ఆకృతి సక్సేనా
2025 ఆగస్టులో, కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ, భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) ఎన్నికల అవకతవకలకు సహకరిస్తోందని ఆరోపించడంతో, భారతదేశంలో ‘ఓటు దొంగతనం’ అనే పదం ఒక ప్రధాన రాజకీయ నినాదంగా మారింది. అయితే, ఎన్నికల దొంగతనం ఆరోపణలు చాలా పాతవి. దాదాపు రెండు శతాబ్దాలుగా, ప్రజాస్వామ్య దేశాలలో ఓటర్లను బెదిరించడం, బ్యాలెట్ పత్రాల తారుమారు, ఓటర్ల జాబితాలు, ఎన్నికలు నిర్వహించే సంస్థల విశ్వసనీయతపై వివాదాలు చోటుచేసుకున్నాయి.
భారతదేశంలో రాహుల్ గాంధీ, అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహుకు చెందిన లికుడ్ పార్టీ ఎన్నికల అవకతవకల ఆరోపణలు చేయడంతో ఈ విషయం మళ్లీ వెలుగులోకి వచ్చింది. పరిస్థితులు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, వారి వాదనలు ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి: ఎన్నికల అవకతవకలు ఎప్పుడు మోసానికి సాక్ష్యంగా మారతాయి? ఒక ఎన్నిక దొంగలించబడిందని నిర్ధారించడానికి ఏమి అవసరం?
భారతదేశంలో ఎలా రాజకీయ సమస్యగా మారింది
2025 ఆగస్టు 7న, రాహుల్ గాంధీ ఢిల్లీలో ఒక పత్రికా సమావేశం నిర్వహించి, ‘ఓటు దొంగతనం’కు ఈసీఐ సహకరిస్తోందని ఆరోపించారు. బెంగళూరు కేంద్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని మహాదేవపుర అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్ నుండి ఎన్నికల డేటా విశ్లేషణను ఆయన ఉటంకిస్తూ, సుమారు 1,00,250 అనుమానాస్పద ఓటరు నమోదులు ఉన్నాయని ఆరోపించారు. వీటిలో నకిలీ రిజిస్ట్రేషన్లు, తప్పుడు చిరునామాలు, ఒకే చిరునామాలో పెద్ద సంఖ్యలో రిజిస్ట్రేషన్లు, చెల్లని ఫోటోలు, ఓటరు-రిజిస్ట్రేషన్ ఫారాల దుర్వినియోగం వంటివి ఉన్నాయని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.
ఒకే పడకగది ఉన్న ఇంట్లో వేర్వేరు కుటుంబాలకు చెందిన 46 మంది ఓటర్లు నమోదైన ఒక ఉదాహరణను గాంధీ ఉదహరించారు. ఈ ఆరోపిత వ్యత్యాసాలు ‘ఒక వ్యక్తికి, ఒక ఓటు’ అనే సూత్రంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయని ఆయన వాదించారు. యంత్రాలు చదవగలిగే ఓటర్ల జాబితాలను అందించడానికి ఈసీఐ నిరాకరించడాన్ని, అలాగే పోలింగ్ బూత్ సీసీటీవీ ఫుటేజ్‌ను చూసేందుకు అనుమతిపై ఆంక్షలు విధించడాన్ని కూడా ఆయన ప్రశ్నించారు.
ఆ తర్వాత కాంగ్రెస్ పార్టీ హర్యానా, మహారాష్ట్రలలోని ఎన్నికల ప్రక్రియలపై కూడా ఇలాంటి ఆందోళనలనే వ్యక్తం చేసింది. ఈ పదబంధం ఒక రాజకీయ నినాదంగా మారింది. ప్రతిపక్షాల నిరసనలు, ప్రచారాలలో ‘వోట్ చోర్, గడ్డి ఛోడ్’ (ఓటు దొంగ, కారు వదిలిపెట్టు) అనే నినాదం వినిపించింది. అయితే, ఓటర్ల జాబితాలోని అనుమానాస్పద నమోదులు, ఓట్లలో అవకతవకలు జరిగాయని లేదా ఎన్నికల ఫలితం ప్రభావితమైందని స్వయంచాలకంగా నిరూపించవు. ఇటువంటి ఆరోపణలకు ఆధారాలు, స్వతంత్ర పరిశీలన అవసరం.
దొంగిలించిన ఎన్నికల చరిత్ర
‘ఓట్ల దొంగతనం’ అనే పదం కాంగ్రెస్ ప్రచారంతో మొదలవ్వలేదు. దీని భావనాత్మక మూలాలు 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ రాజకీయాలలో ఉన్నాయి. ఆ కాలంలో రాజకీయ యంత్రాంగాలు ఓటర్లను బెదిరించడం, బ్యాలెట్లలో మోసం చేయడం, \ఎన్నికల ప్రక్రియలపై నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా ఎన్నికలను తారుమారు చేశాయని ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాయి. న్యూయార్క్‌లోని టామ్మనీ హాల్ వంటి సంస్థలు, ఓటింగ్‌ను ప్రభావితం చేయడానికి తమ ఆశ్రిత పక్షపాత నెట్‌వర్క్‌లు, ముఠాలను ఉపయోగించాయనే ఆరోపణలను ఎదుర్కొన్నాయి.
రదర్‌ఫోర్డ్ బి హేస్, శామ్యూల్ జె టిల్డెన్ మధ్య జరిగిన వివాదాస్పద 1876 అమెరికా అధ్యక్ష ఎన్నికలు, ఎన్నికల మోసం ఆరోపణలకు సంబంధించిన తొలి జాతీయ వివాదాలలో అత్యంత ప్రముఖమైన వాటిలో ఒకటిగా నిలిచాయి. అనేక రాష్ట్రాల్లో వచ్చిన వివాదాస్పద ఫలితాల కారణంగా ఒక ఎన్నికల సంఘం ఏర్పడింది. అది చివరికి హేస్‌ను విజేతగా ప్రకటించింది.
కాలక్రమేణా, ఎన్నికల దొంగతనం అనే పదానికి భౌతిక బ్యాలెట్ తారుమారుకు మించి, ఓటర్లను అణచివేయడం, ప్రభుత్వ సంస్థలను దుర్వినియోగం చేయడం, ఓటర్ల జాబితాలను తారుమారు చేయడం వంటి అర్థాలు కూడా చేరాయి. జార్జ్ డబ్ల్యూ బుష్, అల్ గోర్ మధ్య జరిగిన 2000 అమెరికా అధ్యక్ష ఎన్నికలు, ఫ్లోరిడాలో బ్యాలెట్ డిజైన్, రీకౌంట్లు, ఓటింగ్ విధానాలపై తలెత్తిన వివాదాల ద్వారా ఈ ఆందోళనలను మళ్లీ వెలుగులోకి తెచ్చాయి.
2020లో, జో బైడెన్ చేతిలో ఓడిపోయిన తర్వాత డొనాల్డ్ ట్రంప్ ‘స్టాప్ ది స్టీల్’ (దొంగతనాన్ని ఆపండి) ప్రచారాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. అయితే, కోర్టులు, రాష్ట్ర ఎన్నికల అధికారులు, తదనంతర సమీక్షలలో, ఫలితాన్ని మార్చగల విస్తృతమైన మోసానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లభించలేదు.
ట్రంప్,నెతన్యాహు: పరిశీలనలో ఉన్న ఆరోపణలు
రాయిటర్స్ సమీక్షలో, 2020 ఎన్నికలు దొంగలించబడ్డాయని ట్రంప్ ఆరు నెలల్లో కనీసం 107 సార్లు తన వాదనను పునరావృతం చేసినట్లు తేలింది. విస్తృతమైన మోసానికి మద్దతు ఇచ్చే ఆధారాలు లేనప్పటికీ, ఇటువంటి పునరావృత ఆరోపణలు ఎన్నికల చట్టబద్ధతపై ప్రజల అభిప్రాయాలను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉన్నాయి.
ఇజ్రాయెల్‌లో, నెతన్యాహు లికుడ్ పార్టీ, అరబ్ పార్టీలు లంచాలు, బెదిరింపులు, ఫోర్జరీల ద్వారా అక్టోబర్ 27, 2026 ఎన్నికలను దొంగలించాయని ఆరోపించింది. అయితే, తమకు ఫిర్యాదులు అందినప్పటికీ, విస్తృతమైన అవకతవకలు జరిగినట్లు నిరూపించే ఆధారాలు ఏవీ లభించలేదని కేంద్ర ఎన్నికల కమిటీ తెలిపింది. ఈ ఆరోపణలకు మద్దతుగా దర్యాప్తు లేదా నిఘా ఆధారిత సాక్ష్యాలు ఏవీ లేవని పోలీసులు కూడా చెప్పారు.
అక్రమ విదేశీ నిధుల వినియోగానికి సంబంధించిన మరో అనుమానాన్ని పరిశీలన కోసం నివేదించారు. అయితే, ఒక నిర్దిష్ట ఆరోపణపై దర్యాప్తు జరిపినంత మాత్రాన మొత్తం ఎన్నికల ప్రక్రియలో అవకతవకలు జరిగాయని రుజువు కాదు.
భారతదేశంలో ఈవీఎంలపై చర్చ, ఎన్నికల చరిత్ర
భారతదేశంలో, ఎన్నికల విశ్వసనీయతకు సంబంధించిన ప్రశ్నలు తరచుగా ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాల (ఈవీఎంలు) చుట్టూనే కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1982లో కేరళలోని 50 పోలింగ్ కేంద్రాల్లో మొదటిసారిగా వీటిని ఉపయోగించారు. 1951 నాటి ‘ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం’కు 1989లో చేసిన సవరణ ద్వారా ఈవీఎంలకు చట్టపరమైన ప్రాతిపదిక లభించింది. 2004 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల్లో వీటిని ఉపయోగించారు.
2013లో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం మేరకు ఓటర్ వెరిఫైయబుల్ పేపర్ ఆడిట్ ట్రైల్ (వివిపిఏటి) యంత్రాలను ప్రవేశపెట్టారు. ప్రతి ఈవీఎంకు ఒక వివిపిఏటి యంత్రాన్ని జతచేసిన మొట్టమొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలు 2019లో జరిగాయి. ఏప్రిల్ 2024లో, 100% వివిపిఏటి ధృవీకరణ, కాగితపు బ్యాలెట్‌లకు తిరిగి వెళ్లాలన్న డిమాండ్లను సుప్రీంకోర్టు తిరస్కరించింది. అయినప్పటికీ, అర్హత కలిగిన ఓడిపోయిన అభ్యర్థుల అభ్యర్థన మేరకు 5% ఈవీఎంలలోని మైక్రోకంట్రోలర్ల ధృవీకరణతో సహా అదనపు భద్రతా చర్యలను ప్రవేశపెట్టింది.
అధికార దుర్వినియోగంతో కూడిన ఎన్నికల వివాదాలను భారతదేశం కూడా చూసింది. 1975లో, అలహాబాద్ హైకోర్టు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగి యశ్‌పాల్ కపూర్‌తో కూడిన అవినీతి ఎన్నికల పద్ధతులకు పాల్పడినట్లు నిర్ధారించి, రాయ్‌బరేలీ నుండి ఇందిరా గాంధీ 1971లో గెలిచిన ఎన్నికను రద్దు చేసింది.
ఎన్నికల మోసం అంటే అసలు ఏమిటి?
ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని సెక్షన్ 123 ప్రకారం, లంచం, అనుచిత ప్రభావంతో సహా అనేక పద్ధతులు అవినీతి ఎన్నికల పద్ధతులుగా నిర్వచించారు. సాధారణంగా ఫలితం వెలువడిన 45 రోజులలోపు, సంబంధిత హైకోర్టులో ఎన్నికల పిటిషన్ దాఖలు చేయడం ద్వారా ఎన్నికను సవాలు చేయవచ్చు. పరిపాలనాపరమైన లోపం, విధానపరమైన అక్రమం, ఉద్దేశపూర్వక ఎన్నికల అవకతవకల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం చాలా కీలకం.
అనుమానాస్పద ఓటరు నమోదు విచారణకు దారితీయవచ్చు, కానీ ఎన్నికను దొంగలించారని నిరూపించడానికి, తప్పు జరిగిందనడానికి, సంబంధిత సందర్భాలలో, ఫలితంపై దాని ప్రభావానికి సంబంధించిన సాక్ష్యాలు అవసరం. ఎన్నికల మోసం ఆరోపణలు ఎంత శక్తివంతమైన రాజకీయ సాధనాలుగా మారగలవో భారతదేశం, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఉదాహరణలు చూపిస్తున్నాయి. కానీ ప్రజాస్వామ్య విశ్వసనీయత అంతిమంగా అటువంటి ఆరోపణల తరచుదనంపై కాకుండా, పారదర్శకమైన విధానాలు, స్వతంత్ర విచారణలు, సాక్ష్యాధారిత న్యాయపరమైన తీర్పులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
(భాస్కర్ ఇంగ్లీష్ పోర్టల్ నుంచి)
About The Author
More Stories
నిరసనలతో దేశ వ్యతిరేక శక్తులు చొరబాటు.. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ హెచ్చరిక
ఒమర్ అబ్దుల్లాపై 24 మంది ఎమ్మెల్యేలు తిరుగుబాటు
137 రకాల క్యాన్సర్ మందులపై మార్జిన్‌ 30 శాతానికి పరిమితం