నికితా మోహ్తా
రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము సోమవారం (ఫిబ్రవరి 23) రాష్ట్రపతి భవన్ మధ్య ప్రాంగణంలో బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్ ఎడ్విన్ లుటియెన్స్ విగ్రహం స్థానంలో సి రాజగోపాలాచారి విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు. ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆదివారం ఈ మార్పును ప్రకటిస్తూ, “రాజగోపాలాచారి అధికారాన్ని ఒక పదవిగా కాకుండా సేవగా చూశారు. ఆయన ప్రవర్తన, స్వీయ నిగ్రహం, ప్రజా జీవితంలో స్వతంత్ర ఆలోచన నేటికీ మనకు స్ఫూర్తినిస్తాయి” అని తెలిపారు.
రాజాజీ, ఆయన రాజకీయాలు, వాటి శాశ్వత ప్రాముఖ్యత గురించి తెలుసుకుందాము.
స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ప్రారంభ పాత్ర
రాజాజీ లేదా సిఆర్ అని ప్రసిద్ధి చెందిన సి రాజగోపాలాచారి, డిసెంబర్ 1878లో తమిళనాడులోని కృష్ణగిరి జిల్లాలోని తోరపల్లి గ్రామంలో (అప్పటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో భాగం) తమిళ మాట్లాడే బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయనను తల్లిదండ్రులు రాజన్ అని పిలిచేవారు, 1896లో న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించడానికి మద్రాస్కు వెళ్లే ముందు గ్రామీణ పాఠశాలలో చదివారు. మద్రాస్లో గడిపిన కాలంలో ఆయనలో రాజకీయ ఆలోచనలు ప్రారంభమయ్యాయి.
సిఆర్ 1906 డిసెంబర్లో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి కలకత్తాకు ప్రయాణించారు. తరువాత 1907 డిసెంబర్లో జరిగిన సూరత్ సమావేశానికి హాజరయ్యారు. 1911లో, 32 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఆయన సేలం మున్సిపల్ కౌన్సిల్కు ఎన్నికయ్యారు. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, 1916లో, ఆయన అనిబెసెంట్ హోమ్ రూల్ లీగ్లో చేరి సేలంలో ఒక యూనిట్ను ఏర్పాటు చేశారు.
“రాజకీయ పాత్రను ఎక్కువగా పోషిస్తూ, సిఆర్ జూన్ 1917లో సేలం మున్సిపల్ కౌన్సిల్ ఛైర్మన్గా కూడా ఎన్నికయ్యారు” అని జీవిత చరిత్ర రచయిత రాజ్మోహన్ గాంధీ “జీవిత చరిత్ర రాజాజీ: ఎ లైఫ్ (1997)”లో పేర్కొన్నారు. జనవరి 1919లో, సేలం తన విస్తృత ప్రజా పాత్రకు చాలా పరిమితంగా ఉండటంతో సిఆర్ మద్రాస్కు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నారు. రెండు నెలల తర్వాత గాంధీ పర్యటన సందర్భంగా ఆయనను అక్కడే కలుసుకున్నారు.
క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాత్ర, సిఆర్ ఫార్ములా
సి రాజగోపాలాచారి మహాత్మా గాంధీకి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరు. ఆయన మద్దతు ఇచ్చిన తొలి ఉద్యమాలలో ఒకటి 1919లో రౌలట్ సత్యాగ్రహం. మరుసటి సంవత్సరం, ఆయన నాయకత్వంలో తమిళనాడులో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ఊపందుకుంది. సిఆర్ తన లాభదాయకమైన న్యాయవాద వృత్తిని వదులుకుని, ఎన్నికలను బహిష్కరించడం, విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ పదవులు, అధికారిక బిరుదులను పూర్తిగా అంకితం చేసుకున్నారు.
ఏప్రిల్ 1930లో, ఆయన దక్షిణాన ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి నాయకత్వం వహించి, తంజావూరు సముద్ర తీరంలో తిరుచ్చి నుండి వేదారణ్యం వరకు పాదయాత్ర చేశారు. ప్రార్థన సమావేశాలు నిర్వహించినందుకు ఆయన అక్కడ అరెస్టు అయ్యారు. కొంతకాలం తర్వాత విడుదలైనా, శాంతియుత ప్రవర్తనను పేర్కొనే బాండ్కు అంగీకరించకపోవడంతో మళ్ళీ జైలు పాలయ్యారు. 1931లో ఆయన విడుదలయ్యారు.
కానీ 1932లో సత్యాగ్రహ కరపత్రాలను పంపిణీ చేసినందుకు తిరిగి జైలుకు పంపారు. అయినప్పటికీ రాజగోపాలాచారి అసమ్మతికి వెనుకాడలేదు. 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం సమయంలో, ఆయన గాంధీతో బహిరంగంగా విభేదించారు. “కాంగ్రెస్ ఇచ్చే ఓ సాధారణ నినాదానికి ప్రతిస్పందనగా బ్రిటిష్ వారు దేశం విడిచిపెడతారనుకోవడంలో వాస్తవం లేదు” అని సిఆర్ స్పష్టం చేశారు.
బదులుగా, కాంగ్రెస్-ముస్లిం లీగ్ అవగాహన “బంగారు కీలకం” అని ఆయన వాదించారు. ఐక్యత లక్ష్యం గొప్పతనాన్ని గాంధీ అంగీకరించినప్పటికీ, సిఆర్ ప్రతిపాదనను పూర్తిగా అసహజంగా అభివర్ణించారు. తర్వాత పత్రికలలో “పదజాల యుద్ధం” ఇక ఉండదని ఆయన రాశారు. తరువాతి వారాల్లో, సి. రాజగోపాలాచారి కాంగ్రెస్-లీగ్ ఒప్పందం కోసం గాంధీ ముందు ప్రతిపాదనను ఉంచారు. దానిని రాజాజీ ఫార్ములాగా పిలిచారు. గాంధీ దానికి అంగీకరిస్తానని చెప్పారు.
పాకిస్తాన్ ప్రశ్నపై కాంగ్రెస్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు కట్టుబడి ఉండటానికి అంగీకరించినట్లయితే, ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్ తాత్కాలిక జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్తో సహకరించాలని ప్రణాళిక కోరింది. బ్రిటన్ నుండి అధికార బదిలీ తర్వాత, భారతదేశంలోని వాయువ్య, తూర్పు ప్రాంతాలలోని ముస్లింలు అధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించాలని సూత్రం పేర్కొంది.
విడిపోయిన సందర్భంలో, రక్షణ, వాణిజ్యం, కమ్యూనికేషన్లు, ఇతర ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి పరస్పర ఒప్పందాలను ప్రతిపాదించింది. ఏప్రిల్ 1944లో, రాజాజీ మహాత్ముడు తన పాకిస్తాన్ ప్రతిపాదనను అంగీకరించినట్లు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నాకు తెలియజేశారు. జిన్నా ఆ పత్రాన్ని అధ్యయనం చేస్తుండగా, సిఆర్ అనుకూలమైన సమాధానం కోసం వేచి ఉన్నారు, కానీ అది రాలేదు. పాకిస్తాన్ గురించి సిఆర్ భావన లీగ్ పేర్కొన్న దానికంటే చిన్నదని, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ, విభజన ఒప్పందంపై ఆధారపడి ఉందని జిన్నా త్వరగా గ్రహించారు. “మీ పథకం నన్ను సంతృప్తి పరచదు” అని జిన్నా సిఆర్ కు చెప్పారు.
హిందీ, ఆలయ ప్రవేశంపై రాజగోపాలాచారి వైఖరి
1938లో రాజాజీ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ఉన్నత పాఠశాలల్లో హిందీని ప్రవేశపెట్టడాన్ని వివరించడానికి ఉపయోగించిన ఉపమానం ద్వారా హిందీ పట్ల ఆయన వైఖరి బాగా అర్థమవుతుంది. ‘రుచి చూడడానికి లేదా ఒంటరిగా వదిలివేయడానికి ఆకుపై పచ్చడి’ లాంటిది. మార్చి 1938లో, ఆయన 6, 7, 8 తరగతులలో హిందీ కోసం ఒక పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
దీనిలో హాజరు తప్పనిసరి. అయితే, హిందీలో విఫలమైనందుకు విద్యార్థులను నిర్బంధించకూడదు. అయినప్పటికీ, ఈ పథకం మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో తీవ్ర నిరసనలకు దారితీసింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, ముఖ్యంగా తమిళనాడులో 1965లో జరిగిన హిందీ వ్యతిరేక ఆందోళనల సమయంలో, హిందీని ఏకైక అధికారిక భాషగా విధించడాన్ని ఆయన తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.
“హిందీని పేద, అభివృద్ధి చెందని భాషగా, సమర్థవంతమైన అధికారిక భాషగా పనిచేస్తున్న ఇంగ్లీషును భర్తీ చేయలేని, భర్తీ చేయకూడని ‘విజేత భాష’ అని పిలిచి ఆయన ప్రతీకారం తీర్చుకున్నారు” అని రచయిత్రి వసంతి శ్రీనివాసన్ గాంధీస్ కాన్సైన్స్ కీపర్ (2009)లో రాశారు, “ఇది హిందీ పట్ల ద్వేషం కాదు, సంఖ్యా బలంతో దాని విధించడం పట్ల వ్యతిరేకత ఆయన రచనలలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది.”
అణగారిన కులాలకు ఆలయ ప్రవేశాన్ని సిఆర్ కూడా సమర్థించారు. ఆగస్టు 1938లో, దక్షిణాదిలోని ప్రముఖ దళిత నాయకులలో ఒకరైన ఎం సి రాజా, సమాజంపై విధించిన సామాజిక వైకల్యాలను తొలగించడానికి ఒక బిల్లును ప్రవేశపెట్టినప్పుడు, మద్రాస్ ప్రీమియర్గా సిఆర్ దానికి పూర్తి మద్దతు ఇచ్చారు. ఈ చట్టం ఉపాధి, బావులలోకి ప్రవేశం, ప్రజా సౌకర్యాలు, పాఠశాలలు, కళాశాలలలో వివక్షతను శిక్షార్హమైన నేరంగా చేసింది.
దళితులకు ఆలయాలు తెరవడానికి, మెజారిటీ ఓటుతో భక్తులను అనుమతించే చర్యకు రాజా మద్దతు ఇస్తానని కూడా సిఆర్ హామీ ఇచ్చారు. అయితే, తర్వాత, ఆయన ఆ దరఖాస్తును మలబార్ జిల్లాకు పరిమితం చేశారు. ఎందుకు జాగ్రత్త? హిందీ సమస్యపై ఇప్పటికే నిరంతర విమర్శలు ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ, సనాతన వ్యతిరేకతను రేకెత్తించాలని ఆయన కోరుకోలేదని రాజ్మోహన్ గాంధీ సూచిస్తున్నారు.
నిరాశ చెందిన రాజా, “నేను మోసపోయాను” అని ప్రకటించారు. అయినప్పటికీ తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ 1938 సెప్టెంబర్లో ఆమోదించిన మలబార్ ఆలయ ప్రవేశ బిల్లుకు ఆయన మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించారు. మధురలో జరిగిన నాటకీయ పరిణామం సిఆర్ ను మరింత ముందుకు నెట్టింది. ప్రఖ్యాత మీనాక్షి ఆలయంలోని మెజారిటీ ట్రస్టీలు, పూజారులు దళితులను చేర్చుకోవడానికి సుముఖత వ్యక్తం చేశారు.
కానీ “మతపరమైన భావాలకు భంగం కలిగించినందుకు” విచారణకు గురవుతారని భయపడ్డారు. వారు చొరవ తీసుకుంటే “ఎనిమిది రోజుల్లో” రక్షణాత్మక చట్టాన్ని సిఆర్ వాగ్దానం చేశారు. జూలై 8, 1939న, ఆయన పాత స్నేహితుడు వైద్యనాథ అయ్యర్ దళితుల బృందాన్ని ఆలయంలోకి నడిపించారు. అధికారులు వారి ప్రవేశానికి అనుమతించారు. మద్రాసులో ఈ వార్త విన్న సిఆర్ “ఆనందంతో మునిగిపోయాడు” అని రాజ్మోహన్ గాంధీ రాశారు. ఆ రాత్రి నిద్రపోలేదు.
అయితే, ఇతరులు అంతగా అనుకూలంగా స్పందించలేదు. ఆలయ కార్యనిర్వాహక అధికారిపై క్రిమినల్ కేసు నమోదు చేశారు. శుద్ధి వేడుకను నిర్వహించాలని డిమాండ్ చేశారు. కొన్ని రోజుల్లోనే, ఆలయ ప్రవేశ అధికార, నష్టపరిహార బిల్లు (1939) రూపొందించారు. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ అనుమతితో దేవాలయాలను తెరిచిన లేదా తెరవగల అధికారులకు నష్టపరిహారం చెల్లించే ఆర్డినెన్స్ వచ్చింది.
ఆ సమయానికి, తంజావూరులోని 90 దేవాలయాలను తెరిచింది, కుట్రాలంలోని ఆలయం కూడా దానిని అనుసరించింది. శ్రీరంగంలోని శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయంలో, ఒక పండితుడు ఇలా ప్రకటించారు:“శాస్త్రాలు [ఆలయ ప్రవేశాన్ని] అనుమతించవు.” దీనికి, సిఆర్ స్పందిస్తూ, శాస్త్రాలు “అనంతమైన సముద్రం లాంటివి, వాటి నుండి … ఒకరు ముత్యాలు, పగడాలు, బురద, సొరచేపలను తీయవచ్చు.”
రాజజీ స్వతంత్ర పార్టీ
సిఆర్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ (1950–51) హయాంలో హోంమంత్రిగా పనిచేశారు. అయితే, 1950ల మధ్య నాటికి, కాంగ్రెస్ ఆధిపత్యం ప్రజాస్వామ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుందని ఆయన ఆందోళన చెందారు. ఆ పార్టీ కేంద్రీకరణ విధానాలను ఎక్కువగా అనుసరిస్తుందని నమ్మారు. రాజాజీ దృష్టిలో, కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ విధానాలను సరిదిద్దగల “బ్రేక్” పార్టీ ద్వారా వ్యతిరేకత భారం మోయాలి. “ఢిల్లీలో పాలక పార్టీకి నిజమైన ప్రజాస్వామ్య సమతుల్యతగా ఉండగల ఏకైక ప్రతిపక్షం సంప్రదాయవాద పార్టీ…”
కొత్త పార్టీ ఆగస్టు 1959లో స్వతంత్ర పార్టీగా ఏర్పడింది. అయితే, రాజాజీ దీనిని సంప్రదాయవాద పార్టీగా కాకుండా రాజ్యాంగబద్ధమైన పార్టీగా వర్ణించడానికి ఇష్టపడ్డారు. పార్టీ ఫోరం ఫర్ ఫ్రీ ఎంటర్ప్రైజ్ (1956), ఆల్ ఇండియా అగ్రికల్చరలిస్ట్స్ ఫెడరేషన్ (1958)ల నుండి ఉద్భవించింది. ఇది 19వ శతాబ్దపు లైసెజ్-ఫెయిర్ పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని తిరస్కరించి స్వేచ్ఛా వ్యవస్థను సమర్థించింది.
తాను ప్రణాళికను వ్యతిరేకించడం లేదని, “బలవంతపు సోవియట్-రకం ప్రణాళిక”ను మాత్రమే వ్యతిరేకిస్తున్నానని, ప్రభుత్వ యాజమాన్యంపై నియంత్రణ, దిశను ఆదరిస్తున్నానని రాజాజీ నొక్కి చెప్పారు. దాని ఉదారవాద దృష్టి ఉన్నప్పటికీ, నెహ్రూతో సహా సమకాలీనులు దీనిని “లార్డ్స్, కోటలు, జమీందార్ల మధ్య యుగాలకు” ప్రాతినిధ్యం వహించే పార్టీగా విమర్శించారు.
రాజాజీ శాశ్వత ప్రాముఖ్యత
రాష్ట్రపతి భవన్లో వలసరాజ్యాల కాలం నాటి విగ్రహాన్ని సి. రాజగోపాలాచారి విగ్రహంతో భర్తీ చేయడం, నగరాల్లోని అనేక బ్రిటిష్ కాలం నాటి మైలురాళ్ళు, పేర్లను విమర్శించి మార్చిన పాలక బిజెపి ప్రోత్సహించిన సాంస్కృతిక జాతీయవాదానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. అనేక విధాలుగా, రాజాజీ ఆలోచనలు వలసవాదం నుండి పరివర్తనను ప్రతిబింబిస్తాయి.
1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం కాంగ్రెస్ ఎన్నికల్లో గెలిచిన తర్వాత ఆయన మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. 1948లో, లార్డ్ మౌంట్బాటన్ తర్వాత గవర్నర్ జనరల్గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు, భారతదేశం గణతంత్ర రాజ్యంగా మారడానికి ముందు ఆ పదవిని నిర్వహించిన ఏకైక భారతీయుడు ఆయన. తర్వాత ఆయన 1952 నుండి 1954 వరకు మద్రాస్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.
రామాయణం, మహాభారతాలను తిరిగి చెప్పినందుకు కూడా రాజాజీ ప్రసిద్ధి చెందారు. అంతేకాకుండా, నేటి బిజెపితో ప్రతిధ్వనించే సంప్రదాయవాద దృక్పథంలో ఆయన చాలా వరకు ఉన్నారు. ఇందులో నెహ్రూ సోషలిజానికి వ్యతిరేకత కూడా ఉంది. గాంధీ, నెహ్రూ ఇద్దరూ ఆయనను గౌరవించారు.
ఆయనను తన మనస్సాక్షి సంరక్షకుడు అని గాంధీజీ పిలిచారు. రాజాజీకి 1954లో భారతరత్న లభించింది. 1972లో ఆయన మృతి చెందినప్పుడు అధికారిక అంత్యక్రియలు జరిగాయి. “రాజజీ రాజకీయ జీవితం, ఆలోచనలు స్పష్టంగా చూపించే ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే రాజకీయాల్లో సూత్రప్రాయమైన సరళత సాధ్యమే” అని శ్రీనివాసన్ పేర్కొన్నారు.
(ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ నుండి)
More Stories
గ్రహ సరిహద్దులు దాటుతున్న వాతావరణ సంక్షోభం
నిరసన ప్రదర్శనలతో కేరళ ఆరోగ్యమంత్రికి గాయాలు
మూడింట రెండు వంతుల జర్నలిస్టుల హత్యలు ఇజ్రాయిల్ లోనే!