జయంత రాయ్ చౌదరి
బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశం సమీపిస్తున్న తరుణంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న స్టాక్ మార్కెట్ వర్గాల నుండి శక్తివంతమైన కేంద్ర బ్యాంకుల అధిపతుల వరకు అందరి దృష్టి ఈ అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల చర్యలపైనే ఉంటుంది. ముఖ్యంగా అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ఆర్థిక లావాదేవీలలో అమెరికా డాలర్ ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేసే లేదా తగ్గించే దిశగా అవి తీసుకునే నిర్ణయాలపై అందరూ ఆసక్తిగా ఉన్నారు. 2025 బ్రిక్స్ ప్రకటన అమెరికా డాలర్ను నేరుగా ప్రస్తావించకుండా దానికి బదులుగా స్థానిక కరెన్సీలలో ఆమోదయోగ్యమైన ఆర్థిక సహాయ యంత్రాంగాల కోసం పిలుపునిచ్చింది.
ప్రపంచ వాణిజ్యంలో డాలర్ ప్రాధాన్యతను తగ్గించే ప్రక్రియ (డీ-డాలరైజేషన్) నెమ్మదిగా సాగుతున్నప్పటికీ, అది చర్చనీయాంశంగా మారింది. దీనికి ప్రధాన కారణం అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యల. వాణిజ్యంలో డాలర్ స్థానాన్ని మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తే బ్రిక్స్ దేశాలపై 100 శాతం సుంకాలు విధిస్తామని ఆయన హెచ్చరించారు.
మాస్కో, న్యూఢిల్లీ లేదా బీజింగ్లలో ఆర్థిక, వాణిజ్య మార్కెట్ల నిర్వహణ బాధ్యత కలిగిన మంత్రులు, అధికారులు, బ్రిక్స్ దేశాలేవీ డాలర్కు వ్యతిరేకంగా ఎటువంటి సైద్ధాంతిక యుద్ధం చేయడం లేదని పదేపదే స్పష్టం చేశారు. అయినప్పటికీ, భౌగోళిక రాజకీయ ప్రమాదాల నుండి వాణిజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి వారు అనుసరిస్తున్న విధానాలు, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అంతర్జాతీయ వ్యవస్థకు ఆధారంగా నిలిచిన ఆర్థిక నిర్మాణాన్ని క్రమంగా బలహీనపరిచేలా పనిచేస్తున్నాయి.
ఈ వారం చివరలో జరగనున్న బ్రిక్స్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ‘డీ-డాలరైజేషన్’ గురించి బహిరంగంగా చర్చించకపోవచ్చు. కానీ సమావేశం సందర్భంగా జరిగే ద్వైపాక్షిక చర్చలలో కరెన్సీ మార్పిడి ఒప్పందాలు, వాణిజ్య విధానాల గురించి ప్రస్తావన వచ్చే అవకాశం ఉంది. వ్యవస్థాపక సభ్య దేశాలైన భారత్, రష్యా, చైనా, బ్రెజిల్, దక్షిణాఫ్రికా నాయకులు తమలో తాము, ఇటీవల బ్రిక్స్ లో చేరిన ఇరాన్, సౌదీ అరేబియా, ఈజిప్ట్, ఇండోనేషియా, యుఏఈ, ఇథియోపియా వంటి దేశాల నాయకులతో అనేక కీలక ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిపే అవకాశం ఉంది.
2024లో బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య జరిగిన అంతర్గత వాణిజ్యం విలువ 1.17 ట్రిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా వేయగా, ఇది ఏటా సగటున 13 శాతం వృద్ధి రేటుతో పెరుగుతోందని భావిస్తున్నారు. మొత్తం ఎగుమతుల పరంగా చూస్తే, ప్రపంచ వాణిజ్యంలో బ్రిక్స్ వాటా 24 శాతంగా ఉంది.
భారత్-రష్యా మధ్య రూపాయి-రూబుల్ ఒప్పందం లేదా డాలర్కు బదులుగా యువాన్ ద్వారా లావాదేవీలు జరపడానికి చైనా చేస్తున్న ప్రయత్నాల వంటి చర్యలు తీసుకున్నప్పటికీ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య చెల్లింపులలో డాలర్ ప్రాధాన్యతను తగ్గించే ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడంలో ఇవి ఇంకా పెద్దగా విజయం సాధించలేదు. 2026 నాటికి, ప్రపంచ వాణిజ్య ఇన్వాయిసింగ్, చెల్లింపులలో సుమారు 54 శాతం డాలర్ ఆధారితంగానే ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితి గత కొన్నేళ్లుగా అలాగే కొనసాగుతోంది.
వాస్తవానికి, 2000 సంవత్సరంలో ఇది సుమారు 50 శాతంగా ఉండేది. అప్పటి నుండి ఇది పెరిగింది. అయితే, వాణిజ్యపరమైన ఇన్వాయిసింగ్, చెల్లింపుల విషయంలో డాలర్ స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, విదేశీ మారక నిల్వలలో డాలర్ వాటా మాత్రం క్రమంగా కానీ స్పష్టంగా తగ్గుతూ వస్తోంది. 2000 సంవత్సరంలో, ప్రపంచ దేశాల మొత్తం విదేశీ మారక నిల్వలలో సుమారు 71 శాతం డాలర్ల రూపంలో ఉండేది. 2026 నాటికి ఈ వాటా సుమారు 57 శాతానికి పడిపోయింది. అంటే పావు శతాబ్ద కాలంలో 14 శాతం తగ్గుదల నమోదైంది.
“అనేక దేశాల కేంద్ర బ్యాంక్ అధికారులు భారీ మొత్తంలో డాలర్లను నిల్వ ఉంచడం వల్ల కలిగే భౌగోళిక-రాజకీయ ప్రమాదాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నారని, ఇతర కరెన్సీలను లేదా అత్యంత సురక్షితమైన ఆస్తిగా భావించే ‘బులియన్’ (బంగారం)ను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా ఆ ప్రమాదాన్ని తగ్గించుకోవాలని చూస్తున్నారని చెప్పడానికి ఇది స్పష్టమైన సంకేతం,” అని పేరు వెల్లడించడానికి ఇష్టపడని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ద్రవ్య విధాన రూపకల్పన బృంద సభ్యుడు ఒకరు పేర్కొన్నారు.
డాలర్ పట్ల ఉన్న ఈ అపనమ్మకం ఇప్పుడు స్వయంగా అమెరికాలోని కేంద్ర బ్యాంకుల విషయంలోనూ బంగారం నిల్వలను తరలించే చర్యలకు దారితీసింది. డచ్ కేంద్ర బ్యాంక్ ఈ ఏడాది మార్చి నుండి ఆగస్టు మధ్య ఉత్తర అమెరికా నుండి లండన్కు 10 బిలియన్ డాలర్ల కంటే ఎక్కువ విలువైన సుమారు 86 టన్నుల బంగారాన్ని తరలించింది. దీనికి ముందు, జనవరి 2026లో, ఫ్రాన్స్ అమెరికాలో ఉంచిన 129 టన్నుల బంగారాన్ని (అంటే తన మొత్తం నిల్వలలో సుమారు 5 శాతాన్ని) విక్రయించింది.
ఆ అమ్మకం ద్వారా వచ్చిన డబ్బుతో ఫ్రాన్స్ ఐరోపాలో బంగారాన్ని కొనుగోలు చేసి, దానిని తన సొంత కేంద్ర బ్యాంక్ ఖజానాలో భద్రపరిచింది. సుమారు 9 ఏళ్ల క్రితం అధ్యక్షుడు ట్రంప్ మొదటి పదవీకాలంలో జర్మనీకి చెందిన బుండెస్ బ్యాంక్ 300 టన్నుల బంగారాన్ని ఫ్రాంక్ఫర్ట్లోని తన సొంత ఖజానాకు తరలించిన చర్యను ఇది పోలి ఉంది.
మంగళవారం నాడు, క్రెమ్లిన్ ప్రతినిధి డిమిత్రి పెస్కోవ్ ప్రస్తుత పరిస్థితిని వివరిస్తూ ఇలా పేర్కొన్నారు: బ్రిక్స్ కూటమి ‘డీ-డాలరైజేషన్’ (డాలర్ వాడకాన్ని తగ్గించడం) విధానానికి అనుకూలంగా లేనప్పటికీ, ఆంక్షల కారణంగా డాలర్లలో లావాదేవీలు జరపలేని సభ్య దేశాలు “తమ జాతీయ ప్రయోజనాలకు అనుగుణమైన చర్యలనే తీసుకుంటున్నాయి”. అంతేకాకుండా, “అమెరికా తీసుకున్న చర్యలే డాలర్ పట్ల నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి” అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
తమపై విధించిన ఆంక్షల కారణంగా పాశ్చాత్య ఆర్థిక మార్కెట్ల నుండి క్రమంగా ఒంటరి అవుతున్న సమస్యకు పరిష్కారంగా, ప్రత్యామ్నాయ చెల్లింపు మార్గాలను నిర్మించుకోవడం ద్వారా రష్యా స్పందిస్తోందని పెస్కోవ్ ఎత్తిచూపారు. భారతదేశ దృక్కోణం నుండి చూస్తే, ఈ సమస్య చాలా క్లిష్టమైనది. ఎందుకంటే, ఒకవైపు న్యూఢిల్లీ రష్యా ముడి చమురును ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా కొనుగోలు చేసే దేశాలలో ఒకటిగా మారుతూనే, మరోవైపు పాశ్చాత్య మార్కెట్లు, సాంకేతికత, మూలధనానికి ప్రాప్యతను కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. ఇక్కడే బ్రిక్స్ మరింత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుంది.
ఈ కూటమికి ఒకే కరెన్సీ, ఉమ్మడి కేంద్ర బ్యాంకు లేదా యూరోజోన్ వంటి సంస్థాగత సమైక్యత లేనప్పటికీ, ఇది సభ్య దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని జాతీయ కరెన్సీలలో పరిష్కరించుకోవడానికి, అలాగే జాతీయ కరెన్సీలలో నిర్దేశించబడిన కరెన్సీ మార్పిడులకు కూడా అనుమతిస్తుంది.
ఈ క్రమమైన మార్పులు ద్వైపాక్షిక, కొన్ని బహుపాక్షిక వాణిజ్య పరిష్కారాలలో జాతీయ కరెన్సీల వినియోగాన్ని పెంచుతాయి. తద్వారా చెల్లింపు వ్యవస్థలు మరింత వైవిధ్యభరితంగా మారతాయి. ఈ లావాదేవీలు ప్రస్తుతం ఉన్న పాశ్చాత్య దేశాల నియంత్రణలో ఉన్న ఆర్థిక పరిష్కార మౌలిక సదుపాయాల పరిధిలోకి రాకపోవడం వాషింగ్టన్కు తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
(ది స్టేట్స్ మన్ నుండి)
More Stories
పట్టణ ఉగ్రవాదంలో మార్పు వెల్లడించిన రెడ్ ఫోర్ట్ చార్జిషీట్
బ్రిక్స్ సదస్సు కోసం ఢిల్లీకి చేరుకున్న పుతిన్
మహిళల ఆసియా కప్లో పదో సారి ఫైనల్కు భారత్