ఉత్తరప్రదేశ్లోని వారణాసికి సమీపంలో ఉన్న ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రానికి అరుదైన గౌరవం దక్కింది. సారనాథ్ బౌద్ధ క్షేత్రం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చోటు దక్కించుకుంది. బోధగయలో జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత, గౌతమ బుద్ధుడు సారనాథ్లో తన మొదటి ఉపన్యాసాన్ని ఇచ్చాడు. ఈ చారిత్రాత్మక ఘట్టానికి గుర్తుగా బౌద్ధ చక్రవర్తి అశోకుడు క్రీ.పూ. 250 ప్రాంతంలో రూపొందించిన ‘అశోకుని సింహ రాజధాని’ చిహ్నం, భారతదేశ జాతీయ చిహ్నంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
సారనాథ్ను ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించిన తర్వాత, అత్యంత ముఖ్యమైన నాలుగు బౌద్ధ యాత్రా స్థలాలలో మూడింటికి—అంటే లుంబినీ (నేపాల్), బోధగయలోని మహాబోధి ఆలయం (బీహార్), ఇప్పుడు సారనాథ్ (ఉత్తరప్రదేశ్)—ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభించినట్లయింది. వీటితో పాటు సాంచి, నలంద, అజంతా (ఇవన్నీ భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి), అనురాధపుర (శ్రీలంక), పహార్పూర్ (బంగ్లాదేశ్), తక్షశిల, తఖ్త్-ఇ-బాహి (రెండూ ప్రస్తుతం పాకిస్థాన్లో ఉన్నాయి) వంటి అనేక ఇతర ముఖ్యమైన బౌద్ధ క్షేత్రాలు కూడా ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో ఉన్నాయి.
దీనిని ప్రతి భారతీయుడికీ గర్వకారణమైన క్షణంగా ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ అభివర్ణించారు. సోషల్ మీడియా వేదికగా స్పందించిన ప్రధాని మోదీ, జ్ఞానం, కరుణ, సామరస్యాల గురించిన శాశ్వత సందేశంతో ప్రపంచానికి స్ఫూర్తినిస్తున్న గౌతమ బుద్ధునితో సారనాథ్కు ఉన్న గాఢమైన అనుబంధాన్ని ప్రస్తావించారు. ఈ గుర్తింపు భారతదేశపు అపారమైన నాగరికత, ఆధ్యాత్మిక వారసత్వాన్ని చాటిచెబుతుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఈ గుర్తింపు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రజలను సారనాథ్ను సందర్శించేలా, గౌతమ బుద్ధుని ఆదర్శాలతో మమేకమయ్యేలా ప్రేరేపిస్తుందని ప్రధాన మంత్రి తెలిపారు.
భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వానికి సంబంధించి ఇది ఒక కీలక ఘట్టమని కేంద్ర సాంస్కృతిక, పర్యాటక శాఖ మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ అభివర్ణించారు. సారనాథ్ శాంతి, జ్ఞానం, కరుణకు శాశ్వత ప్రతీక అని ఆయన సోషల్ మీడియాలో పేర్కొన్నారు. మానవాళికి భారతీయ నాగరికత అందించిన గొప్ప ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక విలువల సారాంశాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుందని ఆయన చెప్పారు. తరతరాలుగా ప్రపంచానికి స్ఫూర్తినిచ్చే ఆలోచనలకు పుట్టినిల్లుగా భారతదేశం పోషిస్తున్న చిరస్థాయి పాత్రను ఈ గుర్తింపు మరోసారి ధృవీకరిస్తుందని షెకావత్ తెలిపారు.
ఉత్త్తర ప్రదేశ్లోని వారణాసిలో ఉన్న చౌఖండి స్థూపం, సారనాథ్ పురావస్తు అవశేషాలు (ధమేఖ స్థూపం, ధర్మరాజిక స్థూపం, మూలగండకుటి విహారం, అశోక స్తంభం మొదలైనవి). ఈ రెండు భాగాలు కలిసి సారనాథ్ ప్రాచీన ప్రదేశం వాస్తు, పురావస్తు అవశేషాలను భద్రపరుస్తున్నాయి. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో దీనిని ఋషిపతన, ఇషిపతన, మృగదవ వంటి వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. ఈ పేర్లన్నీ ఒక పవిత్ర భౌగోళిక ప్రదేశాన్ని సూచిస్తాయి.
క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో బుద్ధుడు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి, “ధర్మచక్ర ప్రవర్తన” అని పిలువబడే తన మొదటి ఉపన్యాసాన్ని ఇచ్చారు. ఈ సంఘటన బౌద్ధ సంఘం ఆవిర్భావానికి, ఆర్య అష్టాంగ మార్గం సూత్రాల స్థాపనకు నాంది పలికింది. బౌద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలలో నాలుగు కీలకమైన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా స్వయంగా బుద్ధుడే సూచించిన సారనాథ్, శతాబ్దాలుగా రాజ, మఠ, గృహస్థుల పోషణలో అభివృద్ధి చెందింది.
గౌతమ బుద్ధుని మొదటి ఉపన్యాసం జరిగిన ప్రదేశంగా, ఆయన తన మొదటి శిష్యులను కలిసిన ప్రదేశంగా భావించబడే ఈ ప్రాంతం చుట్టూ అనేక స్థూపాలు, దేవాలయాలు, విహారాలను నిర్మించారు. క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దంలో క్షీణించి, ఆ తర్వాత విధ్వంసానికి గురైన ఇది, 18వ శతాబ్దంలో తిరిగి కనుగొనబడే వరకు విస్మృతిలోకి జారిపోయింది.
ఈ ప్రదేశంలో మౌర్య పూర్వ కాలం (క్రీ.పూ. 5వ-4వ శతాబ్దాల నుండి క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం వరకు) నుండి క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దంలో సారనాథ్ నాశనమయ్యే వరకు నిర్మించిన పురాతన కట్టడాల సముదాయం ఉంది (తర్వాత కొన్ని చేర్పులతో సహా). సారనాథ్, భారత పురావస్తు శాఖచే అత్యంత విస్తృతంగా తవ్వకాలు జరిపిన ప్రదేశాలలో ఒకటి. ఈ తవ్వకాల ఫలితంగా, 16 శతాబ్దాల (క్రీ.పూ. 5వ-4వ శతాబ్దాల నుండి క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం వరకు) పాటు విస్తరించి ఉన్న ఒక బహుళ అంచెల నివాస ప్రాంతం వెలుగులోకి వచ్చింది.
సారనాథ్కు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభించడం వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ చారిత్రక బౌద్ధ క్షేత్రానికి మరింత ప్రాచుర్యం లభించడంతో పాటు, విదేశీ పర్యాటకుల రాక పెరిగి పర్యాటక రంగానికి కూడా కొత్త ఊతం లభించే అవకాశాలు ఉన్నాయని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
More Stories
రామమందిరం కానుకలపై సిట్ పునర్వ్యవస్థీకరణ
నీట్ లీకేజీ వివాదంలో కేంద్రం 24 గంటల్లో 6 కీలక నిర్ణయాలు
ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వాలో ఆత్మాహుతి దాడి.. 15 మంది మృతి