దేశ్ కపూర్
2026, మార్చి 4న, ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ దళాలు, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, వాటి మిత్రదేశాల ఓడరేవుల నుండి లేదా వాటికి రాకపోకలు సాగించే ఏ నౌకకైనా హోర్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసినట్లు ప్రకటించాయి. ఈ చర్య సైనిక ప్రణాళికదారులకు ఆశ్చర్యం కలిగించలేదు. దాడికి ముందు జరిగిన సమావేశాలలో జాయింట్ చీఫ్స్ ఆఫ్ స్టాఫ్, ఇరాన్పై దాడి జరిగితే కచ్చితంగా ఇలాంటి ప్రతిస్పందనే వస్తుందని అధ్యక్షుడు ట్రంప్ను స్పష్టంగా హెచ్చరించారు.
అయితే, ఆ తర్వాత జరిగింది గందరగోళం కాదు. అది, చాలా సంవత్సరాలుగా తెరవెనుక పరిణామాలకు అతీతంగా రూపుదిద్దుకుంటున్న ఒక ప్రణాళికకు దగ్గరగా ఉందని ఇప్పుడు చాలా మంది విశ్లేషకులు వాదిస్తున్నారు. ప్రజలకు అందించిన కథనం మనకు తెలిసినదే: అణుయుద్ధపు అంచున నిలబడటం, ప్రాక్సీ నెట్వర్క్లు, వాషింగ్టన్, టెల్ అవీవ్, టెహ్రాన్ల మధ్య తీవ్రమవుతున్న ఉద్రిక్తత. ఇవి వాస్తవాలు.
కానీ అవి చాలా పెద్ద వ్యూహాత్మక పునర్వ్యవస్థీకరణ ఉపరితల పొరలు మాత్రమే. ఇందులో మౌలిక సదుపాయాల కారిడార్లు, ప్రైవేట్ పెట్టుబడి, సార్వభౌమాధికార-స్థాయి పాలనా యంత్రాంగాలు, ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దపు ప్రపంచ వాణిజ్య జీవనాధారాలను ఎవరు నియంత్రిస్తారనే దానిపై ఒక ప్రాథమిక పోటీ ఇమిడి ఉన్నాయి. ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణలోని రెండు కోణాలకు తగినంత విశ్లేషణాత్మక దృష్టి లభించలేదు.
మొదటిది ఏమిటంటే, గాజా పునర్నిర్మాణ యంత్రాంగంగా పైకి కనిపించే ‘బోర్డ్ ఆఫ్ పీస్’, ప్రపంచ శాంతి, సంఘర్షణల కార్యాచరణ పాలనా అధికార సంస్థగా ఐక్యరాజ్యసమితి, భద్రతా మండలి స్థానాన్ని భర్తీ చేసేలా నిర్మాణాత్మకంగా రూపొందించారు. రెండవది ఏమిటంటే, డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ సంస్థకు కేవలం మొదటి చైర్మన్ మాత్రమే కాదు. ఆయన జీవితకాల చైర్మన్గా ఉంటారు. ఆయన స్వచ్ఛందంగా రాజీనామా చేసినా లేదా పదవిని చేపట్టడానికి అనర్హుడైనా, ఆయన స్థానంలో ఆయనను మార్చడం సాధ్యమవుతుంది.
ఆ తర్వాత, ఆయన స్వయంగా ఎంచుకున్న వారసుడు ఆ స్థానాన్ని స్వీకరిస్తాడు. ఈ రెండు వాస్తవాలు కలిసి, స్పష్టంగా చెప్పాల్సిన ఒక పర్యవసానాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి. ఈ నిర్మాణ ప్రతిపాదనలు విజయవంతమైతే, ఏ ఓటర్లకూ జవాబుదారీగా ఉండని, ఏ పదవీకాల పరిమితికి లోబడి ఉండని, ఏ స్వతంత్ర సంస్థ పర్యవేక్షణలోనూ లేని ఒకే ఒక్క ప్రైవేట్ వ్యక్తి — ప్రపంచంలోనే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గంపై వాస్తవ సార్వభౌమాధికారాన్ని చెలాయిస్తారు, 20,000 మంది సైనికులతో కూడిన ఒక ప్రైవేట్ సైనిక దళానికి నాయకత్వం వహిస్తారు.
ఏ ఓడలు ప్రయాణించవచ్చో, ఏ ఓడరేవులు నిలకడగా ఉంటాయో నిర్ధారించే భీమా వ్యవస్థను నియంత్రిస్తారు. ప్రపంచ శాంతి, వివాద పరిష్కారాన్ని పాలించే సంస్థకు అధ్యక్షత వహిస్తారు. ఇది అతిశయోక్తి కాదు. ఇది బోర్డ్ ఆఫ్ పీస్ చార్టర్ వాస్తవ లిఖిత స్వరూపం. దీనిని కార్నెగీ ఎండోమెంట్, జూరిస్ట్, జస్ట్ సెక్యూరిటీ, అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ లా వంటి సంస్థల విశ్లేషణలు ధృవీకరించాయి.
ఈ వ్యాసం సమాధానం ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ప్రశ్న — ఈ నిర్మాణం ఉందా లేదా అనేది కాదు. అది ఉంది. అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే: అది ఎలా ఉనికిలోకి వచ్చింది? దేనిపై నిర్మించబడింది? అది గనుక విజయం సాధిస్తే, ప్రపంచం ఎలా కనిపిస్తుంది?
ప్రధాన అడ్డంకి: హోర్ముజ్, ఒత్తిడి వ్యూహం
హోర్ముజ్ జలసంధి అనేది పర్షియన్ గల్ఫ్ ముఖద్వారం వద్ద ఇరాన్, ఒమన్ల మధ్య ఉన్న 21 మైళ్ల వెడల్పు గల ఒక జలమార్గం. దశాబ్దాలుగా, ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత కీలకమైన సముద్ర రవాణా మార్గంగా పనిచేస్తోంది. కాంగ్రెషనల్ రీసెర్చ్ సర్వీస్ ప్రకారం, ప్రపంచంలోని ముడి చమురు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల సముద్ర వాణిజ్యంలో సుమారు 27% — అంటే రోజుకు దాదాపు 20 మిలియన్ బ్యారెళ్లు ఈ జలసంధి గుండానే జరుగుతుంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్ఎన్జీ)లో కూడా దాదాపు అంతే నిష్పత్తిలో ఇదే మార్గంలో ప్రయాణిస్తుంది. దీనిలో అధిక భాగం ఖతార్లోని భారీ ఎగుమతి టెర్మినళ్ల నుండి వస్తుంది. ఇరాన్ ఈ జలసంధిని మూసివేయడం ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టాల ఒడంబడికను ఉల్లంఘించింది. కానీ చట్టబద్ధత అనేది అప్రధానమైన విషయం.
ప్రమాదాలను నివారించడానికి 150కి పైగా నౌకలు జలసంధి వెలుపల లంగరు వేయడంతో, ట్యాంకర్ల రాకపోకలు దాదాపు వెంటనే 70% పడిపోయాయి. కొద్ది రోజుల్లోనే, రాకపోకలు దాదాపు సున్నాకు పడిపోయాయి. పర్షియన్ గల్ఫ్లో సుమారు 20,000 మంది నావికులు, 2,000 నౌకలు చిక్కుకుపోయాయి. మార్చి 8న బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బ్యారెల్కు $100ను దాటి, $126 గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.
అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ కార్యనిర్వాహక సంచాలకులు ఈ పరిస్థితిని చరిత్రలోనే అతిపెద్ద ప్రపంచ ఇంధన భద్రతా సవాలుగా అభివర్ణించారు. హోర్ముజ్ జలసంధిని ఒకే త్రైమాసికంలో పూర్తిగా మూసివేస్తే, ప్రపంచ వాస్తవ జీడీపీ వృద్ధి వార్షికంగా 2.9 శాతం పాయింట్లు తగ్గుతుందని డల్లాస్ ఫెడరల్ రిజర్వ్ అంచనా వేసింది. బ్లూమ్బెర్గ్ విశ్లేషకులు బ్యారెల్కు $200 ధర చేరే పరిస్థితులను అంచనా వేయడం ప్రారంభించారు.
ఖతార్ ఎనర్జీ అన్ని ఎల్ఎన్జీ ఎగుమతి ఒప్పందాలపై ఫోర్స్ మేజర్ ప్రకటించింది. తమ కేలరీల అవసరంలో 80% పైగా ఈ జలసంధిపై ఆధారపడిన జిసిసి దేశాలన్నింటిలోనూ అదే సమయంలో నిత్యావసర వస్తువుల సరఫరాలో అత్యవసర పరిస్థితి తలెత్తింది. కువైట్ మరియు ఖతార్లలో 99% తాగునీటికి మూలమైన డీశాలినేషన్ ప్లాంట్లపై ఇరాన్ డ్రోన్ దాడులు జరపడంతో, అప్పటికే ఆర్థిక సంక్షోభంతో పాటు మానవతా విపత్తుగా మారిన పరిస్థితి మరింత తీవ్రమైంది.
దీనికి విరుద్ధంగా, అమెరికా నిర్మాణాత్మకంగా సురక్షితంగా ఉంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఎల్ఎన్జీ ఎగుమతిదారుగా, ఆసియా కొనుగోలుదారులతో పోలిస్తే హోర్ముజ్పై తక్కువ ఆధారపడిన దేశంగా, అమెరికా తన దేశీయ ఇంధన మార్కెట్లో మరే ఇతర ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థకు లేని రక్షణ పొరలను కలిగి ఉంది. అమెరికా ఇంధన భద్రతకు, మిగతా అందరి భద్రతకు మధ్య అంతరం ఇంతకు ముందెన్నడూ లేనంత ఎక్కువగా ఉంది. ఆ అంతరమే కీలక అంశం.
ఇరాన్ పార్లమెంట్ డిప్యూటీ స్పీకర్ అందరూ అనుకున్న విషయాన్ని బయటపెట్టారు: “హోర్ముజ్ జలసంధి, బాబ్ అల్-మండబ్పై మనం పట్టు సాధిస్తే, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో 25 శాతం ప్రభావితమవుతుందని మేము గ్రహించాము.” అయితే, ఆ ప్రత్యామ్నాయాన్ని నియంత్రిస్తున్న దేశం — అమెరికా — ఆ 25 శాతం బలహీనతను సొమ్ము చేసుకోవడానికి ఏళ్లుగా సిద్ధమవుతోందన్న విషయాన్ని ఆయన పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.
తప్పించుకునే మార్గాలు ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఎందుకు విఫలమయ్యాయి?
ఇరాన్ మూసివేత ముప్పుల నుండి తమను తాము కాపాడుకోవడానికే సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ ప్రత్యామ్నాయ చమురు ఎగుమతి మార్గాలలో బిలియన్ల కొద్దీ పెట్టుబడులు పెట్టాయి. యూఏఈ, ఇరాన్ పరిధికి వెలుపల, ఒమన్ గల్ఫ్లోని ఫుజైరా ఓడరేవుకు చమురును పంపింగ్ చేస్తూ అబుదాబి క్రూడ్ ఆయిల్ పైప్లైన్ (ఏడీసీఓపీ)ను నిర్మించింది. సౌదీ అరేబియా, ఎర్ర సముద్రంలోని యాన్బు వరకు ఎడారి గుండా 750 మైళ్ల పెట్రోలైన్ను నిర్మించింది.
ఈ రెండూ గణనీయమైన ఇంజనీరింగ్ విజయాలే. కానీ పైప్లైన్ మూసివేత జరిగిన కొద్ది రోజులకే ఈ రెండూ సరిపోవని స్పష్టమైంది. మార్చి ఆరంభంలో ఇరాన్ డ్రోన్లు ఫుజైరాపై దాడి చేయడంతో, రెండు వారాల్లోనే యూఏఈ బైపాస్ నిలిచిపోయింది. సౌదీ పంపింగ్ స్టేషన్లపై జరిగిన దాడులు పెట్రోలైన్ను నిలిపివేశాయి. హోర్ముజ్ జలసంధిని దాటవేసే కీలకమైన సౌదీ అరేబియా ఈస్ట్-వెస్ట్ పైప్లైన్పై ఇరాన్ డ్రోన్ దాడి జరిగిందని రాయిటర్స్ నివేదించింది.
నివేదిక ప్రకారం, 1,200 కిలోమీటర్ల పైప్లైన్లోని ఒక పంపింగ్ స్టేషన్పై బుధవారం తెల్లవారుజామున డ్రోన్ దాడి జరిగింది. ఈ దాడికి ముందు, మూసివేసిన హోర్ముజ్ జలసంధిని దాటడానికి పైప్లైన్ తన అత్యవసర సామర్థ్యమైన రోజుకు 7 మిలియన్ బ్యారెళ్లతో నీటిని పంపింగ్ చేస్తుంది.
మార్చి 28న, హౌతీలు ఈ సంఘర్షణలోకి ప్రవేశించారు. వారికి నౌకాదళ విజయాలు అవసరం లేదు. ఈ మార్గాన్ని దాటడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఓడలకు పాలసీలు ఇవ్వడానికి భీమా కంపెనీలు నిరాకరించేలా చేస్తే చాలు. వారు విజయం సాధించారు. ఆధునిక యుగంలో మొదటిసారిగా, పర్షియన్ గల్ఫ్ను ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థతో అనుసంధానించే ప్రతి ప్రధాన సముద్ర మార్గం ఏకకాలంలో ప్రమాదంలో పడింది.
ప్రపంచ వాణిజ్యంలో 15% వాటాను కలిగి ఉన్న సూయజ్ కాలువ సాంకేతికంగా చెక్కుచెదరలేదు, కానీ సూయజ్కు వెళ్లే ప్రతి ఓడ ముందుగా ఎర్ర సముద్రం గుండా హౌతీల అడ్డంకులను దాటవలసి వచ్చింది. గల్ఫ్లో సుమారు 329 ఓడలు చిక్కుకుపోయాయని, వీటికి గరిష్టంగా $352 బిలియన్ల భీమా కవరేజీ అవసరమని జేపీ మోర్గాన్ విశ్లేషకులు అంచనా వేశారు. ప్రైవేట్ మార్కెట్లు పూర్తిగా పడిపోయాయి.
యుఎస్ ఇంటర్నేషనల్ డెవలప్మెంట్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (డిఎఫ్సి) మొత్తం 40 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఒక రివాల్వింగ్ మారిటైమ్ రీఇన్సూరెన్స్ సదుపాయాన్ని ప్రకటించింది. గోల్డ్మన్ సాక్స్ దీనిపై సందేహం వ్యక్తం చేసింది. లెక్కల ప్రకారం ఫలితం ఊహించదగినదే: అవసరమైన 352 బిలియన్ డాలర్ల కవరేజీకి గాను 40 బిలియన్ డాలర్లు మాత్రమే ఉండటంతో, ఏ రాజకీయ ప్రకటన కూడా పూడ్చలేని అంతరం ఏర్పడింది. సముద్ర మార్గాలు వాణిజ్యపరంగా నిర్జీవంగా మారాయి. ప్రపంచ వాణిజ్యాన్ని మోయడానికి మరేదైనా మార్గం అవసరమైంది. అది ఎదురుచూస్తోంది.
(దృష్టికోన్ నుంచి)
More Stories
నైతిక సాంకేతికత కోసం దత్తాత్రేయ హోసబాలే పిలుపు
మున్నెన్నడూ లేని విధంగా ప్రజాదరణ కోల్పోతున్న ట్రంప్
బెంగాల్ లో బీజేపీకి మెజారిటీ, టీఎంసీ పతనం .. పలు ఎగ్జిట్ పోల్స్