గత సంవత్సరం ఏప్రిల్ 22న పహల్గామ్లో జరిగిన ఉగ్రదాడి యావత్ భారతదేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి, ఆగ్రహానికి గురిచేసింది. పాకిస్తానీ ఉగ్రవాదులు 26 మంది అమాయక పర్యాటకులను దారుణంగా హతమార్చారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, దోషులకు న్యాయం జరిగేలా చూడటానికి, భారతదేశం పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ (పీఓకే), పాకిస్తాన్లోని ఉగ్రవాద స్థావరాలపై 2025 మే 7న ‘ఆపరేషన్ సింధూర్’ను ప్రారంభించింది.
సింధూర్తో పాటు, జమ్మూ కాశ్మీర్ పర్వతాలలో దాగి ఉన్న ఉగ్రవాదుల కోసం భారత సైన్యం చేపట్టిన ‘ఆపరేషన్ మహాదేవ్’ కూడా మొదలైంది. బైసారన్ లోయలో జరిగిన ఘోరమైన దాడికి బాధ్యులైన ముగ్గురు పాకిస్తానీ ఉగ్రవాదులను మట్టుబెట్టడానికి దారితీసిన మిషన్ గురించి స్పెషల్ ఫోర్సెస్, రాష్ట్రీయ రైఫిల్స్ సిబ్బంది మొదటిసారిగా వివరంగా మాట్లాడారు.
దాడి జరిగిన రోజు నుండి, కాశ్మీర్లోని అత్యంత సవాలుతో కూడిన కొన్ని ప్రాంతాలలో సైన్యం 93 నుండి 97 రోజుల పాటు అవిశ్రాంతంగా గాలింపు చేపట్టింది. ‘ఆపరేషన్ మహాదేవ్’ అనే సంకేతనామంతో సాగిన ఈ మిషన్, బాధితులకు న్యాయం అందించాలనే స్పష్టమైన లక్ష్యంతో, ఓర్పు, కచ్చితత్వంతో కూడిన ఒక సమన్విత ప్రయత్నంగా నిలుస్తుంది.
ఈ దాడిలో 25 మంది భారతీయులు, ఒక నేపాలీ జాతీయుడు సహా 26 మంది పౌరులు ప్రాణాలు కోల్పోవడంతో, భారత సైన్యం తక్షణమే, దృఢ నిశ్చయంతో స్పందించింది. ఈ మిషన్ను వ్యక్తిగతంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగిన లెఫ్టినెంట్ జనరల్ ప్రశాంత్ శ్రీవాస్తవ నాయకత్వంలో, చినార్ కార్ప్స్ అని కూడా పిలువబడే భారత సైన్యపు 15వ కార్ప్స్ రంగంలోకి దిగింది.
కఠినమైన, ప్రతికూలమైన భూభాగంలో గమనం
కార్యాచరణ సవాలు అపారమైనది. అనంతనాగ్ నుండి దాచిగామ్ వరకు 250 కిలోమీటర్లకు పైగా విస్తరించి ఉన్న ఈ గాలింపు ప్రాంతంలో, సముద్ర మట్టానికి 7,000 నుండి 15,000 అడుగుల ఎత్తులో గాలింపు జరిగింది. ఈ భూభాగం అత్యంత కఠినమైనది. ఎత్తైన పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులు, వేగంగా ప్రవహించే నదులు, లెక్కలేనన్ని గుహలు ఉగ్రవాదులకు దాక్కోవడానికి అనువైన ప్రదేశాలను సృష్టించాయి. సైనికులకు నిరంతర ప్రమాదాలను కలిగించాయి.
కిలో ఫోర్స్, విక్టర్ ఫోర్స్ అనే రెండు ప్రధాన దళాలు కాశ్మీర్ అంతటా భూతల కార్యకలాపాలకు నాయకత్వం వహించాయి. ఉగ్రవాదులు తప్పించుకోవచ్చని లేదా ఓవర్గ్రౌండ్ వర్కర్ల నుండి సహాయం పొందవచ్చని పదేపదే ఆందోళనలు వ్యక్తమైనప్పటికీ, భారత సైన్యం, స్థానిక నివాసితుల మద్దతుతో, దాడి చేసినవారిని పూర్తిగా ఏకాకిని చేసి, వారికి ఎలాంటి బాహ్య సహాయం అందకుండా నిరోధించింది.
బహుళ ఏజెన్సీల మద్దతుతో సంయుక్త ఆపరేషన్ ఆపరేషన్ మహాదేవ్ కేవలం సైన్యానికే పరిమితం కాలేదు. ఈ మిషన్కు మద్దతు ఇవ్వడంలో జమ్మూ కాశ్మీర్ పోలీసులు, సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (సీఆర్పీఎఫ్), పలు నిఘా సంస్థలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఉగ్రవాదులు ఉండే అవకాశం ఉన్న ప్రదేశాలను గుర్తించడంలో సహాయపడటానికి, సాంకేతిక, మానవ నిఘా సమాచారాన్ని నిరంతరం ఆపరేషన్కు అందించారు.
ఈ మిషన్ కార్ప్స్కు చాలా వ్యక్తిగతమైనదని లెఫ్టినెంట్ జనరల్ ప్రశాంత్ శ్రీవాస్తవ తెలిపారు. “ఇది మొత్తం 15 కార్ప్స్కు వ్యక్తిగతమైనది. ఈ దాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన అమాయక ప్రజలకు మేము న్యాయం అందించాల్సి వచ్చింది,” అని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. ఈ ఆపరేషన్ నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం సైన్యానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఇచ్చిందని కూడా ఆయన తెలిపారు.
ఈ మిషన్లో పాల్గొన్న అధికారులు ఈ ఆపరేషన్ను ఓర్పుమ, దృఢత్వానికి పరీక్షగా అభివర్ణించారు. ఉగ్రవాదులు దాగి ఉన్నారని అనుమానించిన గుహలను క్రమపద్ధతిలో క్లియర్ చేస్తూ, సైనికులు అడవులు, పర్వతాలు, నదీతీరాలలో పగలు, రాత్రి పనిచేశారు. ప్రతి గుహ ఒక కొత్త సవాలును విసిరింది. కొన్ని లోతుగా, విశాలంగా ఉండగా, మరికొన్ని ఇరుకుగా, చేరుకోవడానికి కష్టంగా ఉన్నాయి.
ఈ ఆపరేషన్ జూలై నెలలోని రుతుపవన కాలంతో ఏకకాలంలో జరిగింది. దీనివల్ల నిరంతర వర్షాలు, వేగంగా మారుతున్న వాతావరణం, అత్యంత తక్కువ దృశ్యమానత ఏర్పడ్డాయి. అనేక ప్రాంతాలలో, దృశ్యమానత కేవలం కొన్ని మీటర్లకు పడిపోవడంతో, మార్గనిర్దేశం, నిఘా కష్టతరంగా మారాయి. అటువంటి భూభాగంలో ఎలక్ట్రానిక్ నిఘా పరికరాల ప్రభావం పరిమితంగా ఉండటంతో, సైనికులు మానవ మేధస్సు, సహజ ప్రవృత్తి, శబ్దంపై ఎక్కువగా ఆధారపడవలసి వచ్చింది.
ఒక అధికారి ఇలా గుర్తుచేసుకున్నారు: “మేము విశ్రాంతి లేకుండా రోజుల తరబడి నిరంతరంగా పనిచేశాము. కొన్నిసార్లు, మేము మా దృష్టి కంటే వినికిడిపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడవలసి వచ్చింది. భూభాగం ఎంత దట్టంగా ఉందంటే, ఐదు మీటర్ల దూరంలో కదలికను గుర్తించడం కూడా కష్టంగా ఉండేది.” అంతటి ఎత్తైన ప్రదేశాలలో సైనికులకు సామాగ్రిని అందించడం సంక్లిష్టంగా, ప్రమాదకరంగా ఉండటంతో, రవాణా ఏర్పాట్లు మరో పెద్ద సవాలుగా నిలిచాయి.
మహాదేవ్ పర్వత శ్రేణి వరకు ఉగ్రవాదుల జాడను పసిగట్టడం
ఆపరేషన్ కొనసాగుతున్న కొద్దీ, అనేక సందర్భాల్లో ఆధారాలు లభించినప్పటికీ ఉగ్రవాదులు తప్పించుకోగలిగారు. అయినప్పటికీ, భద్రతా దళాలు ఒకదాని తర్వాత మరొక ప్రాంతాన్ని జల్లెడ పడుతూ, తమ వలని మరింత బిగించాయి. జూలై నెలాఖరు నాటికి, దాచిగామ్ నుండి అమర్నాథ్ గుహ వైపు విస్తరించి ఉన్న మహాదేవ్ పర్వత శ్రేణిలో కదలికలు ఉన్నాయని కీలకమైన నిఘా సమాచారం అందింది.
ప్రత్యేక దళాల యూనిట్లు కీలకమైన ఎత్తైన ప్రదేశాలకు చేరుకుని, కీలకమైన వ్యూహాత్మక స్థానాలలో స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసుకుని, తప్పించుకునే మార్గాలను సమర్థవంతంగా మూసివేశాయి. జూలై 28, 2025న, ఆ నిర్ణయాత్మక క్షణం రానే వచ్చింది. సైనికులు అనుమానాస్పద కదలికలను గమనించారు. మొదట అందులో పౌరులు ఉన్నారో లేదో అని వారు నిర్ధారించుకోలేకపోయారు.
దగ్గరగా పరిశీలించగా, ముగ్గురు సాయుధ వ్యక్తులు వ్యూహాత్మకంగా మోహరించి ఉన్నారని స్పష్టమైంది. వారు ముదురు రంగు దుస్తులు ధరించి, వర్షపు కవర్లను వాడుతున్నారు. వారిలో ఇద్దరు ఒకేచోట ఉండగా, ఒకరు కాలినడన వెళ్తున్నారు.
ఉగ్రవాదులను ఎలా మట్టుబెట్టారు?
పహల్గామ్ దాడిలో పాల్గొన్న ఉగ్రవాదులే వీరని నిర్ధారణ అయిన వెంటనే, భారత సైనిక విభాగాలు వారిని అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టడానికి వేగంగా కదిలాయి. తప్పించుకోవడానికి ఏమాత్రం అవకాశం లేకుండా గట్టి దిగ్బంధనం ఏర్పాటు చేసింది. ఖచ్చితమైన, వేగవంతమైన పోరాటంలో, దళాలు ముగ్గురు ఉగ్రవాదులకు ప్రతిస్పందించడానికి లేదా పారిపోవడానికి అవకాశం ఇవ్వకుండా హతమార్చాయి.
ఈ ఎన్కౌంటర్ విజయవంతంగా ముగియడంతో దళాలకు, విస్తృత సమాజానికి ఉపశమనం కలిగింది. ఆపరేషన్ అనంతరం, సంఘటనా స్థలం నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న ఆయుధాలను ఫోరెన్సిక్ పరీక్ష కోసం జమ్మూ, కాశ్మీర్ పోలీసులకు అప్పగించారు. ఆయుధాలను చండీగఢ్లోని ఫోరెన్సిక్ ప్రయోగశాలకు పంపగా, అక్కడ జరిపిన బాలిస్టిక్ పరీక్షలో అవి పహల్గామ్ దాడిలో ఉపయోగించినవేనని నిర్ధారణ అయింది.
ఈ కీలకమైన సాక్ష్యం, మట్టుబెట్టబడిన ఉగ్రవాదులకు, గత దాడికి మధ్య స్పష్టమైన సంబంధాన్ని నిర్ధారించి, ఆపరేషన్ మహాదేవ్ విజయాన్ని మరింత బలపరిచింది. సమన్వయం, పట్టుదల, స్పష్టమైన లక్ష్యంతో కూడిన ఆపరేషన్ మహాదేవ్ను, ఇటీవలి కాలంలో అత్యంత పట్టుదలతో చేపట్టిన ఉగ్రవాద వ్యతిరేక మిషన్లలో ఒకటిగా అభివర్ణిస్తున్నారు.
ఇది, 2025 మే 6 నుండి మే 10 మధ్య సరిహద్దుకు ఆవల ఉన్న ఉగ్రవాద మౌలిక సదుపాయాలు, హ్యాండ్లర్లను లక్ష్యంగా చేసుకుని నిర్వహించిన ‘ఆపరేషన్ సింధూర్’కు అనుబంధంగా జరిగింది. ‘ఆపరేషన్ సింధూర్’ సహాయక వ్యవస్థలను నిర్మూలించడంపై దృష్టి సారించగా, ‘ఆపరేషన్ మహాదేవ్’ క్షేత్రస్థాయిలో బాధ్యులకు ప్రత్యక్ష న్యాయం అందించింది. ఈ రెండు ఆపరేషన్లు కలిసి, వ్యూహాత్మక దాడులను నిరంతర భూతల చర్యలతో మిళితం చేస్తూ భారత బలగాలు అనుసరిస్తున్న ఏకీకృత విధానాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
భారత్ ఉగ్రవాదానికి ఎన్నటికీ తలొగ్గదు .. మోదీ
జమ్మూ కాశ్మీర్లోని పహల్గామ్లో జరిగిన ఘోరమైన ఉగ్రదాడిలో 26 మంది అమాయకులు ప్రాణాలు కోల్పోవడం పట్ల ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ బుధవారం సంతాపం తెలిపారు. భారత్ ఉగ్రవాదానికి ఎన్నటికీ తలొగ్గదని, అటువంటి హేయమైన కుట్రలు ఎప్పటికీ సఫలం కావని ఆయన పునరుద్ఘాటించారు. ఈ దాడి మొదటి వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఏప్రిల్ 10న చేసిన ఒక పోస్ట్లో, 2025 ఏప్రిల్ 22న ఉగ్రవాదుల చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి బాధిత కుటుంబాలకు దేశం అండగా నిలుస్తుందని ప్రధాని మోదీ పేర్కొన్నారు.
“గత ఏడాది ఇదే రోజున జరిగిన దారుణమైన పహల్గామ్ ఉగ్రదాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన అమాయకులను స్మరించుకుంటున్నాను. వారిని ఎన్నటికీ మరచిపోలేము. ఈ నష్టం నుండి కోలుకుంటున్న బాధిత కుటుంబాలకు నా ప్రగాఢ సానుభూతి తెలియజేస్తున్నాను,” అని ఆయన రాశారు. “ఒక దేశంగా, మనం దుఃఖంలోనూ, సంకల్పంలోనూ ఐక్యంగా ఉన్నాము. భారత్ ఏ రకమైన ఉగ్రవాదానికి ఎన్నటికీ తలొగ్గదు. ఉగ్రవాదుల హేయమైన కుట్రలు ఎప్పటికీ సఫలం కావు,” అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
పహల్గామ్ దాడి మొదటి వార్షికోత్సవానికి ముందు రోజు, ఉగ్రవాద నిర్మూలనకు తమ నిబద్ధతను భారత సైన్యం మంగళవారం పునరుద్ఘాటించింది. “మానవత్వపు హద్దులు దాటినప్పుడు, ప్రతిస్పందన నిర్ణయాత్మకంగా ఉంటుంది” అని పేర్కొంది. దేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర ఖండనకు గురైన ఈ దాడి వార్షికోత్సవానికి ముందు, సైన్యం ఎక్స్ లో ఒక పోస్ట్లో ఇలా పేర్కొంది: “మానవత్వపు హద్దులు దాటినప్పుడు, ప్రతిస్పందన నిర్ణయాత్మకంగా ఉంటుంది. న్యాయం జరిగింది. భారతదేశం ఐక్యంగా నిలుస్తుంది. #సిందూర్ వార్షికోత్సవం #న్యాయం నిలుస్తుంది #దేశమే ప్రథమం.”
ఈ పోస్ట్లో, “కొన్ని హద్దులను ఎప్పటికీ దాటకూడదు” అనే శీర్షికతో భారతదేశపు సిల్హౌట్ మ్యాప్ను చూపిస్తున్న ఒక ప్రతీకాత్మక డిజిటల్ పోస్టర్ కూడా ఉంది. “క్రాస్డ్” (దాటవేయడం)లోని “ఓ” అక్షరాన్ని సిందూరం ఉన్న గిన్నెగా చిత్రీకరించగా, దిగువన ఎరుపు రంగులో అండర్లైన్ చేయబడిన “భారతదేశం మరచిపోదు” అనే ట్యాగ్లైన్ ఉంది.
More Stories
ప్రపంచానికి జీవితంపై భారత్ దృక్పథం అవసరం
ప్రధాని మోదీ ఒక ‘ఉగ్రవాది’.. ఖర్గే వ్యాఖ్యలపై రాజకీయ దుమారం
యుద్ధంతో నాల్గవ వంతు పడిపోయిన ఎరువుల ఉత్పత్తి