వందేళ్ల ప్రాయంలోకి ప్రవేశించిన లాల్ కృష్ణ అద్వానీ

రాజకీయ కురువృద్ధుడు, మాజీ ఉప ప్రధాని లాల్ కృష్ణ అద్వానీ దీపావ‌ళి శుభ‌వేళ . ఆదివారం నూర‌వ సంవ‌త్స‌రంలోకి ప్ర‌వేశించారు. 1927, న‌వంబ‌ర్ 8వ తేదీన అద్వానీ జ‌న్మించారు. ఆ రోజు కూడా దీపావ‌ళి కావ‌డం విశేషం. 1947లో దేశ‌విభ‌జ‌న స‌మ‌యంలో ఆయ‌న సింధ్ ప్రాంతాన్ని వీడారు. తొలుత జ‌న సంఘ్‌ను, ఆ త‌ర్వాత బీజేపీ పార్టీల‌ను బ‌లోపేతం చేశారాయ‌న‌. బీజేపీ అధ్య‌క్షుడిగా అద్వానీ ఉన్న స‌మ‌యంలోనే కాంగ్రెస్ ఆధిప‌త్యం త‌గ్గింది. 1989లో కాంగ్రెస్ పార్టీ బ‌లం 400 నుంచి 200కు ప‌డిపోయింది. 1996లో బీజేపీయే ఏకైక పెద్ద పార్టీగా అవ‌త‌రించింది.

అనేక త‌రాల‌కు చెందిన కార్య‌క‌ర్త‌ల‌ను ఆయ‌న త‌యారు చేశారు. దేశ‌మే మొద‌లు ఉన్న సిద్ధాంతంతో ఆయ‌న పార్టీకి బలమైన పునాది వేశారు. స్పష్టమైన సైద్ధాంతిక నిబద్దత కలిగిన ఆయన జ‌న సంఘ్‌, బీజేపీ చేసిన అనేక తీర్మానాల‌ను రాశారు. ఇక సూడో సెక్క్యుల‌రిజంను ఆయ‌న చాలా చాక‌చ‌క్యంగా బ‌హిర‌త్గం చేశారు. అద్వానీ ప్ర‌తి బాధ్య‌త‌ను స‌మ‌దృష్టితో నిర్వ‌ర్తించారు. ఆర్ఎస్ఎస్ ప్ర‌చార‌క‌ర్త‌గా తొలుత రాజ‌స్థాన్‌లోని వేర్వురు ప్ర‌దేశాల్లో ప‌నిచేశారు. ఆ త‌ర్వాత ఢిల్లీలో అట‌ల్‌జీతో క‌లిసి చేశారు.

అక్క‌డే ఆ ఇద్ద‌రూ కొన్ని ద‌శాబ్ధాలు క‌లిసి ప్ర‌జాసేవ‌లో నిమ‌గ్న‌మ‌య్యారు. భార‌త రాజ‌కీయాల్లో ఆ ఇద్ద‌రూ ప్ర‌త్యేక స‌వాళ్లు విసిరారు. దేశ విభ‌జ‌న‌ను ప్ర‌త్య‌క్షంగా అనుభ‌వించిన అద్వానీ 1967లో ఢిల్లీ మెట్రోపాలిట‌న్ కౌన్సిల్ చైర్మెన్ అయ్యారు. ఆ స‌మ‌యంలో విజ‌య్ కుమార్ మ‌ల్హోత్రాతో క‌లిసి ప‌నిచేశారు. 1970 ద‌శ‌కంలో ఆయ‌న పార్ల‌మెంట‌రీ ఇన్నింగ్స్ మొద‌లుపెట్టారు. ఎంపీగా ప్ర‌త్యేకత సంపాదించుకున్నారు.

ఆ త‌ర్వాత విప‌క్ష నేతగా రెండు స‌భ‌ల్లోనూ ప్ర‌శంస‌లు పొందారు. ఎంపీగా కొన‌సాగుతూనే ఆయ‌న దేశం మొత్తం పర్యటనలు చేస్తూ వచ్చారు. 1991 లోక్‌స‌భ ఎన్నిక‌ల్లో గుజ‌రాత్‌లోని గాంధీన‌గ‌ర్ నుంచి ఆయ‌న పోటీ చేశారు. గుజ‌రాత్ నుంచి ఆయ‌న ప‌లు మార్లు రాజ్య‌స‌భ ఎంపీగా కూడా నియ‌మితుడ‌య్యారు. ఎమ‌ర్జెన్సీ స‌మ‌యంలో అరెస్ట్ అయినా అయన, ఆ తర్వాత ఏ ప్రిజ‌న‌ర్స్ స్క్రాప్ బుక్ అనే పుస్త‌కం రాశారు. దాంట్లో భారత్, జ‌ర్మ‌నీలో ఏర్ప‌డిన ఎమ‌ర్జెన్సీ ప‌రిస్థితుల‌ను పోల్చుతూ ప్ర‌స్తావించారు.

జనసంఘ్ అధ్యక్షునిగా 1974 ప్రాంతంలో జెపి ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర వహించారు. మొరార్జీ దేశాయ్ మంత్రివర్గంలో సమాచార ప్రసారశాఖ మంత్రిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. జనతాపార్టీ నుండి విడిపోయి బిజెపి ఏర్పాటు చేసిన్నప్పుడు ఆ పార్టీ అధ్యక్షునిగా వాజపేయి ఉంటె, ఆయన ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఆ పార్టీ రాజకీయ వ్యూహాలకు పదును పెట్టారు. వాజపేయి ప్రభుత్వంలో హోమ్ మంత్రిగా, ఉప ప్రధానిగా పనిచేశారు.

బిజెపి అధ్యక్షునిగా, రామజన్మ భూమి కోసం ఉవ్వెత్తున ఉద్యమం కొనసాగుతున్న సమయంలో మద్దతుగా చేపట్టిన సోమ‌నాథ్ నుంచి అయోధ్య‌ ర‌థ‌యాత్ర అద్వానీ జీవితంలో ఓ విశేష‌మైన ఘ‌ట్టం. ఆ యాత్ర స‌మ‌యంలో ఆయ‌న్ను బీహార్‌లో అరెస్టు చేశారు. ఆ యాత్ర ద్వారా ఆయన దేశంలో కీలక నాయకులలో ఒకరుగా ఎదిగారు. పత్రికా రచయితగా కూడా పేరొందారు.

సినిమాలు, నాట‌కాలు అంటే ఆయ‌న‌కు అభిమానం. సినిమాల‌ను విమ‌ర్శించ‌డంలో అద్వానీ దిట్ట‌. పాక్‌లోని సింధ్ నుంచి వచ్చిన అద్వానీ ఆ సంస్కృతిని వీడ‌లేదు. లేహ్‌లో సింధూ ద‌ర్శ‌న్ పూజాకు ఆయ‌న ప్రాచుర్యం కల్పించారు. చిన్న‌త‌నంలో ఆయ‌న క‌రాచీలో పెరిగారు. 2024లో అద్వానీని భార‌త ర‌త్న‌తో స‌త్క‌రించారు.

బిజెపి ప్రధాన కార్యాలయంలో హవనాలు, పూజలు

బీజేపీ సీనియర్ నాయకుడు లాల్ కృష్ణ అద్వానీ 100వ పుట్టినరోజును పురస్కరించుకుని, ఢిల్లీలోని పార్టీ ప్రధాన కార్యాలయంలో హవనాలు, పూజలు నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమంలో బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడు నితిన్ నబిన్, అద్వానీ కుమార్తె ప్రతిభా అద్వానీతో పాటు పలువురు పార్టీ నాయకులు పాల్గొన్నారు. అద్వానీ జీవిత ప్రస్థానాన్ని ప్రతిబింబించేలా 20 నిమిషాల నిడివి గల వీడియోను కూడా పార్టీ ప్రదర్శించింది.

ఇందులో భారత రాజకీయాల్లో ఆయన చేసిన కృషిని కొనియాడటంతో పాటు, ఆయన వారసత్వాన్ని, ఆదర్శాలను, దూరదృష్టిని స్మరించుకున్నారు. “ఇటువంటి గొప్ప వ్యక్తుల జీవితాలు, సిద్ధాంతాలు భావి తరాలకు స్ఫూర్తిదాయకంగా ఉంటాయని పార్టీ ఎప్పుడూ నమ్ముతుంది” అని బీజేపీ ఒక ప్రకటనలో పేర్కొంది.

అద్వానీ వారసత్వాన్ని కొనియాడిన ప్రధాని మోదీ ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తన వెబ్‌సైట్‌లో ఒక వ్యాసం రాస్తూ, భారత దేశానికి అద్వానీ అందించిన సేవలను ప్రశంసించారు. అద్వానీలో ఉన్న రెండు ప్రత్యేకతలు ఆయనను ఒక నాయకుడిగా అందరికంటే భిన్నంగా నిలబెట్టాయని ప్రధాని పేర్కొన్నారు: అవి ఆయనకున్న సైద్ధాంతిక స్పష్టత, మేధోపరమైన పదును. ఇవి ఆయన ప్రసంగాల్లో, రచనల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయని ఆయన చెప్పారు.

ఎటువంటి చేదు భావనలు లేకుండా అద్వానీ తన జీవితాన్ని మొదటి నుండి తిరిగి నిర్మించుకున్నారని, కష్టతరమైన పరిస్థితుల్లో కూడా సున్నా నుండి ప్రారంభించి అద్భుతాలు సాధించగల ఆయన గుణం జీవితాంతం ఆయనతోనే ఉండిపోయిందని ప్రధాని పేర్కొన్నారు. అద్వానీ 100వ ఏట అడుగుపెడుతున్న సందర్భంగా పలువురు ఇతర బీజేపీ నాయకులు కూడా ఆయనకు నివాళులర్పించారు.

కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా, అద్వానీని “దేశ సేవకు నిదర్శనం, బీజేపీ రూపకర్త మరియు విలువలతో కూడిన రాజనీతిజ్ఞుడు” అని అభివర్ణించారు. రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ మాట్లాడుతూ, అద్వానీ తన ప్రజా జీవితంలో నిజాయితీ, అంకితభావం, నాయకత్వానికి కొత్త ప్రమాణాలను నెలకొల్పారని పేర్కొన్నారు.

నితిన్ నబిన్, అద్వానీని అందరికీ మార్గదర్శిగా పేర్కొంటూ, పార్టీ విస్తరణలో ఆయన చేసిన కృషి చిరస్మరణీయమని కొనియాడారు. “ప్రజా జీవితంలో మీ నిజాయితీ, పార్టీ పట్ల మీకున్న అచంచలమైన నిబద్ధత బీజేపీ కార్యకర్తలందరికీ ఎల్లప్పుడూ స్ఫూర్తినిస్తాయి” అని నబిన్ చెప్పారు. కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ ఆయనను “దేశం పట్ల విధేయత, తన నమ్మకాలకు కట్టుబడి ఉండటం మరియు పార్టీ పట్ల అంకితభావానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ” అని పేర్కొన్నారు.