మంజుల్ పాండే
డాక్టర్ శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్, న్యూఢిల్లీ
రాజ్యాంగ పీఠికలోని “భారత ప్రజలమైన మేము” అనే మాటలు, భారతీయులందరికీ ఒక రాజ్యాంగ ఆదర్శాన్ని, అలాగే ప్రతి అర్హతగల పౌరుని వాణిని, హక్కులను, ఓటును గౌరవించాలనే సామూహిక నిబద్ధతను వ్యక్తీకరిస్తాయి. ప్రజాస్వామ్యం అనేది అధికారం ప్రజల నుండి ఉద్భవించి, వారి ప్రయోజనాల కోసం వినియోగించబడి, తమకు జవాబుదారీగా ఉండే ప్రభుత్వాన్ని ప్రజలే ఎన్నుకునే ఒక వ్యవస్థ.
ఇది కేవలం ఓటు వేయడం మాత్రమే కాదు. ఇది సమాన భాగస్వామ్యం, స్వేచ్ఛ, న్యాయం, జాతీయ ఐక్యతపై ఆధారపడిన ఒక సామాజిక ఒప్పందం. అందువల్ల, ఓటర్ల జాబితాల ఖచ్చితత్వం, పౌరుల గుర్తింపు, జాతీయ భద్రత ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిరక్షించడం కేవలం పరిపాలనాపరమైన పని మాత్రమే కాకుండా, ప్రతి భారతీయుని రాజ్యాంగ విధిగా మారుతుంది.
ఓటు సమగ్రతను ఎందుకు ప్రశ్నిస్తున్నారు?
ప్రజాస్వామ్యంలో ఓట్ల ద్వారా ప్రభుత్వాలు ఏర్పడతాయి. ఆ ఓట్ల ప్రామాణికత ఓటర్ల జాబితాపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆ జాబితాలో మరణించిన వారి, నకిలీ లేదా అనర్హుల పేర్లు ఉంటే, ప్రతి నిజాయితీగల ఓటరు ఓటు బలహీనపడుతుంది. ఈ ప్రశ్న ఇప్పుడు జాతీయ చర్చకు కేంద్రబిందువుగా ఉంది, ఎందుకంటే “సూత్రాలు లేని ఓటరు సూత్రరహిత రాజ్యాన్ని సృష్టిస్తాడు.”
ప్రతి భారత పౌరుడి ఓటు హక్కు పరిరక్షించబడేలా, ఓటర్ల జాబితాను ఖచ్చితమైనదిగా, పారదర్శకంగా మార్చడమే ప్రభుత్వం, ఎన్నికల సంఘం లక్ష్యం. బీహార్‌లో ప్రారంభమైన ప్రత్యేక విస్తృత సవరణ (ఎస్ఐఆర్), ఈ దిశగా వేసిన ఒక సంస్థాగత అడుగు.
ఎస్ఐఆర్ అంటే ఏమిటి?
ఎస్ఐఆర్, లేదా ప్రత్యేక విస్తృత సవరణ, అనేది ఎన్నికల సంఘం నిర్వహించే ఒక కాలపరిమితితో కూడిన, క్రమబద్ధమైన ధృవీకరణ ప్రక్రియ. దీనిలో ఇంటింటికీ వెళ్లి ఓటర్ల జాబితాలను ధృవీకరిస్తారు. ఓటర్ల జాబితాలో అర్హులైన పౌరులు మాత్రమే ఉండేలా, అనర్హులు, నకిలీ లేదా తప్పుదారి పట్టించే నమోదులు ఏవీ లేకుండా చూసుకోవడమే దీని ఉద్దేశ్యం. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా, బూత్ స్థాయి అధికారులు (బిఎల్ఓలు) ప్రతి ఇంటినీ సందర్శించి, గణన పత్రాలను పంపిణీ చేసి, పూరించిన పత్రాలను సేకరిస్తారు.
ఇది మరణించినవారు, వేరే చోటికి వెళ్లినవారు, నకిలీ, అనర్హులైన నమోదులను గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది. ఆ తర్వాత ముసాయిదా ఓటర్ల జాబితాను ప్రచురిస్తారు, ఇది పౌరులకు తమ వాదనలు, అభ్యంతరాలు దాఖలు చేయడానికి, అవసరమైన చోట అప్పీల్ చేసుకోవడానికి అవకాశం కల్పిస్తుంది. రాజకీయ పార్టీల బూత్ స్థాయి ఏజెంట్లు (బిఎల్ఎలు) కూడా ఈ ప్రక్రియను పర్యవేక్షిస్తూ, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం ఉండేలా సహాయపడతారు.
ఎస్ఐఆర్ కొత్త ప్రక్రియ ఏమీ కాదు
ఎస్ఐఆర్ ను తరచుగా “అపూర్వమైనది” అని అభివర్ణిస్తుంటారు. కానీ చరిత్ర భిన్నమైన విషయాన్ని చెబుతుంది. భారతదేశంలో 1952–56, 1957, 1961, 1965, 1966, 1983–84, 1987–89, 1992, 1993, 1995, 2002, 2003, 2004 సంవత్సరాలలో కూడా ఇటువంటి సమగ్ర పునర్విమర్శలు జరిగాయి. బీహార్‌లో చివరిసారిగా 2003లో ఇటువంటి సమగ్ర పునర్విమర్శ జరిగింది.
అంటే, దేశ పరిస్థితులు, జనాభా స్వరూపంలో గణనీయమైన మార్పులు వచ్చినప్పటికీ, గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఓటర్ల జాబితాలో ఎటువంటి సమగ్ర ధృవీకరణ ప్రక్రియ జరగలేదని అర్థం. వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, భారీ స్థాయిలో అంతర్గత వలసల కారణంగా లక్షలాది మంది ప్రజలు తమ స్వస్థలాల నుండి ఇతర రాష్ట్రాలకు, నగరాలకు తరలి వెళ్లారు. అదే సమయంలో, ప్రతి ఎన్నికలకూ లక్షలాది మంది యువ ఓటర్లు జాబితాలో చేరుతున్నారు.
కొందరు ఓటర్లు మరణించినా వారి వివరాలు తొలగించకపోవడం, మరికొందరు వ్యక్తులు ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల ఓటర్లుగా నమోదు కావడం వంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. ఈ కారణాల దృష్ట్యా, ఓటర్ల జాబితాను వాస్తవ జనాభా పరిస్థితులకు, ప్రజాస్వామ్య వాస్తవికతలకు అనుగుణంగా ఉంచడానికి, క్రమబద్ధమైన శుద్ధీకరణ, ధృవీకరణ ప్రక్రియలు అవసరం.
మొదటి రెండు దశల్లో సుమారు 59 కోట్ల మంది ఓటర్లను ఈ ప్రక్రియ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చారు. ఇందులో 6.3 లక్షల మందికి పైగా బిఎల్ఓలు (బూత్ స్థాయి అధికారులు), 9.2 లక్షల మంది బిఎల్ఎలు (బూత్ స్థాయి ఏజెంట్లు) పాల్గొన్నారు. కేవలం బీహార్‌లోనే 1.6 లక్షల మందికి పైగా బిఎల్ఎలను నియమించారు. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఓటర్ల జాబితాను సిద్ధం చేయడంలో ఇది అరుదైన స్థాయి భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
జాతీయ భద్రత దృష్ట్యా ఎస్ఐఆర్ ప్రాముఖ్యత
ఎస్ఐఆర్ అనేది కేవలం ఓటర్ల జాబితాను శుద్ధి చేసే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. ఇది జాతీయ భద్రతతో ముడిపడి ఉన్న ఒక సంస్థాగత చర్య కూడా. 2025 ఆగస్టు 15న ఎర్రకోట నుండి ప్రసంగిస్తూ, ప్రధానమంత్రి “హై-పవర్డ్ డెమోగ్రఫీ మిషన్” గురించి ప్రకటించారు. సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో చొరబాట్లు, అక్రమ వలసల వల్ల ఏర్పడిన జనాభా అసమతుల్యతను ఆయన ఒక జాతీయ సవాలుగా గుర్తించారు.
ఈ నేపథ్యంలో, 2026 మే 26న, కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ జనాభా మార్పులపై ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. సుప్రీంకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ప్రకాష్ ప్రభాకర్ నౌలేకర్ ఈ కమిటీకి అధ్యక్షత వహిస్తారు. సరిహద్దు నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ యంత్రాంగాలు, సాధ్యమయ్యే పరిష్కారాల గురించి సిఫార్సులు చేయడం ఈ కమిటీ బాధ్యత. ఓటర్ల జాబితాలు ఖచ్చితంగా ఉన్నప్పుడు, పౌరసత్వం, ఓటు హక్కు, జాతీయ భద్రతల మధ్య సంబంధం మరింత బలపడుతుంది.
చొరబాట్లను అరికట్టడంలో ‘ఎస్.ఐ.ఆర్’!
చొరబాటుకు సంబంధించిన ఆందోళనలు ఓటర్ల జాబితాల కచ్చితత్వంతో నేరుగా ముడిపడి ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఎన్నికలలో పాల్గొనే హక్కు కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే ఉంటుంది. 24 జూన్ 2025 నాటి తన ప్రకటనలో, భారత ఎన్నికల సంఘం, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, వలసలు, కొత్త ఓటర్ల చేరిక, నమోదుకాని మరణాలు, అక్రమ విదేశీ వలసదారుల పేర్లు జాబితాలో కనిపించే అవకాశం వంటి కారణాల వల్ల ఎస్ఐఆర్ అవసరమని పేర్కొంది.
బీహార్‌లో ఎస్ఐఆర్ సమయంలో, ముసాయిదా జాబితా నుండి సుమారు 65 లక్షల పేర్లను తొలగించారు: వీటిలో దాదాపు 22 లక్షలు మరణించిన వారివి, 36 లక్షలు శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లిన లేదా ఆచూకీ తెలియని వారివి, 7 లక్షలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ప్రదేశాలలో నమోదైన ఓటర్లవి. పారదర్శకతను నిర్ధారిస్తూ, ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారి/సహాయ ఎన్నికల రిజిస్ట్రేషన్ అధికారి నుండి నోటీసు, కారణాలతో కూడిన ఉత్తర్వు లేకుండా ఏ పేరును తొలగించరాదని కమిషన్ స్పష్టం చేసింది.
ప్రతిపక్షం ఎందుకు అభ్యంతరం తెలుపుతోంది?
27 మే 2026న, అసోసియేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రిఫార్మ్స్ వర్సెస్ ఎలక్షన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో, ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్, జస్టిస్ జయమల్య బాగ్చీలతో కూడిన ధర్మాసనం ఎస్ఐఆర్ ను సమర్థించింది. ధర్మాసనం ముఖ్యమైన అంశాలు: ఎస్ఐఆర్ అనేది స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత ఎన్నికల రాజ్యాంగ లక్ష్యంతో నేరుగా ముడిపడి ఉంది. ఇది ఓటర్ల జాబితా సమగ్రత మరియు ఖచ్చితత్వంపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఓటర్ల జాబితాలో నమోదు కావడానికి పౌరసత్వం ఒక ముందస్తు అవసరం. జాబితాను తయారుచేసేటప్పుడు లేదా సవరించేటప్పుడు దానిని పరిశీలించే అధికారం కమిషన్‌కు ఉంది. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ఉన్న అంతరం, పట్టణీకరణ, వలసలు ఎస్ఐఆర్ కు “గణనీయమైన సమర్థన”ను అందిస్తున్నాయి. ఓటర్ల జాబితా అనేది “స్థిరమైన పత్రం” కాదు. జనాభా, నివాసంలో మార్పులకు అనుగుణంగా అది మారాలి. చట్టపరమైన నిర్మాణం కూడా స్పష్టంగా ఉంది.
ఆర్టికల్ 324, ఓటర్ల జాబితాల తయారీపై కమిషన్‌కు పర్యవేక్షణ, నియంత్రణను ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 326 వయోజన ఓటు హక్కును “చట్టం ద్వారా నిర్దేశించే అర్హతలకు” ముడిపెడుతుంది. ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం, 1950లోని సెక్షన్ 21(3) ప్రకారం, కమిషన్ తన కారణాలను నమోదు చేస్తూ ప్రత్యేక పునఃపరిశీలనకు ఆదేశించే అధికారం కలిగి ఉంటుంది.
ఓటర్లకు ఎస్ఐఆర్ తో కలిగే ప్రయోజనాలు
* ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు: నకిలీ నమోదులను గుర్తించి, తొలగించడం ద్వారా ప్రతి అర్హతగల ఓటరు ఓటుకు సమాన విలువ ఉండేలా చూడవచ్చు.
* ఎన్నికల విశ్వసనీయత: కచ్చితమైన, దోషరహితమైన ఓటర్ల జాబితాలు ఎన్నికల ప్రక్రియపైనా, దాని ఫలితాలపైనా ప్రజల విశ్వాసాన్ని పెంచుతాయి.
* పౌరసత్వానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనకు అనుగుణంగా ఉండటం: ఓటర్ల జాబితా చట్టబద్ధంగా అర్హతగల పౌరులకే పరిమితమై ఉంటుంది. తద్వారా పౌరసత్వానికి
సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనను గౌరవిస్తుంది. పరిపాలనాపరమైన కచ్చితత్వం: దోషరహితమైన జాబితాలు పోలింగ్ కేంద్రాలను మరింత సమర్థవంతంగా ప్రణాళిక చేయడానికి, ఓటర్లను సరిగ్గా సంప్రదించడానికి, వనరులను సముచితంగా కేటాయించడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.
* అన్ని పార్టీల భాగస్వామ్యం: లక్షలాది బూత్ స్థాయి ఏజెంట్లు (బిఎల్ఎలు) ఉండటం వల్ల రాజకీయ పార్టీలు ఈ ప్రక్రియను పర్యవేక్షించగలుగుతాయి. తద్వారా పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మెరుగుపడతాయి.
ఎస్ఐఆర్ కేవలం ఓటర్ల జాబితాలను శుభ్రపరిచే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. ఇది ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిరక్షించే ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రయత్నం. రాజ్యాంగం, చట్టం, సుప్రీంకోర్టు మద్దతుతో, నేటి జనాభా, భద్రతా సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఈ ప్రక్రియను పునరుద్ధరించారు. అర్హత ఉన్న ప్రతి ఓటరు ఓటుకు రక్షణ కల్పించి, అనర్హులను ఈ ప్రక్రియకు దూరంగా ఉంచినప్పుడు ప్రజాస్వామ్యం నిజంగా బలపడుతుంది. పారదర్శకత, అప్పీల్ చేసుకునే హక్కు, అన్ని పార్టీల పర్యవేక్షణతో, ఎస్ఐఆర్ ఖచ్చితత్వాన్ని, సమ్మిళితత్వాన్ని
About The Author
More Stories
అశేష జనవాహిని మధ్య నిర్మల్ లో ‘బీజేపీ మహాపాదయాత్ర’
ఢిల్లీలో రచ్చకెక్కిన కాంగ్రెస్ నేతల అంతర్గత కుమ్ములాటలు!
పూజారులు, దేవాలయాలపై నేహా బోరా వీడియోపై బీజేపీ మండిపాటు