గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు అయాతొల్లా అలీ ఖమేనీతో భారత దేశంకు సంక్లిష్టమైన సంబంధం నెలకొంది. దేశీయ మైనారిటీ సమాజపు సున్నితత్వం, అమెరికాతో అభివృద్ధి చెందుతున్న భాగస్వామ్యం అందుకు కారణం కావచ్చు. ఇప్పటివరకు, ఇరాన్ నాయకుడి మృతి పట్ల సంతాపం వ్యక్తం చేస్తూ భారత్ నుండి అధికారిక ప్రకటన లేదు.
ఢిల్లీలోని ఇరాన్ రాయబార కార్యాలయం ఆదివారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రభుత్వాలను ఇరాన్పై అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడిని, దాని సుప్రీం నాయకుడి హత్యను తీవ్రంగా ఖండించాలని కోరింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ “ఈ క్షమించరాని నేరపు తీవ్రమైన పరిణామాలను” భరించాల్సి ఉంటుందని పేర్కొంది. పశ్చిమాసియా సంక్షోభాన్ని నావిగేట్ చేయడానికి భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాలు గత కొన్ని రోజులుగా, వారాలుగా, భారతదేశం ప్రస్తుత సంక్షోభాన్ని నావిగేట్ చేయడానికి తన దౌత్య శక్తిని విస్తరించింది.
జనవరిలో భారత డిప్యూటీ జాతీయ భద్రతా సలహాదారుడు ఇరాన్కు మౌనంగా పర్యటన జరిపారు. ప్రధాన మంత్రి మోదీ ఇటీవలి ఇజ్రాయెల్ పర్యటన,మధ్యప్రాచ్య దేశాల విదేశాంగ మంత్రులకు ఫోన్ కాల్స్ వరకు విదేశాంగ మంత్రి జైశంకర్ ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రికి ఫోన్ చేశారు. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య మధ్యవర్తిత్వం వహించడంలో ఒమన్ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
కాబట్టి, ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడు, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు, రక్షణ మంత్రితో సహా కీలక అధికారుల హత్య తర్వాత స్పందించడం భారత్ కు మొదటి పెద్ద సవాలు అవుతుంది. మునుపటి ప్రకటన సార్వభౌమాధికారం, ప్రాదేశిక సమగ్రతకు “గౌరవం” ఇవ్వాలని పిలుపునిచ్చింది. “సంభాషణలు, దౌత్యం” కోరింది. ఈ ఫ్రేమ్ ను ఇరాన్ వైఖరికి మద్దతుగా భావించవచ్చు.
ఖమేనీ పాలనలో భారతదేశంకు ఇరాన్తో సులభమైన సంబంధాలు లేవు. మైనారిటీల పట్ల భారతదేశం వ్యవహరించిన తీరును ఆయన నిత్యం విమర్శించేవాడు. 1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత, 2020లో ఢిల్లీ అల్లర్ల తర్వాత ఆయన చేసిన ప్రకటనలు న్యూఢిల్లీతో బాగా కలిసిరాలేదు. కానీ, 1994 మార్చిలో ఐరాస మానవ హక్కుల కమిషన్లో టెహ్రాన్ భారతదేశాన్ని ఎలా రక్షించిందో చాలా మంది దౌత్యవేత్తలు గుర్తుచేసుకున్నారు. అక్కడ కాశ్మీర్పై ఏకాభిప్రాయం రాకుండా అడ్డుకుంది.
ఆధ్యాత్మిక నాయకుడిగా ఖమేనీ నాయకత్వం తొలినాళ్లలో ప్రారంభమైంది. అప్పటి ప్రధాన మంత్రి పి.వి. నరసింహారావు ఆయనతో దౌత్యపరంగా వ్యవహరించినప్పటికీ, ఢిల్లీ ఆయనకు చాలా రుణపడి ఉంది. అయితే, భారతదేశం మైనారిటీల పట్ల వ్యవహరిస్తున్న తీరుపై ఖమేనీ ఎప్పుడూ తన విమర్శలను తిప్పికొట్టలేదు.
డిసెంబర్ 6న బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతకు ఒక రోజు తర్వాత, డిసెంబర్ 7, 1992న, ఇరాన్లో అప్పటి భారత రాయబారి హమీద్ అన్సారీని (తరువాత భారతదేశ ఉప రాష్ట్రపతి) ఇరాన్ ప్రభుత్వం పిలిపించింది. విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఒక ప్రకటన జారీ చేసి, బహిరంగ ప్రకటన చేసి, సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ ఆందోళనలను భారత రాయబారికి “మూసిన తలుపుల వెనుక” తెలియజేసింది.
ఇరాన్, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలోని ముస్లింలు అయోధ్యలో హిందూ గుంపు బాబ్రీ మసీదును నాశనం చేయడాన్ని సహించలేకపోతున్నారని దౌత్య మార్గాల ద్వారా ఢిల్లీకి తెలియజేయమని ఖమేనీ ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అలీ అక్బర్ వెలాయతిని కోరినట్లు టెహ్రాన్ రేడియో తెలిపింది. మసీదు విధ్వంసం కేవలం స్థానిక సమస్య కాదని ఖమేనీ చెప్పినట్లు ఒక రేడియో వార్తా సంస్థ పేర్కొంది.
2019లో, ప్రభుత్వం ఆగస్టులో ఆర్టికల్ 370 కింద కాశ్మీర్కు ప్రత్యేక హోదాను రద్దు చేసిన తర్వాత ఖమేనీ కాశ్మీర్ అంశాన్ని లేవనెత్తారు. షియా సమాజం, దేశీయ సున్నితత్వం అయితే, ఢిల్లీ, సుప్రీం నాయకుడిని దేశంలోని షియా సమాజం గౌరవిస్తుందని, కాశ్మీర్, లక్నో, హైదరాబాద్ – షియా జనాభాలో భారీ అనుచరులు ఉన్నారని అర్థం చేసుకుంది. అతని కుమార్తె, అల్లుడు, మనవడు సహా అతని కుటుంబ సభ్యులతో పాటు అతని హత్య అతన్ని “అమరవీరుడు”గా చేస్తుంది.
ఇరాన్తో వ్యవహరించిన దౌత్యవేత్తలు, షియా విశ్వాసంలో బలిదానం గౌరవప్రదమైన చర్య అని భావిస్తారు. కాబట్టి, భారత ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన లేదా ప్రతిస్పందన లేకపోవడం పట్ల ఉన్న సున్నితత్వాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఆదివారం ఊపందుకున్న నిరసనల పరిణామాలను అంచనా చేయాలనుకుంటోంది. ఇది భారత భద్రతా, దౌత్య వ్యవస్థను ఇరుకున పెట్టింది.
భారతదేశంలోని ఇరానియన్, అమెరికన్ లేదా ఇజ్రాయెల్ దౌత్య సంస్థలకు ఏదైనా భౌతిక ముప్పు ఉందా? అని వారు నిరంతరం అంచనా వేస్తున్నారు. కరాచీలోని అమెరికా కాన్సులేట్పై పాకిస్తాన్లో దాడులు జరిగాయి. రాబోయే నెలల్లో ఇరాన్ పాలనతో భారతదేశం సంబంధాలను పెంచుకొనే ప్రయత్నం చేస్తుంది.
గత జనవరిలో డిప్యూటీ నేషనల్ సెక్యూరిటీ సలహాదారు పవన్ కపూర్ ఇరాన్ సందర్శించి వారి జాతీయ భద్రతా సలహాదారుడు అలీ లారిజాని, పాలనలోని ఇతర సీనియర్ సభ్యులను కలిసిన నిశ్శబ్ద పర్యటన ఢిల్లీ నుండి టెహ్రాన్కు గల దౌత్యపరమైన సంబంధాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. టెహ్రాన్లోని భారత రాయబారి, ఆయన బృందం అతని బృందం గత రెండు సంవత్సరాలుగా కీలక నేతలను కలుస్తూనే ఉన్నారు.
దానితో సాధారణ భద్రతా, దౌత్య సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ. ఇరాన్ లోని కొత్త నాయకత్వంతో సంబంధాలను మెరుగు పరచుకోవడం భారత్ కు కష్టం కాబోదు. కానీ, ఇరాన్ పాలన అమెరికన్, ఇజ్రాయెల్ దాడులపై పూర్తి స్థాయిలో ప్రతీకారం తీర్చుకుంటామని ప్రతిజ్ఞ చేసింది. అది ఎంతకాలం ఉంటుందో సౌత్ బ్లాక్ గమనిస్తుంది.
ప్రధాని ఇజ్రాయెల్ పర్యటన నుండి విదేశాంగ మంత్రి ఎస్ జైశంకర్ ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్, సౌదీ అరేబియా, యుఎఇ, ఖతార్, కువైట్, బహ్రెయిన్లతో సహా ప్రాంతీయ భాగస్వాములకు పిలుపుల వరకు ఈ ప్రాంతంలోని వ్యూహాత్మక భాగస్వాములతో భారతదేశపు సంబంధాలను ఈ సందర్భంగా పరిగణలోకి తీసుకోవాలి. ఈ పరిణామాలు ఢిల్లీ లోతైన వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక ప్రాధాన్యతలతో పాటు ప్రవాస భారతీయుల ప్రయోజనాలను రక్షించుకొనేందుకు అందరు భాగస్వాములను చేరుకోవడానికి ప్రయత్నాలు చేస్తున్నట్లు స్పష్టం అవుతుంది.
More Stories
బిహార్ కొత్త ముఖ్యమంత్రిగా సమ్రాట్ చౌధరీ
నోయిడాలో హింసాత్మకంగా మారిన కార్మికుల నిరసనలు
టిసిఎస్ లైంగిక వేధింపులు, మతమార్పిళ్లు..ఏడుగురిపై వేటు