదనను బలపరుస్తుంది: సమాజం ‘ఇంధన పరివర్తనలో కేవలం ఒక వాటాదారు మాత్రమే కాదు, దాని సాధ్యతకు ఒక షరతు కూడా’.”
30కి పైగా దేశాల నుండి విద్యార్థులను ఆకర్షించే నలంద విశ్వవిద్యాలయం, తన ప్రత్యేకమైన పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ విభాగమైన ‘అంతర్జాతీయ సంబంధాలు మరియు శాంతి అధ్యయనాలు’ (ఐఆర్పిఎస్) ద్వారా అన్వేషిస్తున్న ప్రశ్నలలో ఇవి కూడా కొన్ని. ఈ తరహాలో ఇదే మొట్టమొదటి కోర్సుగా భావించబడుతున్న ఇది, ఆధునిక అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, దౌత్యానికి పరిష్కారాలను అందించడానికి రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాలపైనా, భారతీయ జ్ఞాన వ్యవస్థపైనా పరిశోధన చేస్తుంది.
నలంద విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ సచిన్ చతుర్వేది ప్రకారం, ఈ కోర్సు “అర్థవంతమైన సంభాషణ ద్వారా” ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయాలను పునరుజ్జీవింపజేయడం, సమకాలీన ప్రపంచ సమస్యలపై గ్రంథాలతో మమేకమవ్వడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
(ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ నుండి)
More Stories
జనాభాలో అనవసర మార్పులు, అక్రమ వలసలపై అత్యున్నత కమిటీ
12 ఏళ్ళు పూర్తి చేసుకున్న మోదీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం
మావోయిస్టు సెంట్రల్ కమిటీ సభ్యుడు నరహరి లొంగుబాటు