అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్ మధ్య సాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు మధ్యప్రాచ్య రక్షణ ముఖచిత్రాన్ని వేగంగా మార్చేస్తున్నాయి. ఈ క్రమంలోనే ప్రాంతీయ శక్తులన్నీ ఏకమై ఒక శక్తివంతమైన రక్షణ కూటమిని ఏర్పాటు చేసే దిశగా అనేక దేశాలు అడుగులు వేస్తున్నాయి. ఇప్పటికే పాకిస్థాన్, సౌదీ అరేబియా మధ్య ఉన్న రక్షణ ఒప్పందంలోకి టర్కీ, ఖతార్ దేశాలు కూడా చేరబోతున్నాయని పాక్ రక్షణ మంత్రి ఖవాజా ఆసిఫ్ సంచలన ప్రకటన చేశారు.
ఈ పరిణామం అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో, ముఖ్యంగా భారత్ వంటి దేశాల రక్షణ వ్యూహాల్లో పెను మార్పులకు సంకేతంగా కనిపిస్తోంది. పాకిస్థాన్ రక్షణ మంత్రి ఖవాజా ఆసిఫ్ ఒక టీవీ ఇంటర్వ్యూలో మాట్లాడుతూ సౌదీ అరేబియాతో పాక్ కుదుర్చుకున్న ద్వైపాక్షిక రక్షణ ఒప్పందాన్ని విస్తరిస్తున్నట్లు తెలిపారు. ఈ సరికొత్త కూటమిలో టర్కీ, ఖతార్లు చేరడం దాదాపు ఖాయమైందని, దీనికి సంబంధించిన తుది చర్చలు జరుగుతున్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ఈ నాలుగు దేశాల కలయికను విశ్లేషకులు ‘ఇస్లామిక్ నాటో’ లేదా ‘ముస్లిం నాటో’గా అభివర్ణిస్తున్నారు. ఈ కూటమిలో ఒక్కో దేశానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంది. సౌదీ అరేబియా, ఖతార్ల వద్ద ఉన్న అపారమైన చమురు సంపద (ఆర్థిక శక్తి), టర్కీ వద్ద ఉన్న అత్యాధునిక రక్షణ సాంకేతికత, పాకిస్థాన్ వద్ద ఉన్న అణ్వాయుధ సంపత్తి- ఈ మూడూ కలిస్తే ప్రపంచంలోనే ఒక తిరుగులేని సైనిక అక్షం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.
2025లో ఇస్లామాబాద్ – రియాద్ మధ్య కుదిరిన ‘స్ట్రాటజిక్ మ్యూచువల్ డిఫెన్స్ అగ్రిమెంట్’ ప్రకారం కూటమిలోని ఏ ఒక్క దేశంపై దాడి జరిగినా, అది కూటమి మొత్తానిపై జరిగిన దాడిగానే పరిగణించబడుతుంది. ఇది సరిగ్గా నాటో లోని ‘ఆర్టికల్ 5’ను పోలి ఉంటుంది. ఇరాన్ యుద్ధం నేపథ్యంలో అమెరికాపై పూర్తిగా ఆధారపడటం కంటే, తమ ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి సొంత యంత్రాంగాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడమే ఉత్తమమని ఈ దేశాలు భావిస్తున్నాయి.
“ఈ ప్రాంతంలో అమెరికా తన సొంత ప్రయోజనాలకు, ఇజ్రాయెల్ ప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నందున, మారుతున్న పరిస్థితులు మరియు ప్రాంతీయ సంఘర్షణల పర్యవసానాలు, మిత్రులను, శత్రువులను గుర్తించడానికి దేశాలను కొత్త యంత్రాంగాలను అభివృద్ధి చేసేలా ప్రేరేపిస్తున్నాయి,” అని అంకారా కేంద్రంగా పనిచేసే థింక్ ట్యాంక్ టెపావ్ వ్యూహకర్త నిహాత్ అలీ ఓజ్కాన్ పేర్కొన్నారు.
ఇటువంటి విస్తరణకు అదనపు ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఎందుకంటే అంకారా కేవలం మరో ప్రాంతీయ శక్తి మాత్రమే కాదు. ఇది అమెరికా నేతృత్వంలోని నాటోలో దీర్ఘకాల సభ్యదేశం, ఈ కూటమిలో రెండవ అతిపెద్ద సైన్యాన్ని కలిగి ఉంది. దీనికి పరిణతి చెందిన రక్షణ పరిశ్రమ కూడా ఉంది. మే 2025లో ఆపరేషన్ సింధూర్ సమయంలో పాకిస్థాన్కు సహాయం చేసింది. ఈ పరిణామం భారతదేశానికి విస్తృత భద్రతాపరమైన చిక్కులను కలిగించవచ్చు.
ఈ కొత్త కూటమి భారత్కు రక్షణపరంగా తీవ్రమైన సవాళ్లను విసిరే అవకాశం ఉందని రక్షణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా టర్కీ, పాకిస్థాన్ మధ్య పెరుగుతున్న రక్షణ బంధం ఆందోళనకరంగా మారింది. రిటైర్డ్ ఎయిర్ మార్షల్ అనిల్ చోప్రా అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ ‘ఇస్లామిక్ నాటో’ ఏర్పడితే భారత్, ఇజ్రాయెల్, సైప్రస్ వంటి దేశాలకు భవిష్యత్తులో ఇబ్బందులు తప్పవు. దీనిని ఎదుర్కోవడానికి భారత్ ఇప్పటికే గ్రీస్, సైప్రస్, ఇజ్రాయెల్తో తన వ్యూహాత్మక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంటోంది.
అయితే, “ఇస్లామిక్ నాటో” లేదా ముస్లిం-మెజారిటీ దేశాల సమిష్టి సైనిక కూటమి అనే ఆలోచన కొత్తదేమీ కాదు. అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధాల తర్వాత, ముఖ్యంగా 1967 సంఘర్షణ అనంతరం, అరబ్, ఇస్లామిక్ దేశాలు తమ రాజకీయ, సైనిక విభజనను గ్రహించినప్పుడు దీనిపై మొదటిసారిగా తీవ్రంగా చర్చ జరిగింది. ఆ కాలంలో ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కోఆపరేషన్ (ఓఐసి) వంటి వేదికలు ఆవిర్భవించాయి. కానీ అవి ఒక విశ్వసనీయమైన సమిష్టి భద్రతా లేదా రక్షణ కూటమిగా పరిణామం చెందడంలో విఫలమయ్యాయి.
ఈనాడు, ఒక ప్రశ్న మళ్ళీ తలెత్తుతోంది: కేవలం టర్కీ, సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్ మాత్రమే కాకుండా, ఒక విస్తృత సమూహమైన ఇస్లామిక్ దేశాలు అటువంటి సంస్థను ఏర్పాటు చేస్తే, అది నిజంగా పనిచేయగలదా? “ఇస్లామిక్ నాటో” అనే ఆలోచన రాజకీయంగా ఆకర్షణీయమైనది, ముఖ్యంగా సంక్షోభ సమయాల్లో ప్రసంగాలలో తరచుగా ప్రస్తావించబడుతుంది. అయినప్పటికీ, నిర్మాణాత్మక విభజనలు, పోటీ పడుతున్న జాతీయ ప్రయోజనాలు, బాహ్య ఆధారపడటం వంటివి దాని ఆచరణ సాధ్యతను తీవ్రంగా పరిమితం చేస్తున్నాయి” అని రక్షణ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
ఇస్లామిక్ ప్రపంచం మొదట గణనీయమైన స్థాయిలో రాజకీయ సమైక్యతను, వ్యూహాత్మక విశ్వాసాన్ని సాధించకపోతే, ఇస్లామిక్ నాటో ఒక వ్యూహాత్మక వాస్తవికత కంటే ఒక నినాదంగానే మిగిలిపోయే అవకాశం ఉందని స్పష్టం చేస్తున్నారు. లేనిపక్షంలో, అటువంటి వ్యవస్థ ఉమ్మడి విన్యాసాలు, గూఢచార సమాచార మార్పిడి, శిక్షణ, పరిమిత కార్యాచరణ సమన్వయంతో కూడిన ఒక వదులైన భద్రతా సహకార యంత్రాంగంగా పరిణామం చెందవచ్చు. ఉమ్మడి కమాండ్, భాగస్వామ్య వ్యూహాత్మక సిద్ధాంతం, ‘ఒకరిపై దాడి అందరిపై దాడితో సమానం’ అనే సూత్రంతో కూడిన పూర్తిస్థాయి సైనిక కూటమి ఏర్పడటం అసంభవంగానే మిగిలిపోయే అవకాశం ఉంది.
More Stories
58 మంది టిఎంసి ఎమ్యెల్యేల తిరుగుబాటు.. ప్రతిపక్ష నేతగా రితబ్రత
ఖేష్మ్ ద్వీపంపై అమెరికా, కువైట్ లో ఇరాన్ దాడులు
మమతాకు ముఖం చాటేసిన టిఎంసి ఎంపీలు, ఎమ్యెల్యేలు