* అంతకంతకూ అధునాతనమవుతున్న ప్రయోగ వ్యవస్థలపై ఆశ్చర్యం
విదేశీ శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం, భారతదేశం వద్ద సుమారు 190 అణ్వాయుధాలు ఉన్నాయి. కానీ, శత్రు భూభాగంలోకి చొచ్చుకెళ్లి, తమ ఇష్టానుసారం శత్రువుపై సమర్థవంతంగా, కచ్చితంగా ప్రయోగించగలిగితే తప్ప వాటి వల్ల ప్రయోజనం లేదు. భారతదేశం వద్ద శక్తివంతమైన అణు, హైడ్రోజన్ బాంబులు ఉండటమే కాకుండా, శత్రువుపై తీవ్రమైన దాడి చేయడానికి సుదూర క్షిపణులు కూడా ఉన్నాయి.
ప్రఖ్యాత ‘బులెటిన్ ఆఫ్ ది అటామిక్ సైంటిస్ట్స్’ (బిఎఎస్) ప్రచురించిన ఒక కొత్త అంచనా ప్రకారం, న్యూఢిల్లీ తన ‘మొదట వాడకూడదు’ అనే చిరకాల సిద్ధాంతాన్ని పాటిస్తున్నప్పటికీ, భారతదేశం అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించగల వ్యవస్థలను ఆధునీకరించడం, విస్తరించడం కొనసాగిస్తోంది.
హన్స్ ఎం క్రిస్టెన్సెన్, మాట్ కోర్డా, ఎలియానా జాన్స్, మెకెంజీ నైట్-బాయిల్ రచించిన ఈ నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశం 190 వరకు అణు వార్‌హెడ్‌లను సమీకరించి ఉండవచ్చని, ప్రస్తుతం విమానాలు, భూ ఆధారిత క్షిపణులు, సముద్ర ఆధారిత వ్యవస్థలతో కూడిన విభిన్న మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తోందని, ఇవన్నీ కలిసి పూర్తిస్థాయిలో పనిచేసే అణు త్రయాన్ని ఏర్పరుస్తున్నాయని అంచనా వేసింది.
రచయితలు ఒక కీలకమైన విషయాన్ని నొక్కి చెప్పారు. భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక ఆయుధాల నిజమైన సామర్థ్యాలను, మోహరింపు పద్ధతులను లేదా వాస్తవ కార్యాచరణ పరిధులను ఎప్పుడూ బహిరంగంగా వెల్లడించదు. వాస్తవానికి, భారతదేశం తన అణ్వాయుధాల విషయంలో గణనీయమైన గోప్యతను పాటిస్తోందని, ఇది స్వతంత్ర అంచనాను కష్టతరం చేస్తోందని నివేదిక పేర్కొంది.
అందువల్ల, బహిరంగంగా తెలిసిన పరిధులు విస్తృత అంచనాలు మాత్రమే. అవి ఆ వ్యవస్థల పూర్తి సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబించకపోవచ్చు. నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశం ప్రస్తుతం అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించగల పాత్రను కలిగి ఉన్నాయని భావించే రెండు రకాల విమానాలను ఉపయోగిస్తోంది. ఫ్రాన్స్ నుండి కొనుగోలు చేసి, సంవత్సరాలుగా ఆధునీకరించబడిన మిరాజ్ 2000 యుద్ధ విమానం, ఒక ప్రధాన అణుదాడి విమానంగా కొనసాగుతోంది.
బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ సంయుక్తంగా రూపొందించి, దశాబ్దాల క్రితం భారత వైమానిక దళంలోకి ప్రవేశపెట్టిన జాగ్వార్ దాడి విమానం కూడా ద్వితీయ అణు లక్ష్యాన్ని కలిగి ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. ఫ్రాన్స్ నుండి కొనుగోలు చేసిన రఫేల్ యుద్ధ విమానం, పాత జాగ్వార్ విమానాలను తొలగించిన తర్వాత భవిష్యత్తులో ఈ పాత్రను ఎక్కువగా చేపట్టవచ్చని నివేదిక చెబుతోంది.
భారతదేశపు గగనతల అణు సామర్థ్యం, అమెరికాకు భిన్నంగా ఉంది. అమెరికా వద్ద బి-2, బి-21 స్టెల్త్ బాంబర్లతో పాటు అధునాతన యుద్ధ విమానాలు కూడా ఉన్నాయి. చైనా హెచ్-6 సిరీస్ వంటి బాంబర్లపై ఆధారపడి ఉంది. కొత్త సుదూర ప్రయాణ విమానాలను అభివృద్ధి చేస్తోంది. పాకిస్తాన్ అణ్వాయుధాల ప్రయోగ సామర్థ్యం ప్రధానంగా యుద్ధ విమానాలు, పెరుగుతున్న క్షిపణి దళంపై ఆధారపడి ఉంది.
భారత వ్యూహాత్మక నిరోధకానికి వెన్నెముక అగ్ని క్షిపణి శ్రేణి
అయితే, సంఘర్షణ సమయంలో మనుగడ సాగించేలా రూపొందించిన విమానాలు, భూమి ఆధారిత క్షిపణులు, జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే క్షిపణుల సమతుల్య కలయికను భారతదేశం నిర్మించుకుంది. భారతదేశ వ్యూహాత్మక నిరోధకానికి వెన్నెముక అగ్ని క్షిపణి శ్రేణి. దీనిని రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి సంస్థ (డి ఆర్ డి ఓ) ప్రధానంగా స్వదేశీ కృషితో అభివృద్ధి చేసింది.
దశాబ్దాల వ్యూహాత్మక పొత్తులు, సాంకేతిక బదిలీల నుండి ప్రయోజనం పొందిన దేశాల వలె కాకుండా, భారతదేశం విస్తృత శ్రేణి క్షిపణి సాంకేతికతలలో సొంతంగా నైపుణ్యం సాధించాల్సి వచ్చింది. ఆ ప్రయాణం స్వల్ప-శ్రేణి పృథ్వీ, అగ్ని-I నుండి మరింత సామర్థ్యం గల అగ్ని V వరకు అనేక రకాల క్షిపణులను రూపొందించింది. ఈ నివేదిక ఆరు కార్యాచరణలో ఉన్న అణు సామర్థ్యం గల బాలిస్టిక్ క్షిపణి వ్యవస్థలను గుర్తించింది.
అవి పృథ్వీ II, అగ్ని I, అగ్ని II, అగ్ని III, అగ్ని IV, అగ్ని V. మరో క్షిపణి, అగ్ని ప్రైమ్ లేదా అగ్ని పి, పూర్తిస్థాయి కార్యాచరణ మోహరింపుకు దగ్గరలో ఉంది. నివేదికలో ఉదహరించిన బహిరంగ అంచనాల ప్రకారం, అగ్ని I పరిధి సుమారు 700 కి.మీ., అగ్ని II 2,000 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ, అగ్ని III 3,200 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ, అగ్ని IV 3,500 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ, అగ్ని V 6,000 కి.మీ. కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
బహిరంగంగా అందుబాటులో ఉన్న ఈ పరిధి అంచనాల ప్రకారం, భారతదేశంలోని అనువైన ప్రదేశాల నుండి ప్రయోగించినట్లయితే, అగ్ని V పాకిస్తాన్ మొత్తాన్ని, చైనా మొత్తాన్ని, మధ్య ఆసియాలోని చాలా భాగాన్ని, రష్యాలోని పెద్ద భాగాలను, ఆగ్నేయాసియా, మధ్యప్రాచ్యం, ఐరోపాలోని గణనీయమైన భాగాలను కవర్ చేయగలదు. అగ్ని V ఎక్కువ పరిధి, సున్నితమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలకు దూరంగా, భారతదేశంలో మరింత లోపలికి దీనిని మోహరించడానికి వీలు కల్పిస్తుందని నివేదిక ప్రత్యేకంగా పేర్కొంది.
ఇది క్షిపణి కానిస్టర్ డిజైన్‌ను కూడా హైలైట్ చేస్తుంది. ఇది చాలా తక్కువ ప్రతిచర్య సమయాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. భారతదేశ క్షిపణి దళం నానాటికీ మరింత అధునాతనంగా మారుతోంది. అగ్ని V, మల్టిపుల్ ఇండిపెండెంట్లీ టార్గెటబుల్ రీ-ఎంట్రీ వెహికల్ టెక్నాలజీ (ఎంఐ ఆర్ వి) సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించిందని నివేదిక పేర్కొంది. ఇది బహుళ పేలోడ్‌లను వేర్వేరు లక్ష్యాల వైపు మళ్లించడానికి అనుమతిస్తుంది.
వేగంగా పరిణితి చెందుతున్న సముద్ర ఆధారిత విభాగం
ఈ క్షిపణి పరిమిత సంఖ్యలో మాత్రమే వార్‌హెడ్‌లను మోసుకెళ్లే అవకాశం ఉందని రచయితలు అంచనా వేస్తున్నప్పటికీ, ఈ సాంకేతిక విజయం భారతదేశ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాలలో మరో ముందడుగును సూచిస్తుంది. భారతదేశ నిరోధక శక్తిలోని సముద్ర ఆధారిత విభాగం వేగంగా పరిణతి చెందింది. ఏప్రిల్ 2026లో మూడవ స్వదేశీ అణుశక్తితో నడిచే బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి, ఐఎన్ఎస్ అరిధామన్‌ను ప్రారంభించినట్లు ఈ నివేదిక నమోదు చేసింది.
ఇది ఐఎన్ఎస్ అరిహంత్, ఐఎన్ఎస్ అరిఘాట్‌లతో చేరి, విశ్వసనీయమైన ప్రతీకార సామర్థ్యాన్ని కొనసాగించే భారతదేశ సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. అదనపు జలాంతర్గాములు నిర్మాణంలో ఉండగా, కే-4 వంటి సుదూర జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణులు విస్తృత మోహరింపు దిశగా పురోగమిస్తున్నాయి. విమానాలు, భూమి ఆధారిత క్షిపణులు, సముద్ర ఆధారిత నిరోధక దళాలతో కూడిన భారతదేశ అణు త్రయం కార్యాచరణలో ఉందని రచయితలు వివరిస్తున్నారు.
జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే వ్యవస్థలు అత్యవసరం. ఎందుకంటే అవి యుద్ధ సమయంలో మనుగడను అందిస్తాయని వారు పేర్కొన్నారు. అణుశక్తితో నడిచే జలాంతర్గాములు సముద్రంలో సుదీర్ఘకాలం పాటు రహస్యంగా ఉండిపోగలవు. దీనివల్ల, శత్రువుల దాడిని ఎదుర్కొన్న తర్వాత కూడా భారత్ తిరిగి దాడి చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఆ ప్రతీకార తత్వమే భారతదేశ అణు సిద్ధాంతానికి మూలస్తంభం.
అణ్వాయుధాల దాడికి అపార బలంతో ప్రతిస్పందించే సామర్థ్యం
భారతదేశం ఎప్పటినుంచో అణు సంఘర్షణను ప్రారంభించబోమని ప్రతిజ్ఞ చేస్తుంది, కానీ అణ్వాయుధాలతో దాడి జరిగితే అపారమైన బలంతో ప్రతిస్పందించే సామర్థ్యాన్ని తన వద్దే ఉంచుకుంటుంది. మాజీ రాష్ట్రపతి, క్షిపణి శాస్త్రవేత్త ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం అగ్ని శ్రేణిని వివరిస్తూ తరచుగా ఒక స్మరణీయమైన పదబంధాన్ని ఉపయోగించేవారు. అగ్ని క్షిపణి వ్యూహాత్మక పేలోడ్‌ను మాత్రమే కాకుండా, శత్రువుకు “పువ్వుల గుత్తిని” కూడా మోసుకెళ్లగలదని ఆయన ప్రసిద్ధంగా వ్యాఖ్యానించారు.
ఈ సాంకేతికత కేవలం ఒక వాహకం మాత్రమేనని, దాని ప్రాముఖ్యత రాజకీయ ఉద్దేశంపై ఆధారపడి ఉంటుందని ఇది గుర్తు చేస్తుంది. పెరిగిన ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో బీఏఎస్ నివేదిక వెలువడింది. ఇది 2025లో జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని పహల్గామ్ ఉగ్రదాడి తరువాత పాకిస్థాన్‌లోని ఉగ్రవాద మౌలిక సదుపాయాలపై భారతదేశం చేపట్టిన ‘ఆపరేషన్ సిందూర్’ను సూచిస్తుంది.
ఆ ఆపరేషన్‌లో జరిగిన క్షిపణి దాడుల గురించి ఈ నివేదిక చర్చిస్తున్నప్పటికీ, బ్రహ్మోస్ క్షిపణి వంటి వ్యవస్థలతో భారతదేశం అద్భుతమైన కచ్చితత్వాన్ని కూడా ప్రదర్శించిందని, తద్వారా తన సంప్రదాయ సుదూర దాడి ఆయుధాగారం పెరుగుతున్న అధునాతనతను చాటుకుందని గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం. ఈ నివేదిక నుండి వెల్లడయ్యే చిత్రం ఏమిటంటే, ఒక దేశం ఎంతో శ్రమతో ఒక సమగ్ర వ్యూహాత్మక నిరోధక శక్తిని నిర్మించుకుంది.
మిరాజ్ 2000, జాగ్వార్, సుఖోయ్-30, రఫేల్ వంటి విదేశాల నుండి కొనుగోలు చేసిన యుద్ధ విమానాలు ఒక పొరను అందిస్తాయి. స్వదేశీ అగ్ని క్షిపణులు మరొక పొరను ఏర్పరుస్తాయి. హిందూ మహాసముద్రంలో గస్తీ కాస్తున్న అణుశక్తితో నడిచే బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గాములు ఈ త్రయాన్ని పూర్తి చేస్తాయి. ఏ దేశమూ తన వ్యూహాత్మక ఆయుధాగారం గురించి పూర్తి నిజాన్ని బహిరంగంగా వెల్లడించదు. భారతదేశం కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు.
అయినప్పటికీ, దాని విస్తృత రూపరేఖలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. భారతదేశం నేడు అణ్వాయుధాలను మాత్రమే కాకుండా, అణ్వాయుధ దాడికి పాల్పడాలని ఆలోచించే ఏ శత్రువైనా తీవ్రమైన రెండవ దాడిని ఎదుర్కోవలసి వచ్చేలా రూపొందించిన పటిష్టమైన, అంతకంతకూ అధునాతనమవుతున్న ప్రయోగ వ్యవస్థల సముదాయాన్ని కూడా కలిగి ఉంది.
About The Author
More Stories
జీఎస్టీ చట్టం నుండి అరెస్ట్ అధికారం తొలగింపు అవకాశం!
‘లవ్ జిహాద్’, ‘ల్యాండ్ జిహాద్’పై 6 నెలల్లో కఠిన చట్టాలు
ఇజ్రాయెల్ స్వాతంత్ర దినోత్సవంకు కెప్టెన్ మచ్ఛర్ కు ఆహ్వానం