ఈసీలో ఎస్ఐఆర్ పై `అసమ్మతి’లేదు, `భిన్నాభిప్రాయాలు’ సహజం!

ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణపై తీసుకున్న ప్రతి ప్రధాన నిర్ణయం ఏకగ్రీవంగానే జరిగిందని పేర్కొంటూ అంతర్గత విభేదాలు ఉన్నాయన్న ఆరోపణలను భారత ఎన్నికల సంఘం తోసిపుచ్చింది. గత 10 నెలల్లో ముగ్గురు ఎన్నికల కమిషనర్లలో ఇద్దరు 14 సార్లు నిర్ణయాలను వ్యతిరేకించారని ఆరోపిస్తూ ‘ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్‘ ఒక పరిశోధనాత్మక కథనాన్ని ప్రచురించిన నేపథ్యంలో, బుధవారం ఎన్నికల సంఘం ఒక అధికారిక పత్రికా ప్రకటనను విడుదల చేసింది.

ఓటర్ల జాబితాలో పేర్ల తొలగింపు, డేటాబేస్ నిర్వహణకు సంబంధించి కొన్ని అంశాలపై ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధూ, వివేక్ జోషి తమ ఆందోళనలను, సందేహాలను వ్యక్తం చేసిన మాట నిజమేనని, అయితే అవి కమిషన్ తీసుకున్న అంతిమ నిర్ణయాల పట్ల విభేదాలు కావని స్పష్టత ఇచ్చింది. తన పత్రికా ప్రకటనలో, ఎన్నికల సంఘం తనను తాను ఆర్టికల్ 324 కింద పనిచేసే బహుళ-సభ్యుల రాజ్యాంగ సంస్థగా అభివర్ణించుకుంది.

లిఖితపూర్వక గమనికలు, సాంకేతిక సూచనలు, అంతర్గత తనిఖీలు సాధారణమైనవేనని, అవి విభేదాలకు సంకేతం కావని పేర్కొంది. ఆ ప్రకటన ప్రకారం, దాని ఆదేశాలన్నీ పూర్తి చట్టపరమైన ఆమోదాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం, సేవా నిబంధనలను నియంత్రించే 2023 చట్టంలో నిర్దేశించిన విధానాలను అనుసరిస్తాయి.

ముసాయిదా దశలలో సభ్యులు లేవనెత్తిన ఏవైనా ప్రశ్నలు ఓటర్ల హక్కులను పరిరక్షించడానికి ఉద్దేశించిన ప్రామాణిక పరిపాలనా పద్ధతిలో భాగమేనని ఎన్నికల సంఘం తెలిపింది. భిన్నమైన అభిప్రాయాలు సంస్థాగత నిర్ణయ ప్రక్రియలో ఒక సాధారణ భాగమని పేర్కొంటూ, కేవలం ముగ్గురు కమిషనర్లు మాత్రమే కాకుండా ప్రతి అధికారికి ఎన్నికల ప్రక్రియలో మెరుగుదలలు సూచించే స్వేచ్ఛ ఉందని జోడించింది.

10 నెలల కాలంలో చేసిన కొన్ని అంతర్గత పరిశీలనలపై దృష్టి పెట్టడం మొత్తం రికార్డును విస్మరించడమే అవుతుందని ఆ నివేదిక వాదించింది. అదే కాలంలో దాదాపు 40 కొత్త కార్యక్రమాలు, అనేక ఎన్నికల సంస్కరణలు, అలాగే బీహార్, కేరళ, తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి, అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాల్‌లలో ఎన్నికలను విజయవంతంగా నిర్వహించడం వంటి అంశాలను అది ప్రస్తావించింది.

ఈసీఐనెట్‌తో సహా తమ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల భద్రతను కూడా అది సమర్థించుకుంది. అవి కఠినమైన డేటా ప్రోటోకాల్‌ల కింద పనిచేస్తాయని, ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారులు, జిల్లా ఎన్నికల అధికారులు చట్టబద్ధమైన అధికారాల కింద పనిచేస్తారని పేర్కొంది. ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక, విస్తృత సవరణపై తమకు తెలియకుండానే తీసుకున్న నిర్ణయాలపై ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి గత 10 నెలల్లో కనీసం 14 సార్లు అధికారికంగా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్లు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దర్యాప్తులో తేలింది.

నవంబర్ 2025 నుండి ఆగస్టు 2026 మధ్య నమోదైన లిఖితపూర్వక అభ్యంతరాలను తాము పరిశీలించినట్లు ఆ పత్రిక తెలిపింది. ఈ అభ్యంతరాలలో కొత్త ఓటర్ల నమోదు, ఓటర్ల తొలగింపు, పునరుద్ధరణ, ఓటర్ల చేరికకు వ్యతిరేకంగా అప్పీళ్లు, ఎన్నికల జాబితాల సంరక్షణ, భద్రత వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. వీటిని కమిషన్‌కు ఉద్దేశించి, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్‌కు కాపీ చేయగా, కొన్నింటిని ఉప ఎన్నికల కమిషనర్లకు కూడా పంపారు.

ఒక అభ్యంతరం ప్రత్యేకంగా నిలిచింది. ఇద్దరు కమిషనర్ల లిఖితపూర్వక సలహాకు విరుద్ధంగా కమిషన్ వ్యవహరించిందని, ఆ చర్య అనధికారికమైనదని, చట్టవిరుద్ధమైనదని సంధు రాసినట్లు సమాచారం. కొత్త ఓటర్లను నమోదు చేయడానికి ఉపయోగించే ఫారం 6లో చేసిన మార్పులకు సంబంధించి మరో ఆందోళన వ్యక్తమైంది. ఎస్ఐఆర్ ప్రక్రియకు సంబంధించిన ప్రశ్నలను చేర్చడానికి జూలైలో ఈ ఫారాన్ని నవీకరించారు. కమిషన్ ఐటీ వ్యవస్థల నియంత్రణపై ఉన్న వివాదాన్ని కూడా ఈ నివేదిక ఎత్తి చూపింది.

ఓటర్ల జాబితా సవరణ కోసం ఉపయోగించే డిజిటల్ వ్యవస్థలపై తమ పర్యవేక్షణను తగ్గించేలా పని కేటాయింపులో చేసిన మార్పులను వ్యతిరేకిస్తూ జోషి, సంధు వేర్వేరుగా క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖ రాశారు. క్యాబినెట్ సెక్రటరీకి నేరుగా లేఖ రాయడం అనేది కమిషన్ చరిత్రలో అపూర్వమైన చర్య అని సంబంధిత నివేదిక ఒకటి పేర్కొంది. కమిషన్‌ను నియంత్రించే 2023 చట్టం ప్రకారం, దాని కార్యకలాపాలు సాధ్యమైనంత వరకు ఏకగ్రీవంగా జరగాలి. విభేదాలు మెజారిటీ నిర్ణయం ద్వారా పరిష్కరించబడాలి.

తుది ఉత్తర్వుపై అధికారికంగా ఎలాంటి అసమ్మతి నమోదు కాకపోయినప్పటికీ, ముగ్గురు సభ్యులలో ఇద్దరు పదేపదే అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేయడం కమిషన్‌లో అంతర్గత విభేదాలను సూచిస్తుందని వాదించడానికి ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ నివేదిక ఈ నిబంధనపై ఆధారపడింది. ప్రత్యేక విస్తృత సవరణ అనేది ఓటర్ల జాబితాలను ప్రక్షాళన చేయడానికి దేశవ్యాప్తంగా చేపట్టిన ఒక ప్రక్రియ. ఇది జూన్ 2025లో బీహార్‌లో ప్రారంభమై, ప్రస్తుతం 19 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించి మూడవ దశలో ఉంది.

ఇప్పటివరకు మూడు దశలలో ఓటర్ల జాబితాలు, ముసాయిదా జాబితాల నుండి 13 కోట్లకు పైగా పేర్లు తొలగించారు. ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి రాజకీయంగా వేడిని పుట్టిస్తోంది. ఇది నిజమైన ఓటర్లను జాబితాల నుండి తొలగించి, ఎన్నికల ఫలితాలను ప్రభావితం చేయగలదని విమర్శకులు హెచ్చరించారు. తొలగింపుల స్థాయి, ఇప్పుడు నమోదైన అంతర్గత అభ్యంతరాలతో కలిసి, ఈ ప్రక్రియ ఎలా నడుస్తోందనే దానిపై ప్రశ్నించడానికి ప్రతిపక్ష పార్టీలకు కొత్త ఆయుధాన్ని అందించింది.