* కరాచీలో ఆంగ్ల పత్రిక సంపాదకునిగా చరిత్ర సృష్టించిన కోటంరాజు పున్నయ్య .. 140వ జయంతి నివాళి
చీరాలలో ఓ సామాన్య బ్రాహ్మణ కుటుంభంలో జన్మించి, మెట్రిక్యూలేషన్ కూడా ఉత్తీర్ణత కాలేక, ఉపాధికోసం ముంబై వెళ్లి, ఆంధ్ర పత్రిక ద్వారా రచనా వ్యాసంగం ప్రారంభించి, చివరకు కరాచీకి చేరుకొని, ఆ ప్రాంతపు ప్రముఖ ఆంగ్ల దినపత్రిక `ది సింధ్ ఆబ్సర్వర్’కు రెండున్నర దశాబ్దాలపాటు సంపాదకునిగా బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ఖ్యాతి గడించిన కోటంరాజు పున్నయ్య జీవన యాత్ర నేటికీ జర్నలిస్టులకు ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకమైనది. ఓ సంపాదకుడిని తొలగిస్తే, ప్రజాందోళనతో ఆయనను తిరిగి సగౌరవంగా నియమించుకోవడం, ఆ తర్వాత ఆ యజమని ఆ పత్రికను మూసుకోవాల్సి రావడం ఆయన విషయంలోనే జరిగింది.
`ఆధునిక సింధ్ నిర్మాత’గా కీర్తి గడించిన ఆయన ‘ది సింధ్ అబ్జర్వర్’ సంపాదకుడిగా చేసిన కృషి, ఆ పత్రికను కరాచీలో ఒక ప్రధాన జాతీయవాద దినపత్రికగా మార్చడం ఆయనను బ్రిటిష్ భారతదేశంలోని అత్యంత గౌరవనీయమైన పాత్రికేయులలో ఒకరిగా నిలబెట్టింది. పత్రికా స్వేచ్ఛ కోసం, నిస్పాక్షిక వార్తా కధానాలకోసం ఆయన కనబరచిన అసమానమైన వ్యక్తిత్వం, పట్టుదలతో చేసిన కృషితో నేటి తెలుగువారు గర్వించదగిన గొప్ప జర్నలిస్టులలో ఆగ్రగణ్యులుగా కోటంరాజు పున్నయ్య ఎదిగారు.
ఆధునిక భారత దేశ చరిత్రలో భిన్న ధ్రువాలైన పాకిస్తాన్ నిర్మాతగా పేరొందిన మహ్మద్ అలీ జిన్నా, గురుజీగా పేరొందిన ఆర్ఎస్ఎస్ ద్వితీయ అధిపతి ఎం.ఎస్. గోల్వల్కర్- ఇద్దరూ ఆధునిక సింధ్ నిర్మాణంలో కోటమరాజు పున్నయ్య పోషించిన కీలక పాత్రను అంగీకరించారు. అయితే, సింధ్ అవిభక్త భారతదేశంలో భాగంగా ఉండాలనే విషయంలో ఆ ఇద్దరూ భిన్నమైన ధృవాలు.
వారిద్దరి మధ్య వారధిగా నిలిచేందుకు పున్నయ్య చేసిన ప్రయత్నం విఫలమైంది. అయితే ఆయన సంపాదకీయాలు వారిద్దరూ ఆసక్తితో చదువుతుండేవారు. పత్రిక స్వాతంత్రం పట్ల ఆయన నిబద్ధత జవహర్ లాల్ నెహ్రను సహితం ఆశ్చర్య పరిచింది.
కోటమరాజు పున్నయ్య 1885 ఆగస్టు 10న చీరాలలో చాల పేద కుటుంభంలో మొదటి సంతానంగా జన్మించారు. మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడవ్వలేకపోవడంతో తండ్రి దూషణలకు తట్టుకోలేక పోయారు. తీవ్రమైన సంకల్పం, విపరీతమైన పఠనం ద్వారా సంపాదించిన ఆంగ్ల భాషపై సహజసిద్ధమైన పట్టు, అప్పుగా తీసుకున్న కొన్ని రూపాయలు తప్ప మరేమీ ఆయుధాలు లేకుండా, తన పూర్వీకుల గ్రామం నుండి పారిపోయాడు.
ఎలాగోలా బొంబాయికి చేరుకునే దారిలో, చదువుకున్న బ్రాహ్మణ కుర్రాడు ఎన్నడూ చేయని పనులను చేయడానికి వెనుకాడకుండా, ఒకటి రెండు చిల్లర పనులు దొరికే వరకు ఫుట్పాత్లపై తిరిగాడు. ముంబయిలో చిన్న, చిన్న ఉద్యోగాలు చేసుకుంటుండగా, ప్రసిద్ధ ఔషధ బామ్ అమృతాంజనం కంపెనీ యజమాని కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు దృష్టిలో పడ్డారు. ఆయన గుమాస్తాగా చేరి, ఆయన బొంబాయి నుండి ప్రారంభించిన తెలుగు వార పత్రిక `ఆంధ్రపత్రిక’ సంపాదకీయ, నిర్వహణ పనులలో పాలుపంచుకోవడం ద్వారా పత్రికా రచనలో ప్రవేశించారు.
నాగేశ్వరరావు గారు వార పత్రిక ‘ఆంధ్ర పత్రిక’ను దినపత్రికగా మార్చి, దాని కార్యాలయాన్ని మద్రాసుకు తరలించడంతో 1914లో మద్రాస్ కు ఆంధ్ర పత్రికతో పాటు మారారు. ఎటువంటి డిగ్రీలు లేకపోయినా ఆసక్తి, పరిశీలనలతో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలలో పట్టు సంపాదించారు. ఇంగ్లీష్ భాషపై సంపాదించిన పట్టు కారణంగా చెన్నైలోని బ్రహ్మ సమాజ్ ఆంగ్ల వార పత్రిక ‘ది హ్యుమానిటీ’ను 1916లో నిరాడంబరంగా ప్రారంభించారు.
సాంప్రదాయ హిందూ మత ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా ఆయన చేసిన పోరాటం ఆయనకు అభిమానులను, విమర్శకులను ఇద్దరినీ సంపాదించిపెట్టింది. ‘దిగంబర్’ అనే పేరుతో ఆయన రాసిన ఆలోచన కలిగించే డైరీ వ్యాసాలు తక్షణమే ప్రజాదరణ పొందాయి. ‘హ్యుమానిటీ’ పత్రికకు విస్తృతంగా రచనలు చేసిన సాధు వాస్వాని, 1918 డిసెంబర్లో పున్నయ్యకు ‘న్యూ టైమ్స్’ పత్రిక సంపాదక పదవిని ఆఫర్ చేశారు.
ఆ వాతావరణ మార్పు తన పాత్రికేయ వృత్తికి ఒక గొప్ప ఆరంభం అవుతుందని తెలియకుండానే ఆయన దానిని అంగీకరించి, అందుకోసం కరాచీకి వెళ్లారు. నాలుగు నెలల తర్వాత అప్పుడే దినపత్రికగా మారిన ‘సింద్ అబ్జర్వర్’ పత్రికలోకి ఆయన వెళ్ళి, త్వరలోనే దానికి సంపాదకుడయ్యారు. ఆయన దానిని సింధ్లో హిందూ జాతీయవాదానికి ఒక ప్రామాణిక వేదికగా, భారతదేశంలో ప్రజాభిప్రాయానికి ఒక శక్తివంతమైన వేదికగా తీర్చిదిద్దారు.
ఆ రాష్ట్ర సామాజిక-రాజకీయ గతిశీలతపై ఆయనకున్న అసమానమైన అవగాహనను గుర్తించి, యాజమాన్యం 1920లో కోటమరాజు పున్నయ్యను ఆ పత్రికకు ప్రధాన సంపాదకుడిగా నియమించింది. ఆయన సుమారు 25 సంవత్సరాల పాటు ఆ పదవిలో కొనసాగి, ఒక స్థానిక వార్తాపత్రికను జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఉద్యమంగా మార్చారు. ఆయన స్వయంగా పాల్గొనకుండానే సింధ్ ప్రజా జీవితాన్ని ఒక విధంగా శాసించారు. 1919 నుండి సింధ్లో జరిగిన ప్రతి రాజకీయ ఉద్యమంపై పున్నయ్య తనదైన ముద్ర వేశారు. ఆయన రాసిన ‘షాట్ అండ్ షెల్’, ‘క్రీమ్-క్రాకర్’ రాసిన ‘పీప్స్ ఇన్టు ది సిటీ కౌన్సిల్’ వంటివి పాఠకులను ఎంతో ఆసక్తిగా ఆకట్టుకున్నాయి.
అహ్మదాబాద్లోని సబర్మతి ఆశ్రమం నుండి మహాత్మా గాంధీ తన సుదీర్ఘ పాదయాత్ర తర్వాత దండి సముద్ర తీరంలో అరెస్టు అయినప్పుడు, పున్నయ్య గాంధీజీ సుదీర్ఘ యాత్రను సజీవంగా చిత్రీకరించారు. 1934లో మహాత్మా గాంధీ కరాచీ పర్యటన సందర్భంగా, సింధ్ వేగవంతమైన అభివృద్ధి కోసం బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ నుండి దానిని వేరు చేయాలని పున్నయ్య గాంధీజీని అభ్యర్థించారు.
కరాచీలో ఆర్ఎస్ఎస్ అధినేత గోల్వాకర్తో పున్నయ్య మాట్లాడుతూ, సామరస్యం కోసం భారతదేశం నుండి రోగగ్రస్తమైన అవయవాన్ని (అల్లర్లతో దెబ్బతిన్న సింధ్ను) వేరు చేయకూడదా? అని ప్రశ్నించారు. దానికి గోల్వాకర్ పున్నయ్యను ఇలా అడిగారు: “మీ ముక్కుకు వ్యాధి వస్తే, దాన్ని మీరే కోసుకుంటారా?”
నెహ్రూ పర్యటనలో యాజమాన్యం ఆదేశం ధిక్కారణ
1936 చివరిలో, జవహర్లాల్ నెహ్రూ కరాచీ పర్యటన సందర్భంగా సోషలిస్టు భావజాలాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి ఆయన నగరాన్ని ఉపయోగించుకుంటారనే ఆందోళనతో, ‘సింద్ అబ్జర్వర్’ పత్రిక పెట్టుబడిదారీ యజమాని కోటమరాజు పున్నయ్యకు ఒక కఠినమైన, లిఖితపూర్వక ఆదేశం జారీ చేశారు: నెహ్రూ పర్యటన, ఆయన ప్రసంగాలు, లేదా ఆయన బహిరంగ సభలకు సంబంధించి ఒక్క వాక్యం కూడా వార్తాపత్రికలో ముద్రించరాదు.
ఈ ఆదేశం పున్నయ్యను పాత్రికేయ రంగంలోని ఒక సంప్రదాయ సందిగ్ధతకు ముఖాముఖిగా నిలబెట్టింది: ఆర్థికంగా మనుగడ సాగించడానికి ఆదేశాన్ని పాటించడమా? లేక సంపాదకీయ సమగ్రత కోసం ధిక్కరించడమా? ఆత్మగౌరవం ఉన్న ఏ సంపాదకుడూ అలాంటి ఆజ్ఞను పాటించలేరు. ఒకవేళ పాటిస్తే ఆ సంపాదకుడు ప్రజల పరిహాసానికి గురయ్యేవాడు.
పున్నయ్య ఏమాత్రం సంకోచించకుండా యజమాని ఆదేశాన్ని పత్రికా స్వేచ్ఛపై ప్రత్యక్ష దాడిగా, జాతీయ ఉద్యమానికి అవమానంగా భావించారు. కరాచీలో నెహ్రూ ప్రసంగాలకు, ఉద్యమాలకు పూర్తిస్థాయిలో ప్రచారం కల్పించాలని తన సిబ్బందికి ఆదేశాలు జారీ చేశారు. నెహ్రూ వచ్చిన రోజున, ‘సింద్ అబ్జర్వర్’ పత్రిక స్వాగత కార్యక్రమ వివరాలతో కూడిన ఒక భారీ ముఖచిత్ర కథనాన్ని ప్రచురించింది. దాని తర్వాత నెహ్రూ ప్రసంగాల యథాతథ ప్రతులు, సింధ్కు ఆ నాయకుడిని స్వాగతిస్తూ ఒక ఉద్వేగభరితమైన సంపాదకీయం కూడా ఉన్నాయి.
యాజమాన్యం పున్నయ్యను ప్రధాన సంపాదక పదవి నుండి తక్షణమే తొలగించింది. కొన్ని గంటల్లోనే, ఆయనను ఉద్యోగం నుండి తొలగిస్తున్నట్లు, నష్టపరిహారంగా ఒక చిన్న చెక్కును ఇస్తున్నట్లు నోటీసు అందింది. కానీ ఆయన దానిని తిరస్కరించారు. ఆ తర్వాత జరిగిన సంఘటన బహుశా పాత్రికేయ చరిత్రలోనే అద్వితీయమైనది. యాజమాన్యం పున్నయ్య ప్రజాదరణను, పత్రికపై ప్రజలకున్న పెట్టుబడిని తీవ్రంగా తక్కువ అంచనా వేసింది.
ఆయన తొలగింపు వార్త కరాచీ అంతటా తక్షణమే తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది. పౌరులు వీధుల్లోకి వచ్చారు, విద్యార్థి సంఘాలు పత్రిక ముద్రణాలయం బయట నిరసన ప్రదర్శనలు నిర్వహించాయి. చందాదారులు పెద్ద సంఖ్యలో తమ చందాలను రద్దు చేసుకోవడం ప్రారంభించారు. పత్రిక ఆర్థిక మనుగడ ప్రమాదంలో ఉందని గ్రహించి, సీనియర్ జాతీయ నాయకుల నుండి తీవ్రమైన ఒత్తిడిని ఎదుర్కొన్న యజమాని లొంగిపోక తప్పలేదు. పున్నయ్యను పూర్తి గౌరవాలతో, సంపాదకీయ విధానంలో జోక్యం చేసుకోబోమనే హామీతో తిరిగి ప్రధాన సంపాదకునిగా నియమించారు.
ఈ సంఘటన కార్పొరేట్ సెన్సార్షిప్కు వ్యతిరేకంగా సంపాదకీయ స్వాతంత్ర్యం సాధించిన తొలి విజయంగా భారతీయ పాత్రికేయ చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.
పున్నయ్య సొంతంగా పత్రికను ప్రారంభించే ప్రయత్నంలో విజయం సాధిస్తున్న తరుణంలో, అతడిని వెళ్లగొట్టిన యజమాని తన వాటాలన్నీ అమ్ముకుని వెళ్లిపోయాడు. శత్రువైన యజమానిని వెళ్లగొట్టిన తర్వాత ఒక సంపాదకుడు తన పత్రికకు తిరిగి రావడం, భారతీయ లేదా విదేశీ పాత్రికేయ చరిత్రలో ఇదే మొట్టమొదటి సంఘటన.
తాను ముప్పై ఏళ్లుగా ప్రేమించి, దాని కోసం శ్రమించిన ‘సింధ్’ ప్రాంతం దేశ విభజనలో భారతదేశానికి దూరమవడం ఆయన జీవితాన్ని మరింతగా విషాదమయం చేయడం సహింపలేక బెంగళూరుకు చేరు
More Stories
విదేశీ డబ్బుతో అభివృద్ధి పట్టాలు తప్పకుండా చూసేందుకే ఎఫ్సిఆర్ఎ
`ఏఐ’ వాతావరణ అంచనాలతో లబ్ది పొందిన తెలంగాణ రైతులు
రష్యా నుంచి భారత్కు పాక్ మీదుగా రైలు మార్గం!