జీఎస్టీ చట్టం నుండి అరెస్ట్ అధికారం తొలగింపు అవకాశం!

జూలై 2017లో అమలులోకి వచ్చిన తొమ్మిదేళ్లకు పైగా గడిచిన తర్వాత, వస్తు, సేవల పన్ను (జీఎస్టీ) విధానంలో ఒక పెద్ద సంస్కరణ జరగనుంది. అదే అరెస్టు అధికారాల తొలగింపు. పెట్టుబడిదారుల సెంటిమెంట్‌ను పెంచడానికి, పన్ను అధికారుల అతిక్రమణపై ఉన్న ఆందోళనలను తగ్గించడానికి, అక్టోబర్ 7న జరగబోయే జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశంలో, పరోక్ష పన్నుల విధానం కింద నేరాలను నేరరహితం చేసే ప్రతిపాదనను చేపట్టనున్నట్లు ఈ పరిణామం గురించి తెలిసిన ఇద్దరు వ్యక్తులు ‘ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‘కు తెలిపారు.

వ్యాపారులకు, సంస్థలకు ఒక పెద్ద అడ్డంకిగా భావిస్తున్న జీఎస్టీ కింద అరెస్టు నిబంధనలను తొలగించడంపై విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రావడానికి, గత ఎనిమిది-తొమ్మిది నెలలుగా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉన్నత స్థాయిల భాగస్వామ్యంతో సహా అనేక సమావేశాలు నిర్వహించినట్లు తెలిసింది. ఇటీవలి కాలంలో జీఎస్టీ నిబంధనల కింద అనేక ఉన్నత స్థాయి అధికారులు అరెస్టు కావడం, దీనిని పారిశ్రామిక నాయకులు అతిక్రమణగా అభివర్ణించడంతో ఈ చర్యను అత్యవసరంగా పరిగణిస్తున్నారు.

జీఎస్టీ కింద ఉద్దేశపూర్వక మోసాలు, వంచనలకు పాల్పడిన వారిపై అధికారులు విచారణ చేపడతారని, దేశ క్రిమినల్ కోడ్ అయిన భారతీయ న్యాయ సంహిత ద్వారా అరెస్టులు జరుగుతాయని ఒక మూలం తెలిపింది. “గత ఎనిమిది-తొమ్మిది నెలలుగా సంప్రదింపులు జరుగుతున్నాయి. ఈ చర్చను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు, అరెస్టుల గురించి వ్యాపార సంస్థల నుండి వచ్చిన అభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు. జీఎస్టీ కౌన్సిల్ ఈ విషయాన్ని పరిశీలిస్తుంది, ఆ తర్వాత తుది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది. దాని తర్వాత, జీఎస్టీ చట్టాల కింద అరెస్టు నిబంధనలను తొలగించడానికి వీలుగా శాసనపరమైన మార్పులు ఉంటాయి,” అని ఒక మూలం ‘ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్’కు తెలిపింది.

జూలై 2017లో జీఎస్టీ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, అధికారులు దాదాపు ఒకే రకమైన మోసపు పద్ధతులతో కూడిన అనేక ఉదంతాలతో సతమతమవుతున్నారు. సాధారణంగా, ఇటువంటి కేసులలో ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ పొందే ప్రయత్నంలో మోసపూరిత జీఎస్టీ లావాదేవీలు జరపడానికి నకిలీ గుర్తింపులు లేదా మ్యూల్ ఖాతాలను ఉపయోగించడం, లేదా వస్తువుల వాస్తవ సరఫరా లేకుండా నకిలీ బిల్లులు సృష్టించడం వంటివి ఉంటాయి.

చాలా మంది సరఫరాదారులు తమ తుది వస్తువుల విలువను తక్కువగా చూపి, ముడి పదార్థాలను తక్కువ ధరలకు కొనుగోలు చేసినట్లు చూపుతారు. లేదా, వారు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు జీఎస్టీని సక్రమంగా చెల్లించకుండా పన్ను విధించదగిన వస్తువులు, సేవలను సరఫరా చేస్తారు. 2021-22 నుండి 2024-25 వరకు నమోదైన 72,393 జీఎస్టీ ఉల్లంఘన కేసులలో, కేంద్ర జీఎస్టీ విభాగాల ద్వారా 887 అరెస్టులు జరిగాయి. రాష్ట్ర అధికారుల ద్వారా జరిగిన అరెస్టులు దీనికి అదనం.

సెంట్రల్ జీఎస్టీ చట్టం ప్రకారం, నిబంధనలను పాటించకపోతే సెక్షన్ 122 కింద జరిమానా, సెక్షన్ 50 కింద వడ్డీ, పన్ను వసూలు వంటి చర్యలు ఉంటాయి. అయితే, పన్ను ఎగవేత ఉద్దేశంతో కూడిన ఉల్లంఘనలకు సిజిఎస్టి చట్టంలోని క్రిమినల్ నిబంధనల ప్రకారం అరెస్టు, ప్రాసిక్యూషన్ (చట్టపరమైన విచారణ) ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. సిజిఎస్టి చట్టంలోని సెక్షన్ 69, కమిషనర్ ఆమోదం తర్వాత అరెస్టు చేసే అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది.

నకిలీ ఇన్‌వాయిస్‌లు లేదా మోసపూరితంగా ఇన్‌పుట్ టాక్స్ క్రెడిట్‌ను పొందడం వంటి నేరాలకు ఒక వ్యక్తి పాల్పడ్డాడని నమ్మడానికి తగిన కారణాలు కమిషనర్‌కు ఉన్నట్లయితే, ఆ వ్యక్తిని అరెస్టు చేయడానికి కేంద్ర పన్ను అధికారిని ఆదేశం ద్వారా అనుమతించవచ్చని ఉప-సెక్షన్ (1) పేర్కొంటుంది. ఈ “నమ్మడానికి గల కారణాలు” విశ్వసనీయమైన సమాచారం, సాక్ష్యాల ఆధారంగా ఉండాలి. కేవలం అనుమానం సరిపోదు. ఆ కారణాలన్నింటినీ లిఖితపూర్వకంగా నమోదు చేయాల్సి ఉంటుంది.

అందిన సమాచారం ప్రకారం, బుధవారం జరగనున్న 57వ జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశంలో ఈ అంశంపై చర్చించిన తర్వాత, అరెస్టు అధికారాలను తొలగించేందుకు వీలుగా పార్లమెంటు శీతాకాల సమావేశాల్లో కేంద్రం ఒక సవరణను ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా బ్యాంకింగ్, బీమా వంటి సేవా రంగాలలో అరెస్టులు వేధింపుల సాధనంగా మారాయని పరిశ్రమ నిపుణులు పేర్కొన్నారు.

సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటాలను నివారించడానికి వ్యాపార సంస్థలు జరిమానా చెల్లించేలా ఒత్తిడి తెచ్చే సాధనంగా వీటిని తరచుగా ఉపయోగిస్తున్నారని వారు అభిప్రాయపడ్డారు. అరెస్టు అధికారాల తొలగింపు పన్ను చెల్లింపుదారులకు అనుకూలమైన చర్య అవుతుందని, అలాగే భయం, వేధింపుల భావనలను తొలగిస్తుందని ఒక అధికారి తెలిపారు.

జీఎస్టీ చట్టాల కింద అరెస్టు అధికారాల గురించిన ఆందోళన కొత్తదేమీ కాదు. పరోక్ష పన్ను విధానం 2017లో అమల్లోకి రాకముందే, జీఎస్టీ కౌన్సిల్ ప్రారంభ సమావేశాలలోనే అనేక రాష్ట్రాలు ఈ విషయాన్ని లేవనెత్తాయి. డిసెంబర్ 2016లో జరిగిన ఐదవ జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశం వివరాల ప్రకారం, అరెస్టు, జప్తు అధికారాలు ‘సులభతర వాణిజ్యం’ భావనకు అనుగుణంగా లేవని మహారాష్ట్ర అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి అప్పట్లో పేర్కొన్నారు.

వాట్ చట్టం కింద అరెస్టు చేసే అధికారం లేదని, కేవలం పోలీసుల వద్దే ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు చేయవచ్చని, పన్ను అధికారులకు అటువంటి అధికారాలను కల్పించడం సమంజసం కాకపోవచ్చని పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన ఒక మంత్రి పేర్కొన్నారు. పైగా, ప్రత్యక్ష పన్నుల రంగంలో కూడా నేరాలను నేరరహితం చేసే దిశగా ప్రభుత్వం అడుగులు వేస్తోందన్నది గమనార్హం.

సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్ట్ టాక్సెస్ (సిబిడిటి), సెప్టెంబర్‌లో, పన్ను ఎగవేత సందర్భంలో పన్ను అధికారులు అరెస్టు చేయకుండా నిషేధిస్తూ, 2026 ఏప్రిల్ 1 నుండి వెనుకటి తేదీ నుండి అమలులోకి వచ్చేలా పన్ను వసూలు నిబంధనల నుండి అరెస్టు, నిర్బంధ నిబంధనలను తొలగించింది.