రావు రాజేంద్ర సింగ్,
బిజెపి ఎంపీ, జైపూర్ రూరల్
భారతదేశం వంటి విశాలమైన, వైవిధ్యభరితమైన ప్రజాస్వామ్యంలో, ఎన్నిక అనేది కేవలం ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నుకునే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. అది ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ విశ్వసనీయతకు పునాది కూడా. అందువల్ల, ఎన్నికల సమయంలో అర్హులైన ప్రతి వ్యక్తి పేరు ఓటర్ల జాబితాలో సరిగ్గా నమోదు కావడం, అనర్హుల పేర్లు ఏవీ అందులో కనిపించకుండా ఉండటం అత్యవసరం. ఎన్నికల సంఘం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్) భారతదేశ ఎన్నికల వ్యవస్థను మరింత కచ్చితమైనదిగా, విశ్వసనీయమైనదిగా మరియు పారదర్శకమైనదిగా మార్చడంలో ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు.
భారతదేశంలో ఓటర్ల జాబితాలను క్రమం తప్పకుండా సవరిస్తారు. కానీ సాధారణ సవరణలో ప్రతి ఓటరును ఇంటింటికీ వెళ్లి భౌతికంగా ధృవీకరించడం జరగదు. ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ విశిష్ట లక్షణం ఏమిటంటే, క్షేత్రస్థాయిలో జాబితాను విస్తృతంగా ధృవీకరించడం. దేశంలో చివరిసారిగా ఇంతటి సమగ్ర సవరణ 2002 నుండి 2004 మధ్య జరిగింది. అప్పటి నుండి రెండు దశాబ్దాలకు పైగా గడిచింది. ఆ కాలంలో దేశం వేగంగా పట్టణీకరణ చెందింది. ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి వలస వెళ్లారు. చాలా మంది మరణించారు. అయినప్పటికీ వారి పేర్లను ఓటర్ల జాబితా నుండి తొలగించలేదు.
అంతేకాకుండా, సంవత్సరాల తరబడి నిరంతరం పేర్లను చేర్చడం, తొలగించడం వల్ల జాబితాలలో తప్పులు పేరుకుపోయాయి. ఇరవై సంవత్సరాలకు పైగా గడిచిన తర్వాత, అందువల్ల ప్రత్యేక ఓటర్ల జాబితా (ఎస్ఐఆర్) అనేది ఒక అవసరమైన పరిపాలనా చర్య. ఎస్ఐఆర్ 2025 జూన్ 24న బీహార్‌లో ప్రారంభమైంది. రెండవ, మూడవ దశల ద్వారా దీనిని దేశంలోని దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు విస్తరించారు. అస్సాంలో ఒక విభిన్నమైన ప్రత్యేక సవరణను నిర్వహించగా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ & కాశ్మీర్, లడఖ్‌లను ప్రస్తుతానికి పక్కన పెట్టారు.
ఈ విస్తృత రూపకల్పన, ఎన్నికల సంఘం ఈ ప్రక్రియను ఒక రాష్ట్రానికో లేదా ఒక ఎన్నికకో పరిమితంగా కాకుండా, దేశ ఓటర్ల జాబితాను క్రమబద్ధీకరించే విస్తృత ప్రయత్నంగా చూస్తోందని తెలియజేస్తుంది. ఎస్ఐఆర్ అత్యంత ముఖ్యమైన లక్షణం క్షేత్రస్థాయిలో దాని పనితీరు. బూత్ స్థాయి అధికారులు ప్రతి నమోదిత ఓటరుకు ముందుగా నింపిన గణన పత్రాన్ని ఇస్తారు. అందులోని వివరాలను గత ప్రత్యేక సవరణ జాబితాతో సరిపోల్చుతారు. ఈ మొత్తం ప్రక్రియ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం స్పష్టం: అర్హత ఉన్న ఏ పౌరుడూ ఓటర్ల జాబితా నుండి తప్పిపోకూడదు. అలాగే అనర్హులైన ఏ వ్యక్తి కూడా చేర్చబడకూడదు.
గణన ప్రారంభ దశలో ఎలాంటి పత్రమూ కోరారు. ఒక ఓటరు పేరు పాత ఓటరు రికార్డులతో విజయవంతంగా సరిపోలితే, అదనపు పత్రం ఏదీ అవసరం లేదు. ఈ ప్రక్రియ మొదటి లక్ష్యం సాధారణ పౌరులపై కాగితపు పని భారాన్ని మోపడం కాదని, ఇప్పటికే ఉన్న ఎన్నికల రికార్డులను క్రమపద్ధతిలో ధృవీకరించడమేనని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది. ఎస్ఐఆర్ రాజ్యాంగపరమైన ఆధారం కూడా ముఖ్యమైనది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324, ఓటర్ల జాబితాల తయారీ, ఎన్నికల నిర్వహణపై పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ అధికారాలను ఎన్నికల సంఘానికి కల్పిస్తుంది.
ఆర్టికల్ 325 ప్రతి నియోజకవర్గానికి ఒకే సాధారణ ఓటర్ల జాబితాను నిర్దేశిస్తుంది. అయితే ఆర్టికల్ 326 వయోజన ఓటు హక్కు సూత్రాన్ని స్థాపిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 16, పౌరులు కాని వారిని ఓటర్లుగా నమోదు చేయకుండా అనర్హులుగా ప్రకటిస్తుంది. సెక్షన్ 21లోని సబ్-సెక్షన్ 3, ప్రత్యేక పునర్విమర్శకు ఆదేశించే అధికారాన్ని ఎన్నికల సంఘానికి కల్పిస్తుంది. అందువల్ల, ఎస్ఐఆర్ ఒక అసాధారణమైన లేదా రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన ప్రక్రియగా పరిగణించడం సరికాదు.
రాజ్యాంగ పక్రియ.. పేర్లు తొలగించడమే ఎస్ఐఆర్ లక్ష్యం కాదు
ఇది రాజ్యాంగం, ఎన్నికల చట్టాల ప్రకారం ఎన్నికల సంఘం బాధ్యతలకు అనుగుణంగా నిర్వహిస్తున్నఒక ప్రక్రియ. ఎస్ఐఆర్ ఫలితాలు, అది ఎందుకు అవసరమైందో అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా సహాయపడతాయి. రెండవ దశలో, మరణించిన 66,88,636 మంది ఓటర్ల పేర్లను తొలగించారు. వీరిలో ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 25.47 లక్షలు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 24.16 లక్షల మంది ఉన్నారు. దీనికి అదనంగా, వాదనలు, అభ్యంతరాలను విన్న తర్వాత 63.16 లక్షల పేర్లను తొలగించారు. వీరిలో శాశ్వతంగా వేరే చోటికి తరలివెళ్లిన లేదా ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నమోదు చేసుకున్న ఓటర్లు కూడా ఉన్నారు.
ఈ గణాంకాలు ఒక ఓటర్ల జాబితా నాణ్యత కేవలం అందులో ఎన్ని పేర్లు ఉన్నాయనే దానిపై ఆధారపడి ఉండదని చూపిస్తున్నాయి. నిజమైన, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లను కలిగి ఉన్న జాబితా నిజంగా అవసరం. ఇది ఎస్ఐఆర్ అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాన్ని వెల్లడిస్తుంది: ఇది కేవలం పేర్లను తొలగించే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. అర్హులైన వ్యక్తులను చేర్చడం, తప్పులను సరిదిద్దడం కూడా దీనిలో భాగమే.
ఉత్తర ప్రదేశ్ ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ. అక్కడ ఓటర్ల సవరణ ప్రక్రియ 166 రోజుల పాటు కొనసాగింది. మొత్తం 75 జిల్లాలు, 403 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను కవర్ చేసింది. 2026 జనవరి 6న ప్రచురించిన ముసాయిదా ఓటర్ల జాబితాలో 12.55 కోట్ల పేర్లు ఉన్నాయి. క్లెయిమ్‌లు, అభ్యంతరాల ప్రక్రియ తర్వాత, నికరంగా 84.28 లక్షల పేర్లు చేర్చారు. దీంతో తుది జాబితాలో 13.39 కోట్ల ఓటర్లు ఉన్నారు. ఎస్ఐఆర్ కు ముందు జాబితాలో 15.44 కోట్ల పేర్లు ఉన్నాయి. ఈ ప్రక్రియలో, 18-19 ఏళ్ల వయస్సు వర్గంలోని ఓటర్లు 3.34 లక్షల నుండి 17.63 లక్షలకు పెరిగారు. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు మహిళా ఓటర్ల నిష్పత్తి కూడా 824 నుండి 834కు పెరిగింది.
ఈ గణాంకాలు ఎస్ఐఆర్ లక్ష్యం కేవలం పేర్లను తొలగించడం మాత్రమే కాదని, జాబితాను మరింత వాస్తవికంగా, తాజాగా, ప్రాతినిధ్యంగా మార్చడమేనని చూపిస్తున్నాయి. ఎస్ఐఆర్ విశ్వసనీయతకు మరో ముఖ్యమైన ఆధారం రాజకీయ పార్టీల భాగస్వామ్యం. ప్రతి పోలింగ్ కేంద్రంలో, బూత్ స్థాయిలో పార్టీ ప్రతినిధులు మొత్తం ప్రక్రియను పర్యవేక్షిస్తారు. మొదటి రెండు దశలలో, 6.3 లక్షలకు పైగా బూత్-స్థాయి అధికారులు, 9.2 లక్షలకు పైగా బూత్-స్థాయి ఏజెంట్లు పాల్గొన్నారు. ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో కూడా, పెద్ద సంఖ్యలో పార్టీ ప్రతినిధులు ఈ ప్రక్రియలో భాగమయ్యారు.
అర్హుల ఓట్లు తొలగిస్తే స్పష్టమైన ఏర్పాటు
ముసాయిదా, తుది ఓటర్ల జాబితాలు రాజకీయ పార్టీలకు అందుబాటులో ఉంచుతారు. అందువల్ల, ఎస్ఐఆర్ ను కేవలం ఒక పరిపాలనా ప్రక్రియగా పరిగణించడం దాని బహుళ-అంచెల స్వభావాన్ని విస్మరించడమే అవుతుంది. ఏ ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలోనైనా సహజంగా ఒక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది: అర్హత కలిగిన ఓటరు పేరు పొరపాటున తొలగించితే ఏమి జరుగుతుంది? దీని కోసం ఎస్ఐఆర్ లో స్పష్టమైన ఏర్పాటు ఉంది. క్లెయిమ్‌లు, అభ్యంతరాల కాలంలో, ఫారం 6 ఉపయోగించి ఒక పేరును చేర్చవచ్చు. తొలగింపుపై అభ్యంతరాలను ఫారం 7 ఉపయోగించి లేవనెత్తవచ్చు. సవరణలు లేదా నివాస మార్పులను ఫారం 8 ఉపయోగించి చేయవచ్చు.
పాత రికార్డులతో పేరు సరిపోలని సందర్భాలలో లేదా వివరాలలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నప్పుడు, సంబంధిత వ్యక్తికి తెలియజేసి, తన వాదనను వినిపించుకోవడానికి అవకాశం ఇస్తారు. ఎన్నికల నమోదు అధికారి నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా, మొదట జిల్లా ఎన్నికల అధికారికి, ఆ తర్వాత రాష్ట్ర ప్రధాన ఎన్నికల అధికారికి అప్పీల్ చేసుకునేందుకు నిబంధన ఉంది. ఎస్ఐఆర్ పేద, వలస పౌరుల ఓటు హక్కులను ప్రభావితం చేయవచ్చని కూడా చెబుతున్నారు.
కానీ అందుబాటులో ఉన్న వాస్తవాలు భిన్నమైన చిత్రాన్ని చూపిస్తున్నాయి. ప్రాథమిక గణన సమయంలో ఎలాంటి పత్రం కోరారు. ఒక పేరు పాత ఓటరు రికార్డులతో విజయవంతంగా అనుసంధానం అయినప్పుడు, కొత్త పత్రం అవసరం లేదు. పత్రాల జాబితా కూడా అంతిమమైనది లేదా పరిమితమైనది కాదు. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం మేరకు, ఆమోదయోగ్యమైన పత్రాలలో ఆధార్‌ను కూడా చేర్చారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో, ముసాయిదా జాబితాలో లేని పెద్ద సంఖ్యలో పేర్లను, అభ్యంతరాలు, వాదనల ప్రక్రియ తర్వాత తిరిగి చేర్చారు.
ఇది ప్రక్రియలో సవరణలకు తగినంత అవకాశం ఉందని, పౌరుల హక్కులను పరిరక్షించడానికి ఒక సంస్థాగత ఏర్పాటు ఉందని చూపిస్తుంది. ఎస్ఐఆర్ రాజ్యాంగబద్ధతపై ఒక ముఖ్యమైన న్యాయపరమైన తీర్పు కూడా వెలువడింది. 2026 మే 27న, దానిని సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్లపై తీర్పునిస్తూ, సుప్రీంకోర్టు ఎన్నికల సంఘం అధికారాలు, ప్రక్రియ చెల్లుబాటు అవుతాయని పేర్కొంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం, ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టంలోని సెక్షన్ 21 సబ్-సెక్షన్ 3 ప్రకారం ఎస్ఐఆర్ కమిషన్ బాధ్యత పరిధిలోకి వస్తుందని కోర్టు పేర్కొంది.
దీని ఉద్దేశ్యం స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత ఎన్నికల లక్ష్యంతో నేరుగా ముడిపడి ఉందని కోర్టు భావించింది. ఈ ప్రక్రియలో తగిన రక్షణలు ఉన్నాయని కూడా అంగీకరించింది. ఓటర్ల జాబితాను సిద్ధం చేసేటప్పుడు, కమిషన్ ఒక ఓటరు అర్హతపై పరిమిత విచారణ జరపవచ్చని కూడా కోర్టు పేర్కొంది. ఈ మొత్తం చర్చలో అంతిమంగా అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఇది: మనకు ఎలాంటి ఓటర్ల జాబితా కావాలి? సంవత్సరాల క్రితం మరణించిన వ్యక్తి పేరు ఇప్పటికీ కనిపించే జాబితా కావాలా? ఒకే వ్యక్తి పేరు అనేక చోట్ల నమోదయ్యే జాబితా కావాలా? శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లిన ఓటర్ల పాత పేర్లు అలాగే ఉండిపోయే జాబితా కావాలా?
లేక, ప్రతి అర్హతగల పౌరుడి పేరు సురక్షితంగా ఉండి, అనర్హులైన ప్రతి ఒక్కరి పేరును గుర్తించి, చట్ట ప్రకారం తొలగించే జాబితా కావాలా? ప్రజాస్వామ్య బలం కేవలం ఓటర్ల సంఖ్యపైనే కాకుండా, ఓటర్ల జాబితా విశ్వసనీయతపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎస్ఐఆర్ ప్రధాన లక్ష్యం ఈ ప్రజాస్వామ్య స్వచ్ఛతతో ముడిపడి ఉంది: ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు, ప్రతి అర్హతగల పౌరుడి ఓటు హక్కు. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా విరామం తర్వాత జరుగుతున్న ఈ విస్తృతమైన ధృవీకరణ, ఎన్నికల వ్యవస్థలో క్షేత్రస్థాయిలో పేరుకుపోయిన లోపాలను తొలగించడానికి ఒక అవకాశాన్ని అందిస్తుంది.
మరణించిన ఓటర్ల పేర్లను తొలగించడం నిజమైన ఓటర్ల ఓటు హక్కులను బలహీనపరచదు. అది వాటిని కాపాడుతుంది. ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నమోదైన పేర్లను తొలగించడం ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలహీనపరచదు. అది ఎన్నికల నిష్పక్షపాతాన్ని బలపరుస్తుంది. శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లిన ఓటర్ల పాత రికార్డులను నవీకరించడం వల్ల ఓటర్ల జాబితా మరింత వాస్తవికంగా మారుతుంది.
ఇంత పెద్ద ప్రక్రియలో మెరుగుదలలకు ఎల్లప్పుడూ ఆస్కారం
నిస్సందేహంగా, ఇంత పెద్ద ప్రక్రియలో మెరుగుదలలకు ఎల్లప్పుడూ ఆస్కారం ఉంటుంది. కొత్త ఓటరు ఫారంలో జతచేసిన ప్రకటనకు సంబంధించి కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్న విషయాలపై స్పష్టత ఉంటే ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. మరణాల నమోదుకు, ఓటర్ల జాబితాకు మధ్య మెరుగైన సమన్వయం, వలస కార్మికుల కోసం ప్రత్యేక సహాయ శిబిరాలు వంటి చర్యలు ఈ ప్రక్రియను మరింత సమర్థవంతంగా చేయగలవు. కానీ, ఇటువంటి మెరుగుదలల అవసరం ఎస్ఐఆర్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యాన్ని బలహీనపరిచేందుకు ఒక కారణంగా ఉండకూడదు.
బదులుగా, అటువంటి మెరుగుదలలు ఈ ప్రక్రియను మరింత పటిష్టంగా, పౌర-స్నేహపూర్వకంగా చేస్తాయి. ప్రజల ఎన్నికల ప్రక్రియపై విశ్వాసం బలంగా ఉన్నప్పుడే భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యం బలంగా ఉంటుంది. విశ్వసనీయమైన ఎన్నికకు విశ్వసనీయమైన ఓటర్ల జాబితా అవసరం. ఈ దిశగా ఎస్ఐఆర్ ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. దీనిని కేవలం రాజకీయ వివాదం కోణంలో చూడకుండా, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ యొక్క స్వచ్ఛత, పారదర్శకత, విశ్వసనీయతను నిలబెట్టే ప్రయత్నంగా చూడటం మరింత సముచితం. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, ఓటర్ల జాబితా ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉంటే, ప్రజాస్వామ్య తీర్పు అంత విశ్వసనీయంగా ఉంటుంది.
About The Author
More Stories
ఇజ్రాయెల్ ప్రధానిగా ఐసెన్‌కోట్‌కు అరబ్ పార్టీలు మద్దతు
ఆరోసారి ఆసియా హాకీ ఛాంపియన్‌గా భారత్‌!
చ‌ర్చ వీధుల్లో కాదు పార్ల‌మెంట్‌లో పెట్టాలి