జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో, ఇద్దరు అధికారులు, వేర్వేరు మార్గాలు

జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు చెందిన ఒక మహిళా అధికారిణి పట్ల రాజీవ్ రంజన్ కుమార్ చేసిన వ్యాఖ్యలపై జరుగుతున్న విచారణ, ఆ సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారికి వివాదంతో ఉన్న ఏకైక సంఘటన కాదు. 2010 బ్యాచ్ ఐఏఎస్ అధికారి అయిన రంజన్, 2012 నుండి 2016 మధ్యకాలంలో తుపాకీ లైసెన్సులను అక్రమంగా జారీ చేశారనే ఆరోపణలకు సంబంధించి సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (సీబీఐ) కేసు నమోదు చేసిన వారిలో ఒకరు.

ఒక సమీక్షా సమావేశంలో కాశ్మీర్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్ (కేఏఎస్) అధికారిణి అయిన బీనిష్ వానీని రంజన్ దూషిస్తున్నట్లుగా ఉన్న ఒక వీడియో వైరల్ అయిన నేపథ్యంలో ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది. అతనిపై విచారణకు ఆదేశించగా, జాతీయ మహిళా కమిషన్ (ఎన్‌సీడబ్ల్యూ) ఈ ఘటనను సుమోటోగా స్వీకరించింది. రంజన్ బీఐటీ సింద్రీ నుండి మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో బీటెక్ పట్టా పొందగా, వానీ కాశ్మీర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డైటెటిక్స్, క్లినికల్ న్యూట్రిషన్‌లో ఎంఎస్సీ పూర్తి చేశారు.

2019లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు, జమ్మూ కాశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ అనంతరం ఏజీఎంయూటీ కేడర్‌లో విలీనమైన 49 ఏళ్ల రంజన్, బీహార్‌కు చెందినవారు. 2015 బ్యాచ్‌కు చెందిన 42 ఏళ్ల కేఏఎస్ అధికారి వాణి, శ్రీనగర్‌కు చెందినవారు. వీరిద్దరూ కార్మిక శాఖలో పనిచేస్తున్నారు: రంజన్ కార్మిక, ఉపాధి శాఖకు పరిపాలనా కార్యదర్శిగా ఉండగా, వాణి గాందర్‌బల్‌లో ఉపాధి సహాయ సంచాలకుడిగా ఉన్నారు.

డీఆర్డీఓ శాస్త్రవేత్త నుండి ఐఏఎస్ వరకు

రంజన్ కుప్వారా జిల్లా మేజిస్ట్రేట్, సర్వే, భూ రికార్డుల కమిషనర్, రెవెన్యూ శాఖలో ప్రత్యేక కార్యదర్శి వంటి పలు కీలక పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించారు. రంజన్ ఐఏఎస్‌లో చేరకముందు ఆయనను తెలిసిన అధికారులు, ఆయన విద్యా, వృత్తిపరమైన విజయాలను గుర్తుచేసుకున్నారు. బీటెక్ పూర్తి చేసిన తర్వాత, ఆయన డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (డీఆర్డీఓ)లో శాస్త్రవేత్తగా చేరి, ఒక వ్యూహాత్మక క్షిపణి ప్రాజెక్టుపై పనిచేస్తున్న బృందానికి నాయకత్వం వహించారని వారు తెలిపారు.

అధికారుల ప్రకారం, అతను ఆ తర్వాత డీఆర్డీఓలో పనిచేస్తుండగా తీవ్రమైన ప్రమాదానికి గురై, చాలా కాలం పాటు కోమాలో ఉన్నాడు. కోలుకున్న తర్వాత, ఆయన ఇండియన్ ఇంజనీరింగ్ సర్వీసెస్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై ఇండియన్ రైల్వే సర్వీస్‌లో చేరారు. ఆ తర్వాత 2010లో యూపీఎస్సీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించి ఐఏఎస్‌లో ప్రవేశించారు. ఆయనపై సీబీఐ కేసు నమోదైన తర్వాత కూడా, ఆయన విద్యా నేపథ్యం, వృత్తిపరమైన విజయాల కారణంగా రెవెన్యూ శాఖతో సహా పలు కీలక పరిపాలనా పదవులు ఆయనకు అప్పగించారని అధికారులు తెలిపారు.

కుప్వారా జిల్లా మేజిస్ట్రేట్‌గా తన పదవీకాలంలో, ఆయన డబ్బుకు బదులుగా అనధికార వ్యక్తులకు తుపాకీ లైసెన్సులు జారీ చేయడంలో పాలుపంచుకున్నారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంగా ఉన్న 2012 నుండి 2016 మధ్య కాలంలో, డబ్బు తీసుకుని 2.74 లక్షలకు పైగా తుపాకీ లైసెన్సులు జారీ చేశారన్న ఆరోపణలకు సంబంధించి సీబీఐ కేసు నమోదు చేసిన 13 మంది ఐఏఎస్, ముగ్గురు కేఏఎస్ అధికారులలో ఆయన కూడా ఒకరు. ఈ ఆరోపిత కుంభకోణం విలువ రూ. 100 కోట్లకు పైగా ఉంటుందని దర్యాప్తు అధికారులు అంచనా వేశారు.

సీబీఐ 2018 అక్టోబర్‌లో రంజన్‌పై కేసు నమోదు చేసి, 2020లో అతడిని అరెస్టు చేసింది. అనంతరం శ్రీనగర్ కోర్టు అతడిని 10 రోజుల సీబీఐ కస్టడీకి అప్పగించడంతో, అప్పటి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అతడిని సస్పెండ్ చేసింది. బెయిల్ మంజూరైన తర్వాత, 2021లో రంజన్‌ను తిరిగి విధుల్లోకి తీసుకుని, రెవెన్యూ శాఖలో అదనపు కార్యదర్శిగా నియమించారు. 2024లో, జమ్మూ కాశ్మీర్ మరియు లడఖ్ హైకోర్టులో దాఖలైన ఒక ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (పిఐఎల్) నేపథ్యంలో, అతడిపై విచారణ చర్యలు ప్రారంభించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం దర్యాప్తు సంస్థకు అనుమతి మంజూరు చేసింది.

2025లో, మనీలాండరింగ్ ఆరోపణలపై రంజన్, అతని తండ్రి కృపా శంకర్ రాయ్, సోదరుడు జ్యోతి రంజన్‌లతో పాటు, ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్న, పదవీ విరమణ చేసిన ప్రభుత్వ అధికారులు, తుపాకీ డీలర్లు, మధ్యవర్తులతో సహా దాదాపు రెండు డజన్ల మందిపై ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ఈడీ) జమ్మూలోని సీబీఐ కేసుల ప్రత్యేక న్యాయమూర్తి కోర్టులో ఫిర్యాదు దాఖలు చేసింది. అక్రమ లాభాల కోసం నిర్దేశిత నిబంధనలను ఉల్లంఘించి ఆయుధ లైసెన్సులు జారీ చేయడం ద్వారా రాష్ట్ర భద్రతను దెబ్బతీస్తోందని ఈడీ ఆ గ్రూపుపై ఆరోపించింది.

మనీలాండరింగ్ నిరోధక చట్టం, 2002 కింద చర్యలు తీసుకోవాలని కోరింది. అయితే, రంజన్‌తో కలిసి పనిచేసిన అధికారులు అతడిని “మృదుభాషి, వినయశీలి అయిన అధికారి”గా అభివర్ణించారు. ఆ వీడియో చూసి తాము ఆశ్చర్యపోయామని చెప్పారు. “ఆయన అంత సులభంగా కోపం తెచ్చుకుని, ఒక మహిళా అధికారిపై అలాంటి భాషను ఉపయోగించే రకం కాదు,” అని ఒక సీనియర్ అధికారి పేర్కొన్నారు. “అయితే, సమావేశంలో జరిగింది దురదృష్టకరం” అని చెప్పారు.

జూనియర్-స్కేల్ కేఏఎస్ అధికారి అయిన వానీ, శ్రీనగర్‌లోని దాల్ గేట్ ప్రాంతానికి చెందిన ఒక సంపన్న, రాజకీయ సంబంధాలున్న కాశ్మీరీ వ్యాపార కుటుంబానికి చెందినవారు. ఆమె తాత, హాజీ గులాం మహమ్మద్ వానీ, షేక్ మహమ్మద్ అబ్దుల్లాకు సన్నిహితుడు. పూర్వపు జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో ఔకాఫ్ (ప్రస్తుతం వక్ఫ్ బోర్డ్)కు మొదటి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆమె తండ్రి, మహమ్మద్ మక్బూల్ వానీ, ఒక ఏ-క్లాస్ కాంట్రాక్టర్, ఆయన రాజ్‌భవన్‌లో సివిల్ పనులను కూడా చేపట్టారు.

ఆమె అత్త, 1953 నుండి 1964 వరకు జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసిన బక్షి గులాం మహమ్మద్ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్నారు. వానీ కుటుంబం కాశ్మీర్‌లోని తొలితరం హోటల్ యజమానులలో ఒకటి. వాణి శ్రీనగర్‌లోని ప్రజెంటేషన్ కాన్వెంట్‌లో చదువుకున్నారు. 2015లో కేఏఎస్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడానికి ముందు, ఆమె ఢిల్లీలోని మెదాంత, ఫోర్టిస్‌లో డైటీషియన్‌గా పనిచేశారు.

ఆమె కాశ్మీర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డైటెటిక్స్, క్లినికల్ న్యూట్రిషన్‌లో ఎంఎస్సీ పట్టా పొందారు. ఆమె భర్త కూడా ప్రభుత్వ సేవలోనే ఉన్నారు. తన ప్రస్తుత పోస్టింగ్‌కు ముందు, వాణి సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖలో సహాయ సంచాలకునిగా పనిచేశారు.

ఆమె జూనియర్ సిబ్బందికి మద్దతునిస్తూ, తన లక్ష్యాలను నిలకడగా సాధించేవారని, సహకారం అందించే గుణం, సమయపాలన, కష్టపడి పనిచేసే తత్వం ఉన్నవారని ఆమె మాజీ సహోద్యోగులు వర్ణించారు. తమ సహోద్యోగికి మద్దతుగా శుక్రవారం పలువురు కేఏఎస్ అధికారులు పెన్ డౌన్ సమ్మె పాటించారు. అయితే, రంజన్ తమ పట్ల ఎల్లప్పుడూ మర్యాదపూర్వకంగా ఉండేవారని కొందరు అధికారులు తెలిపారు.