అణు విద్యుత్ ఉత్పాదక దేశాల సరసన బంగ్లాదేశ్

దక్షిణాసియాలో అత్యంత పిన్న వయస్సు దేశమైన బంగ్లాదేశ్, అణు యుగంలోకి ఒక కీలకమైన అడుగు వేసింది. ఇది దక్షిణాసియా ఇంధన రంగ స్వరూపాన్ని ఒక ముఖ్యమైన మార్పుకు చేరువ చేసింది. దాని మొదటి అణు రియాక్టర్ స్వీయ-నిలకడ గల అణు శృంఖల చర్యను సాధించింది. ఇది దేశం సాంకేతిక అభివృద్ధిలో, ఇంధన భద్రత ఆశయాలలో ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిగా నిలిచింది. ఈ అభివృద్ధి, ప్రపంచంలోని అణు విద్యుత్ ఉత్పాదక దేశాల సరసన చేరే మార్గంలో బంగ్లాదేశ్‌ను నిలుపుతుంది.

2026, అక్టోబర్ 11న, రూప్‌పూర్ అణు విద్యుత్ కేంద్రంలోని యూనిట్ 1 ‘ఫస్ట్ క్రిటికాలిటీ’ని సాధించింది. ఇది రియాక్టర్ కోర్ లోపల నిరంతర అణు శృంఖల చర్యకు నాంది పలికింది. ఒక అణు విద్యుత్ కేంద్రం ప్రారంభ ప్రక్రియలో ఈ మైలురాయి అత్యంత ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటి. అయితే, ‘ఫస్ట్ క్రిటికాలిటీ’ సాధించినంత మాత్రాన ఆ కేంద్రం వాణిజ్య అవసరాల కోసం విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించినట్లు కాదు.

వినియోగదారులకు విద్యుత్‌ను సరఫరా చేయడానికి ముందు, మరిన్ని పరీక్షలు, రియాక్టర్ సామర్థ్యాన్ని క్రమంగా పెంచడం, తదనంతరం గ్రిడ్‌కు అనుసంధానించే ప్రక్రియలు పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది. కోల్‌కతాకు సుమారు 250 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రూప్‌పూర్, దక్షిణాసియాకు ఒక ప్రధానమైన అభివృద్ధి. భారతదేశానికి చెందిన న్యూక్లియర్ పవర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (ఎన్పిసిఐఎల్) బంగ్లాదేశ్ అణు ఇంజనీర్లకు కూడా శిక్షణ ఇచ్చింది. తద్వారా ఈ ప్రాజెక్టుకు భారతీయ కోణాన్ని జోడించింది.

అనేక విధాలుగా, బంగ్లాదేశ్ రియాక్టర్, అంతకుముందున్న వివిఈఆర్-1000 డిజైన్‌ను ఉపయోగించే భారతదేశంలోని కుడంకుళం అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ కంటే సాంకేతికంగా ఒక ముందడుగును సూచిస్తుంది. కుడంకుళం రియాక్టర్లు భారతదేశ అణు విద్యుత్ కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉన్నప్పటికీ, ఫుకుషిమా విపత్తుతో సహా ప్రధాన అణు సంఘటనల నుండి నేర్చుకున్న పాఠాల ఆధారంగా వివిఈఆర్-1200 కొత్త తరం భద్రతా వ్యవస్థలను పొందుపరిచింది.

అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత అధునాతన వాణిజ్య లైట్-వాటర్ రియాక్టర్ డిజైన్లలో ఒకటిగా వివిఈఆర్-1200 విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు. విశాలమైన దక్షిణాసియా అణు రంగం దృష్ట్యా ఈ అభివృద్ధి ప్రత్యేకంగా ఆకట్టుకుంటుంది. రాజస్థాన్‌లోని తారాపూర్, కాక్రాపర్, కైగా, నరోరా, కుడంకుళం, ఇతర ప్రదేశాలలో రియాక్టర్లను నిర్వహిస్తూ, భారతదేశం ఈ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారుగా కొనసాగుతోంది. భారతదేశ స్థాపిత అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం 8.78 గిగావాట్లుగా ఉంది. 2047 నాటికి దీనిని 100 గిగావాట్లకు విస్తరించాలని న్యూఢిల్లీ ఒక ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకుంది.

పాకిస్తాన్ లో 6 అణు విద్యుత్ కేంద్రాలు

ఇదిలా ఉండగా, పాకిస్తాన్ చష్మా, కరాచీలలో అణు విద్యుత్ కేంద్రాలను నిర్వహిస్తోంది, వీటిలో చైనాలో నిర్మించిన కొత్త రియాక్టర్లు కూడా ఉన్నాయి.

పాకిస్తాన్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి మిశ్రమంలో అణుశక్తి అంతకంతకూ ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా మారింది. అక్కడ సుమారు 3500 మెగావాట్ల విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసే 6 అణు విద్యుత్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, దక్షిణాసియాలో అత్యంత పిన్న వయస్సు దేశమైన బంగ్లాదేశ్, ఇప్పుడు ఈ ప్రాంతంలోని సరికొత్త భారీ అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టును కార్యాచరణ దశకు తీసుకువస్తోంది.

రూప్‌పూర్‌లోని రెండు యూనిట్లు సేవలోకి వచ్చిన తర్వాత, బంగ్లాదేశ్ 2,400 మెగావాట్ల స్థాపిత అణు విద్యుత్ ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది/ ఇది అణు విద్యుత్‌ను దాని విద్యుత్ వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన స్తంభంగా మార్చడానికి సరిపోతుంది. భారతదేశం, పాకిస్తాన్ దశాబ్దాల క్రితమే అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లను నడపడం ప్రారంభించగా, బంగ్లాదేశ్ మొదటి అణు కేంద్రం అధునాతన భద్రతా వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్న ఆధునిక రియాక్టర్ డిజైన్‌పై ఆధారపడి ఉంది.

రూప్‌పూర్: $12.65 బిలియన్ల అణు ప్రాజెక్ట్

ఢాకాకు సుమారు 160 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రూప్‌పూర్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్‌లో, రష్యా రూపొందించిన రెండు వివిఈఆర్-1200 రియాక్టర్లు ఉన్నాయి.వీటి మొత్తం స్థాపిత సామర్థ్యం 2,400 మెగావాట్లు. ప్రతి రియాక్టర్ 1,200 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసేలా రూపొందించారు. దీనితో రూప్‌పూర్ దక్షిణాసియాలోని అతిపెద్ద అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టులలో ఒకటిగా నిలిచింది.

డిసెంబర్ 25, 2015న సంతకం చేసిన ఒక సాధారణ ఒప్పందం కింద, రష్యా ప్రభుత్వ అణు సంస్థ అయిన రోసాటమ్ ఈ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం రష్యా, బంగ్లాదేశ్ ఒక అంతర్-ప్రభుత్వ ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంతో, ఫిబ్రవరి 2011లో ఈ ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. అసలు ప్రాజెక్ట్ ఒప్పందం అంచనా విలువ సుమారు 12.65 బిలియన్ యూఎస్ డాలర్లు. అణు ఇంధనం మొదటి సరుకు అక్టోబర్ 2023లో ఈ కేంద్రానికి చేరుకుంది. ఇది రియాక్టర్‌ను ప్రారంభించే దిశగా ఒక ప్రధాన ముందడుగును సూచిస్తుంది.

మే 2026లో, మొత్తం 163 అణు ఇంధన అసెంబ్లీలను యూనిట్ 1 రియాక్టర్ కోర్‌లోకి లోడ్ చేశారు. బంగ్లాదేశ్ అణు నియంత్రణ సంస్థ ఏప్రిల్ 16, 2026న నిర్వహణ లైసెన్సును జారీ చేసింది. ఇది రియాక్టర్‌ను ప్రారంభించే తదుపరి దశకు మార్గం సుగమం చేసింది. రోసాటమ్ ప్రకారం, మొదటి క్రిటికాలిటీని సాధించడం అనేది రియాక్టర్ లోపల నియంత్రిత, స్వయం-నిలకడ గల అణు శృంఖల చర్య జరుగుతోందని నిర్ధారిస్తుంది.

తదుపరి దశలో, రియాక్టర్‌ను వివిధ పవర్ స్థాయిలలో పరీక్షిస్తారు. రోసాటమ్ డైరెక్టర్ జనరల్ అలెక్సీ లిఖాచెవ్ ఈ విజయాన్ని “రూప్‌పూర్ ఎన్‌పిపి యూనిట్ 1 నిర్మాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి, మొత్తం ప్రాజెక్ట్ బృందానికి ఒక ప్రధాన విజయం”గా అభివర్ణించారు. ఈ దశ విజయవంతంగా పూర్తయిన తర్వాత, యూనిట్‌ను విద్యుత్ ప్రారంభానికి, తదనంతరం బంగ్లాదేశ్ జాతీయ విద్యుత్ గ్రిడ్‌కు అనుసంధానించడానికి సిద్ధం చేస్తామని ఆయన పేర్కొన్నారు.

నవంబర్ నెలాఖరులోగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి

నవంబర్ నెలాఖరులోగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రారంభ దశ మొదలవుతుందని తాము ఆశిస్తున్నట్లు రోసాటమ్ సూచించింది. ప్రాజెక్ట్ షెడ్యూల్ ప్రకారం, రూప్‌పూర్ యూనిట్ 1 నుండి మొదటి విద్యుత్ నవంబర్ 20వ తేదీ నాటికి జాతీయ గ్రిడ్‌కు చేరుకుంటుందని అంచనా. అది జరగడానికి ముందు, రియాక్టర్ సామర్థ్యాన్ని దాని ప్రస్తుత స్థాయి నుండి క్రమంగా పెంచుతున్నందున, ఇంజనీర్లు విస్తృతమైన భద్రతా ధృవీకరణలు, పరికరాల తనిఖీలు మరియు కమిషనింగ్ ట్రయల్స్ నిర్వహిస్తారు.

దక్షిణాసియాకు రూప్‌పూర్ ప్రాముఖ్యత పాక్షికంగా అది ఉపయోగించే సాంకేతికతలో ఉంది. వివిఈఆర్-1200 అనేది రోసాటమ్ ప్రధాన జనరేషన్ III+ రియాక్టర్ డిజైన్. ఇది బహుళ యాక్టివ్, పాసివ్ భద్రతా వ్యవస్థలు, అధునాతన కంటైన్‌మెంట్ ఫీచర్లు, మెరుగైన ప్రమాద నిర్వహణ సామర్థ్యాలను కలిగి ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇప్పటికే ఆరు వివిఈఆర్-1200 యూనిట్లు పనిచేస్తున్నాయని, వాటిలో నాలుగు రష్యాలో, రెండు బెలారస్‌లో ఉన్నాయని రోసాటమ్ చెబుతోంది. ఈజిప్ట్, హంగరీ, టర్కీ, చైనాలలో కూడా ఇలాంటి రియాక్టర్లను నిర్మిస్తున్నారు.

బంగ్లాదేశ్‌కు, ఈ సాంకేతికతను స్వీకరించడం దాని విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలలో ఒక గణనీయమైన ముందడుగును సూచిస్తుంది. దేశం తన అణు కార్యక్రమాన్ని పాత తరం డిజైన్లతో ప్రారంభించకుండా, నేరుగా ఆధునిక రియాక్టర్ సాంకేతిక యుగంలోకి అడుగుపెడుతోంది. అందువల్ల, భారతదేశం, పాకిస్తాన్‌లతో పోలిక ముఖ్యమైనది, అయినప్పటికీ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లను నడపడంలో వారి సుదీర్ఘ అనుభవం ఒక ముఖ్యమైన వ్యత్యాసంగా మిగిలిపోయింది.

ఈ ప్లాంట్ దేశ విద్యుత్ వనరులను వైవిధ్యపరచడం, దిగుమతి చేసుకునే శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, దశాబ్దాల పాటు తక్కువ కార్బన్ ఉద్గారాలు గల విద్యుత్‌ను స్థిరంగా అందించడం జరుగుతుందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్లాంట్‌కు బాధ్యత వహించే ఇంజనీరింగ్ విభాగం, తమ ఆదాయంలో సుమారు 80 శాతం అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టుల నుండే వస్తుందని, ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద అణు నిర్మాణ పోర్ట్‌ఫోలియో తమ విభాగం వద్ద ఉందని చెబుతోంది.

రూప్‌పూర్ గ్రిడ్ అనుసంధానం దిశగా పయనిస్తున్నందున, బంగ్లాదేశ్ అణుశక్తి ద్వారా విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసే దేశాల సమూహంలోకి ప్రవేశించేందుకు చేరువవుతోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ దేశ సాంకేతిక సామర్థ్యాల గణనీయమైన విస్తరణకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. రాబోయే దశాబ్దాలలో దేశ విద్యుత్ మిశ్రమాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించగలదు.