*ఎన్ హెచ్ ఆర్ సి చైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ వి. రామసుబ్రమణియన్
ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన ‘మానవ హక్కుల సార్వత్రిక ప్రకటన’ (యుడిహెచ్ఆర్), ‘పౌర, రాజకీయ హక్కులపై అంతర్జాతీయ ఒప్పందం’ (ఐసీసీపిఆర్) వంటి అంతర్జాతీయ వేదికలలో ఓటు హక్కును మానవ హక్కుగా గుర్తించినప్పటికీ, భారతదేశంలో మాత్రం దీనిని మానవ హక్కుగా పరిగణించడం లేదని జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (ఎన్ హెచ్ ఆర్ సి) చైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ వి. రామసుబ్రమణియన్ చెప్పారు. ఈ అంశంపై దేశంలో చర్చ జరుగుతోందని ఆయన తెలిపారు.
“ఇక్కడ ఒక సమస్య ఉంది. ఓటు హక్కు అనేది ఒక చట్టబద్ధమైన హక్కు అని సుప్రీంకోర్టు 1954 నుంచే చెబుతూ వస్తోంది. కానీ దీనిపై చర్చ జరుగుతోంది. యుడిహెచ్ఆర్ ప్రకారం, దేశ పాలనలో పాల్గొనే హక్కును మానవ హక్కుగా గుర్తించారు. పాలనలో ఎలా పాల్గొంటారు? ఓటు హక్కు ద్వారానే కదా. ఐసీసీపిఆర్లోని ఆర్టికల్ 25 కూడా పాలనలో పాల్గొనే హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా పేర్కొంది,” అని రామసుబ్రమణియన్ ‘ఈటీవీ భారత్‘తో పేర్కొన్నారు.
ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా పరిగణించేటప్పుడు, దాని ‘సార్వత్రికత’ (అందరికీ సమానంగా వర్తించడం) అనే అంశాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకున్నప్పుడే సమస్య తలెత్తుతుందని కమిషన్ చైర్‌పర్సన్ వివరించారు.
“ఓటు హక్కు గనుక మానవ హక్కు అయితే, అది వ్యక్తులందరికీ అందుబాటులో ఉండాలి. అదే చట్టబద్ధమైన హక్కు అయితే, అది పరిమిత సంఖ్యలో ఉన్న వ్యక్తులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటుంది. ఆ పరిమిత సంఖ్యలో ఉన్న వ్యక్తులు ఎవరు? 18 ఏళ్లు పైబడిన వారు, ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో నివసించేవారు వంటివారు. ఇవి ఆ హక్కుపై విధించిన పరిమితులు. ఒక హక్కు చట్టం ద్వారా పరిమితం చేయబడి, వ్యక్తులందరికీ సార్వత్రికంగా అందుబాటులో లేనప్పుడు, అది మానవ హక్కా కాదా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. అక్కడే ఈ సమస్య ఉత్పన్నమైంది,” అని ఆయన వివరించారు.
భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) చేపట్టిన ప్రత్యేక విస్తృత పునఃసమీక్ష (ఎస్ఐఆర్) కింద వివిధ మార్గాల ద్వారా, ప్రస్తుతం 5 కోట్లకు పైగా ఉన్న భారీ సంఖ్యలో ప్రజల ఓటు హక్కును హరించారనే ఆరోపణలకు వ్యతిరేకంగా ఢిల్లీ, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ప్రజా ఉద్యమం కొనసాగుతున్న తరుణంలో, సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి అయిన రామసుబ్రమణియన్ చేసిన వ్యాఖ్యలు ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి.
ఈ అంశం సుప్రీంకోర్టు ముందు ఉంది. నవంబర్ 2025 అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు బీహార్ నుండి ప్రారంభించిన ఎస్ఐఆర్ ను నిలిపివేయడానికి సుప్రీంకోర్టు గతంలో నిరాకరించింది. దీని తర్వాత రెండవ దశలో డజను రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు కవర్ చేశారు. ప్రస్తుతం, ఈ ప్రక్రియ మూడవ దశ 16 రాష్ట్రాలు, మూడు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో నిర్వహిస్తున్నారు. యాదృచ్ఛికంగా, 1948 డిసెంబర్ 10న ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ యుడిహెచ్ఆర్ ను ఆమోదించినప్పుడు భారతదేశం దానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసింది.
యుడిహెచ్ఆర్ సూత్రాలు భారత రాజ్యాంగంలోని మూడవ భాగాన్ని (పార్ట్ III) బాగా ప్రభావితం చేశాయి. ఇందులో ప్రాథమిక హక్కులు ఉన్నాయి. కార్పొరేషన్లు, బహుళ వ్యాపార సంస్థలతో సహా ప్రైవేట్ రంగంలో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల స్థితి గురించి మాట్లాడుతూ, ఆ ఉల్లంఘనలు “భారీగా” ఉన్నాయని రామసుబ్రమణియన్ తెలిపారు.
2023లో కౌశల్ కిషోర్ వర్సెస్ ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం కేసులో తాను సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనంలో సభ్యుడిగా ఉన్నానని, భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ, ప్రాథమిక హక్కుల సమాంతర అనువర్తనంపై కీలక తీర్పులను నెలకొల్పిన చారిత్రాత్మక తీర్పును తానే రచించానని గుర్తుచేస్తూ, రామసుబ్రమణియన్ ఇలా చెప్పారు: “రెండు హక్కులు ఒకదానికొకటి ఘర్షణ పడ్డాయి – భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ హక్కు , గౌరవ హక్కు. నాకు భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ హక్కు ఉంది కాబట్టి నేను మిమ్మల్ని దూషిస్తాను. మీ గౌరవ హక్కు దెబ్బతింటుంది. అప్పుడు ఇద్దరూ కోర్టుకు వెళ్తారు. ఏ హక్కుకు ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది?”
“రాజ్యాంగానికి వ్యతిరేకంగా మాత్రమే హక్కులను అమలు చేయవచ్చని, అంటే మానవ హక్కులను నిలువుగా అమలు చేయాలని, కానీ రాజ్యేతర శక్తులు హక్కులను ఉల్లంఘించినప్పుడు, వాటిని అడ్డంగా అమలు చేయాలని రాజ్యాంగ ధర్మాసనం పేర్కొంది. కాబట్టి, మానవ హక్కులను నిలువుగా, అడ్డంగా అమలు చేయడంలో తేడా ఉంది. ఈ రోజుల్లో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా పెద్ద కంపెనీలే ఎక్కువ ఉల్లంఘనలకు పాల్పడుతున్నాయి. అందువల్ల, వాటిని అడ్డంగా అమలు చేయవచ్చు,” అని రామసుబ్రమణియన్ జోడించారు.
కౌశల్ కిషోర్ వర్సెస్ ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం కేసులో మెజారిటీ అభిప్రాయం, కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులు (ఆర్టికల్స్ 19, 21 కింద) సమాంతర ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయని ధృవీకరించింది. అంటే, వాటిని కేవలం ప్రభుత్వం, దాని సంస్థలపై మాత్రమే కాకుండా, నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో ప్రైవేట్ లేదా ప్రభుత్వేతర సంస్థలపై కూడా అమలు చేయవచ్చు.
బీహార్ లో 73 కేసుల బహిరంగ విచారణ
మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన కేసులపై రెండ్రోజుల పాటు బహిరంగ విచారణ జరపడానికి, వివిధ వర్గాల ప్రతినిధులతో సమావేశాలు నిర్వహించడానికి, కమిషన్ సభ్యులు జస్టిస్ విద్యుత్ రంజన్ సారంగి, విజయ భారతి సయానిలతో కలిసి రామసుబ్రమణియన్ పాట్నాలో పర్యటించారు. అక్టోబర్ 7, 8 తేదీలలో జరిగిన బహిరంగ విచారణలో ఎన్ హెచ్ ఆర్ సి ధర్మాసనాలు సుమారు 73 కేసులను విచారించగా, వాటిలో 29 కేసులను విచారణ అనంతరం మూసివేశారు.
మూసివేసిన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన కేసులలో 20 కేసులకు సంబంధించి రూ. 1.40 కోట్ల చెల్లింపునకు సంబంధించిన రుజువులను బీహార్ ప్రభుత్వం సమర్పించింది. రెండు కేసులు అత్యంత ఆసక్తికరమైనవని రామసుబ్రమణియన్ పేర్కొన్నారు. ఎందుకంటే, రెండు ప్రభుత్వేతర సంస్థలు (ఎన్జీఓలు) దాఖలు చేసిన ఆర్తిఐ దరఖాస్తులపై, ఒక కేసులో 400 మంది పిల్లలు ‘బాల కార్మిక’ పనులలో నిమగ్నమై ఉన్నారని, మరో కేసులో దాదాపు 200 మంది పిల్లలు బాల కార్మిక పనులలో నిమగ్నమై ఉన్నారని సమాధానం వచ్చింది.
“ప్రభుత్వ శాఖే దీనిని అంగీకరించింది. ఇది నిజంగా దిగ్భ్రాంతికరమైన విషయం. బాల కార్మిక వ్యవస్థకు, వెట్టిచాకిరీకి (బానిసత్వంతో కూడిన బాల కార్మిక వ్యవస్థకు) మధ్య తేడా ఉందని ఆ శాఖ భావించింది. ఎందుకంటే వెట్టిచాకిరీ అనేది బలవంతపు పని. కానీ, ఒక వ్యక్తి తన అంగీకారం లేకుండా పనిచేయడం అంటేనే అది బలవంతపు పని అని మేము వారికి వివరించాల్సి వచ్చింది. పిల్లలు అంగీకారం తెలపలేరు కదా,” అని కమిషన్ చైర్‌పర్సన్ తెలిపారు.
“పిల్లలు తమ అంగీకారం ఇచ్చారని యజమాని చెబితే, చట్టపరంగా అది చెల్లదు. ఒకవేళ ఎవరికైనా కనీస వేతనం కంటే తక్కువ చెల్లిస్తే, అది వెట్టిచాకిరీ కేసు అయ్యే అవకాశం ఉందని భావించి కార్మిక శాఖ విచారణ ప్రారంభించాలి. కార్మిక శాఖ అధికారులకు మేము ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేశాము,” అని ఆయన తెలిపారు.
పాట్నా జిల్లా నౌబత్‌పూర్‌కు చెందిన 23 ఏళ్ల సచిన్ కుమార్ కస్టడీలో ఉన్నప్పుడు సహజ కారణాలతో మరణించిన మరో ఘటనలో, అతనికి కొన్ని ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నాయని, అయితే అతనికి సకాలంలో తగిన చికిత్స అందలేదని కమిషన్ దర్యాప్తు విభాగం గుర్తించింది. జైలు ఆసుపత్రిలో అతనికి చాలా కాలం పాటు చికిత్స అందించారు.
కానీ సమస్యలు తీవ్రం కావడంతో జనవరి 23న అతన్ని పాట్నా మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్ (పిఎంసిహెచ్)కు తరలించారు;. అక్కడ ఈ ఏడాది జనవరి 25 వరకు చికిత్స జరిగింది. ఆ తర్వాత వైద్యులు అతన్ని కార్డియాలజీ (గుండె సంబంధిత), చెస్ట్ (ఛాతీ), పల్మనాలజీ (ఊపిరితిత్తుల) విభాగాలకు రిఫర్ చేశారు.
“అతన్ని ఆయా విభాగాలకు తీసుకెళ్లే బదులు, తిరిగి జైలుకు తీసుకెళ్లారు. మరుసటి రోజు (జనవరి 26) ఉదయం అతని ఆరోగ్యం మళ్లీ క్షీణించింది. అతన్ని తిరిగి పిఎంసిహెచ్ కి తీసుకెళ్లగా, అక్కడ ఉదయం 6:15 గంటలకు మరణించాడు. జైలు అధికారులు అతన్ని నేరుగా రిఫర్ చేసిన విభాగాలకు తీసుకెళ్లి ఉంటే, అతని ప్రాణాలు కాపాడగలిగేవారు. వైద్యులు కేవలం రిఫర్ మాత్రమే చేశారని, ‘అత్యవసరం’ అని గానీ లేదా మరేదైనా తీవ్రతను సూచించే విషయం గానీ రాయలేదని జైళ్ల శాఖ పేర్కొంది,” అని రామసుబ్రమణియన్ చెప్పారు.
కమిషన్ తన ప్యానెల్‌లోని వైద్య నిపుణుల అభిప్రాయాన్ని కోరగా, ఇది వైద్యపరమైన నిర్లక్ష్యానికి సంబంధించిన కేసు కూడా కావచ్చునని వారు అభిప్రాయపడ్డారు. “ఆ యువకుడి మరణానికి జైలు అధికారులు బాధ్యులా లేక వైద్యులు బాధ్యులా అని మేము చెప్పడం లేదని, కానీ ఎవరో ఒకరు బాధ్యులైతే ఉంటారన్నదే ముఖ్యమని జైలు అధికారులకు చెప్పాము. ప్రభుత్వం పరిహారం చెల్లించాల్సిందే. అతని కుటుంబానికి రూ. 5 లక్షలు చెల్లించాలని మేము ఆదేశించాము,” అని రామసుబ్రమణియన్ తెలిపారు.
మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల విషయంలో దేశంలోని ఏ రాష్ట్రాలు మెరుగ్గా లేదా అధ్వాన్నంగా పని చేస్తున్నాయని అడగగా, ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడం కష్టమని ఛైర్‌పర్సన్ పేర్కొన్నారు. ఎందుకంటే సాధారణంగా మనం అలాంటి ఉల్లంఘనల గురించి మాట్లాడినప్పుడు ప్రజలు పోలీసుల అరాచకాల గురించే ఆలోచిస్తారు.
“కానీ, వాస్తవానికి మేము ఆరోగ్యం, గోప్యత, విద్య, పర్యావరణం వంటి అనేక హక్కుల ఉల్లంఘనలను పరిష్కరిస్తున్నాము. కొన్ని రాష్ట్రాలు కొన్ని అంశాలలో బాగా పనిచేస్తే, మరికొన్ని ఇతర అంశాలలో వెనుకబడి ఉంటాయి. అంశాలలో ఏకరూపత లేకపోతే, రాష్ట్రాలను సరిగ్గా పోల్చడం సాధ్యం కాదు,” అని సుబ్రమణియన్ చెప్పారు. బీహార్‌లో మానవ హక్కుల పరిస్థితి మెరుగుపడుతోందని ఆయన తెలిపారు.
About The Author
More Stories
వ్యవస్థపైనా లేక ఫలితాలపైనా మీకు సందేహం?
ఢిల్లీలో అరాచకం సృష్టించడానికి భారీ కుట్ర.. బిజెపి
మేధోపరమైన వైకల్యం కలిగిన పిల్లల పట్ల అవగాహన పెంపొందాలి