ఇజ్రాయెల్ పౌర భద్రతా సంస్కృతి నిర్మాణం.. భారత్ కు ఆదర్శం!

చక్రధారి రోవ్

సెప్టెంబర్ 30న, ఫ్లైదుబాయ్ విమానం ఎఫ్ జెడ్ 1073 దుబాయ్ నుండి ఇజ్రాయెల్‌కు సమీపిస్తుండగా, దాని కో-పైలట్ కెప్టెన్‌పై కత్తితో దాడి చేసి, విమానాన్ని కూల్చివేయడానికి ప్రయత్నించాడని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఆ బోయింగ్ విమానం రెండు నిమిషాల్లో 17,000 అడుగులకు పైగా ఎత్తును కోల్పోయింది. ఏ పోలీసు బృందం గానీ, గ్రౌండ్ కంట్రోలర్ గానీ సమయానికి ఆ కాక్‌పిట్‌కు చేరుకోలేకపోయారు, కాబట్టి అప్పటికే విమానంలో ఉన్నవారే ఈ విషయాన్ని చక్కదిద్దారు.

గాయపడిన భారత జాతీయుడైన కెప్టెన్ స్మిత్ మచ్చర్, కాక్‌పిట్ తలుపును అన్‌లాక్ చేశాడు. ఇజ్రాయెల్ ప్రయాణికుడైన యానివ్ హయూన్, దాడి చేసిన వ్యక్తిని బయటకు లాగి, నియంత్రణలను వెనక్కి లాగాడు. కనీసం నలుగురు ఇజ్రాయెల్ వాసులు దాడి చేసిన వ్యక్తిని అదుపులోకి తీసుకోవడానికి సహాయపడ్డారు. ఒక దంతవైద్యుడు కెప్టెన్ గాయాలకు చికిత్స చేశాడు. ప్రయాణికులుగా ప్రయాణిస్తున్న ఇద్దరు విధుల్లో లేని పైలట్లు సౌదీ అరేబియాలోని తబుక్‌లో విమానాన్ని ల్యాండ్ చేశారు.

ఈ ప్రయాణికులు కేవలం అదృష్టవంతులు లేదా ధైర్యవంతులు మాత్రమే కాదు. దశాబ్దాలుగా ఇజ్రాయెల్ నిర్మించుకున్న భద్రతా సంస్కృతికి ఇవి ప్రతిఫలాలు. ఈ సంస్కృతిలో, ఏ నిపుణుడూ రాకముందే, సంక్షోభం తలెత్తిన తొలి నిమిషాల్లోనే స్పందించే సామర్థ్యం ప్రతి పౌరుడికీ ఉండాలని ఆశిస్తారు. ఒక భారతీయ పరిశీలకుడికి ఈ సంఘటనలో మరో అర్థం కూడా ఉంది. ఎందుకంటే ఆ తలుపు తెరవాలనే నిర్ణయం తీసుకుని రక్షణ చర్యను సాధ్యం చేసిన కెప్టెన్ మనవాడే. ఇజ్రాయెల్ ఆ సంస్కృతిని ఎలా సృష్టించిందో, దాని నుండి భారతదేశం ఏమి స్వీకరించగలదో ఈ వ్యాసం విశ్లేషిస్తుంది.

విఫలమైన ఒక పరిశీలన వ్యవస్థ

మీడియా నివేదికలలో ఒమన్ జాతీయుడైన హమామ్ అల్-హమ్మామిగా గుర్తించిన కో-పైలట్, విమానంలో రెండవ అత్యంత విశ్వసనీయమైన స్థానంలో ఉన్నాడు. తీవ్రవాద భావజాలం పట్ల ఆందోళనల కారణంగా ఒమన్ అతడిని విమానం నడపకుండా నిషేధించిందని మీడియా నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అయినప్పటికీ యూఏఈకి చెందిన ఆ విమానయాన సంస్థ అతడిని నియమించుకుని, తమ అత్యంత సున్నితమైన మార్గాలలో ఒకదానిలో నియమించింది.

యూఏఈ ప్రాసిక్యూటర్ జనరల్ ఈ చర్యను ఉగ్రవాద దాడి ప్రయత్నంగా అభివర్ణించారు. ఇజ్రాయెల్ భద్రతా అధికారులు ప్రస్తుతం అతను ఒంటరిగానే ఈ పని చేశాడని భావిస్తున్నారు. దర్యాప్తు కొనసాగుతోంది. ఒమన్ ఇతర ప్రభుత్వాలకు లేదా విమానయాన సంస్థలకు ఏమి చెప్పిందో, లేదా ఫ్లైదుబాయ్‌కి ఈ విషయం తెలుసో లేదో ఇంకా స్పష్టంగా తెలియరాలేదు.

నిరూపితమైన విషయాలు ఏవైనా, ఈ సంఘటన ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. కాక్‌పిట్‌లో రెండవ అత్యంత విశ్వసనీయమైన సీటులో కూడా తనిఖీ వ్యవస్థలు విఫలమవుతాయి. అలా జరిగినప్పుడు, అప్పటికే ఆ ప్రదేశంలో ఉన్నవారే మొదట స్పందిస్తారు. ఆ వ్యక్తి ఏమి చేస్తాడనేది అత్యవసర పరిస్థితికి చాలా కాలం ముందు ఏర్పడిన అలవాట్లపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

ఇజ్రాయెల్ ఎందుకు ఎప్పుడూ అప్రమత్తతను వీడదు?

ఇజ్రాయెల్ పరిస్థితులు చాలా విషయాలను వివరిస్తాయి. ఈ రాజ్యం 1948లో వివాదాస్పద విభజన నుండి ఆవిర్భవించింది. ఐక్యరాజ్యసమితి బ్రిటిష్ పాలస్తీనా మాండేట్‌ను యూదు, అరబ్ రాజ్యాలుగా విభజించాలని ప్రతిపాదించింది. యూదు నాయకులు ఈ ప్రణాళికను అంగీకరించగా, అరబ్ నాయకులు దానిని తిరస్కరించారు. 1948 మేలో ఇజ్రాయెల్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నప్పుడు, పొరుగున ఉన్న అరబ్ దేశాలు దానిపై యుద్ధం ప్రకటించి తమ సైన్యాలను పంపాయి.

ఇజ్రాయెలీయులు ఈ సంఘర్షణను స్వాతంత్ర్య యుద్ధం అని పిలుస్తారు. పాలస్తీనియన్లు దీనిని నక్బా, అంటే విపత్తు అని పిలుస్తారు, దీనిలో లక్షలాది మంది నిరాశ్రయులయ్యారు. ఈ రెండు జ్ఞాపకాలు ఒకే సంఘటనను వివరిస్తాయి. ఈ వివాదం ఎన్నడూ పరిష్కారం కాలేదు. 1967లో ఇజ్రాయెల్ స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాలపై దాని నియంత్రణ ఈ వివాదాన్ని సజీవంగా ఉంచుతోంది. ఇజ్రాయెల్ విధానం పాలస్తీనియన్లలో, అలాగే చాలా ముస్లిం ప్రపంచంలో ఆగ్రహానికి మూలంగా మారింది. ఇజ్రాయెలీయులకు, ఈ సంఘర్షణ అంటే యుద్ధరంగం నుండి చాలా దూరంలో హింసను ప్రత్యక్షంగా చూడటమే.

1972లో, మ్యూనిచ్ ఒలింపిక్స్‌లో పాలస్తీనా సాయుధులు 11 మంది ఇజ్రాయెల్ క్రీడాకారులను, కోచ్‌లను హతమార్చారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా మొస్సాద్, ‘ఆపరేషన్ వ్రాత్ ఆఫ్ గాడ్’ పేరుతో, బాధ్యులని భావించిన వారిని ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం అంతటా వెంబడించింది. 1976లో, టెల్ అవీవ్ నుండి వస్తున్న ఒక ఎయిర్ ఫ్రాన్స్ విమానాన్ని ఎంటెబ్బేకు హైజాక్ చేశారు. అక్కడ ఇజ్రాయెల్ ప్రయాణికులను మిగిలిన వారి నుండి వేరు చేశారు. ఆ తర్వాత ఇజ్రాయెల్ కమాండోలు చాలా మంది బందీలను విడిపించారు.

ఇంతిఫాదాల (పాలస్తీనా తిరుగుబాట్లు) సమయంలో బస్సులు, కేఫ్‌లపై బాంబు దాడులు జరిగాయి. వెస్ట్ బ్యాంక్‌లో, ఇజ్రాయెల్ లోపల కాల్పులు, కత్తిపోట్లు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. 2023 అక్టోబర్ 7న, హమాస్ నేతృత్వంలోని దుండగులు సుమారు 1,200 మందిని చంపి, 251 మందిని బందీలుగా పట్టుకున్నారు. దశాబ్దాలుగా, హింస ముప్పు ఇజ్రాయెల్ జీవితంలో ఒక సాధారణ విషయంగా మారింది; దానిని కాదనడం కాకుండా, అదుపులో ఉంచుకోవాల్సిన పరిస్థితిగా మారింది.

కేఫ్ లేదా మాల్ ప్రవేశద్వారం వద్ద బ్యాగుల తనిఖీలు, సైరన్‌లు, ప్రజా ఆశ్రయాలు అక్కడి పరిసరాల్లో సర్వసాధారణం. విమానాల్లోకి, స్టేడియంలలోకి, సరిహద్దులు దాటినా ప్రమాదం తమను వెంబడించగలదని ఇజ్రాయెలీయులు తెలుసుకున్నారు. ఆ హింసలో చాలా వరకు అపరిష్కృతంగా ఉన్న పాలస్తీనా సమస్యలోనే మూలాలు ఉన్నాయి. దశాబ్దాలుగా అరబ్ ప్రపంచంతో ఇజ్రాయెల్ సంబంధాలకు కూడా ఇదే నిబంధనను నిర్దేశించింది.

హింసతో పాటు సాగిన దౌత్యం

కానీ, ఈ హింసతో పాటు దౌత్యం కూడా సాగింది. 1979లో ఇజ్రాయెల్‌తో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన మొదటి అరబ్ దేశంగా ఈజిప్ట్ నిలవగా, 1994లో జోర్డాన్ రెండవదిగా నిలిచింది. ఈ మధ్య కాలంలో, మార్గాలు తెరుచుకున్నాయి. గల్ఫ్ యుద్ధం తర్వాత, 1991 నాటి మాడ్రిడ్ సమావేశం ఇజ్రాయెల్, అరబ్ దేశాలు, పాలస్తీనియన్లను ప్రత్యక్ష చర్చలకు తీసుకువచ్చింది. ఆ తర్వాత 1993లో పి.ఎల్.ఓ.తో ఓస్లో ఒప్పందాలు జరిగాయి.

గల్ఫ్ దేశాలతో సంబంధాలు చాలా వరకు రహస్యంగానే కొనసాగాయి: 1995లో ఒమన్, ఇజ్రాయెల్ వాణిజ్య కార్యాలయాలను పరస్పరం మార్చుకున్నాయి. ప్రభుత్వాలు ఉమ్మడి అభిప్రాయానికి వచ్చినా, పాలస్తీనియన్ల పట్ల ప్రజల సానుభూతి కొనసాగింది. 2020లో, అమెరికా అబ్రహం ఒప్పందాలకు మధ్యవర్తిత్వం వహించింది.

యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యూఏఈ), బహ్రెయిన్ సంబంధాలను సాధారణీకరించుకోగా, మొరాకో వాటిని అనుసరించింది. సూడాన్ సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించగా, కజకిస్తాన్ 2025లో చేరింది. ఇరాన్ పట్ల ఉన్న ఉమ్మడి అప్రమత్తత, వాణిజ్య అవకాశాలే ఈ దేశాలను ముందుకు నడిపించాయి. ఆ తర్వాత ప్రత్యక్ష విమాన సర్వీసులు ప్రారంభమయ్యాయి.ఇది ఒక తరం క్రితం ఊహించలేని విషయం.

1950లో ఇజ్రాయెల్‌ను గుర్తించి, 1992లో మాత్రమే రాయబార కార్యాలయాలను తెరిచిన భారతదేశం, ఇప్పుడు దాని సైనిక ఎగుమతులకు అతిపెద్ద మార్కెట్‌గా ఉంది. కానీ ప్రభుత్వాల మధ్య ఒప్పందాలు ప్రజల మధ్య ఉన్న మనోవేదనలను పరిష్కరించవు. ఈ వ్యవహారంలో సహ-పైలట్ ఒమన్. ఒమన్ ఈ ఒప్పందాలపై సంతకం చేయలేదు. అది ఇజ్రాయెల్‌తో అనధికారిక సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ, 2018లో బెంజమిన్ నెతన్యాహుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

అదే సమయంలో ఇరాన్‌తో సాధారణ సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ, టెహ్రాన్, వాషింగ్టన్‌ల మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తోంది. రెండు-దేశాల పరిష్కారమే ఏకైక మార్గమని దాని అధికారులు చెబుతున్నారు. చాలా మంది ఒమన్ వాసులు పాలస్తీనియన్ల పట్ల సానుభూతితో ఉన్నారు. ఏ జాతీయ విధానం కూడా ఒక వ్యక్తి ఏమి చేస్తాడో అంచనా వేయలేదు. ఇప్పటివరకు ఈ దాడితో ఒమన్ ప్రభుత్వానికి సంబంధం ఉన్నట్లు ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు.

అయినప్పటికీ, ప్రభుత్వాల మధ్య సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి వచ్చినప్పటికీ, ఆ ప్రభుత్వాలు ప్రాతినిధ్యం వహించే సమాజాలలో ఇజ్రాయెల్ విధానాల పట్ల, కొన్ని సందర్భాల్లో యూదుల పట్ల కూడా ఉన్న శత్రుత్వం తొలగిపోలేదు. అందువల్ల, శాంతి ఒప్పందాలు భద్రతా భారాన్ని చాలా వరకు, పరిష్కారం కాని ఈ సమస్య పక్కన నివసించే పౌరులపైనే వదిలివేస్తాయి.

బ్యారక్‌ల నుండి సామాన్యుల వరకు

భద్రతను ఒక ప్రభుత్వ విధిగా కాకుండా, ఒక పౌర అలవాటుగా పరిగణించడమే ఇజ్రాయెల్ స్పందన. నిర్బంధ సైనిక సేవయే దీనికి ప్రధాన సాధనం: పురుషులకు 32 నెలలు, మహిళలకు 24 నెలలు, ఆ తర్వాత రిజర్వ్ డ్యూటీ. సైనిక సేవ ప్రథమ చికిత్స, ఆయుధాలను వాడటం, ఒత్తిడిలో క్రమశిక్షణ, అసంపూర్ణ సమాచారంపై ఎలా స్పందించాలో నేర్పిస్తుంది. చాలా మంది యువ ఇజ్రాయెలీలు దీని ద్వారానే వెళ్తారు కాబట్టి, ఆ నైపుణ్యాలు సాధారణ ప్రజలలో కూడా ఉంటాయి.

అంతేకాక, ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాలు ప్రాణహాని ఉన్నప్పుడు ఎలా ప్రవర్తించాలో పౌరులు నేర్చుకునే పాఠశాలగా కూడా పనిచేస్తాయి. బ్యారక్‌లలో నివసించడానికి, వీధుల్లో నిలబడటానికి మధ్య ఉన్న గీత అస్పష్టంగా మారుతుంది. అతి-ఆర్థడాక్స్ పురుషులకు చాలా వరకు మినహాయింపు ఉంది. చాలా మంది అరబ్ పౌరులను సైన్యంలోకి నిర్బంధించరు, కానీ ఈ సంస్కృతి సైన్యంలో పనిచేసే వారిని మించి విస్తరించింది.

స్వచ్ఛంద సేవ ఈ అలవాటును పౌర జీవితంలోకి తీసుకువెళుతుంది. యునైటెడ్ హట్జాలా వేలాది మంది స్వచ్ఛంద వైద్య సిబ్బందిని సమన్వయం చేస్తుంది. వీరికి ఒక ఫోన్ యాప్ ద్వారా సమాచారం అందుతుంది. వీరు సుమారు మూడు నిమిషాల్లోనే అత్యవసర పరిస్థితులకు చేరుకుంటారని చెబుతున్నారు. సరిహద్దు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పౌర సహాయక బృందాలు అందుబాటులో ఉంటాయి. ప్రతి సందర్భంలోనూ, అత్యవసర పరిస్థితికి అత్యంత సమీపంలో ఉన్న వ్యక్తే సంఘటనా స్థలానికి మొదటగా చేరుకోవాలనేది లక్ష్యం.

ఈ నేపథ్యంలో చూస్తే, ఎఫ్ జెడ్ 1073 కేసును సంయమనంతో విశ్లేషించాలి. నిర్బంధ సైనిక సేవ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను ఒకే ఒక్క సంఘటన నిరూపించలేదు. అలాగే కాక్‌పిట్‌లోకి దూసుకెళ్లిన ప్రయాణికులు సైన్యంలో పనిచేశారా లేదా అనే విషయం కూడా నివేదికలలో లేదు. ఆ కథనాలు వర్ణించేది ఒక పరిస్థితిని మాత్రమే: ఒక ప్రయాణికుడు కాక్‌పిట్ వైపు పరుగెత్తడం, యువకులు దాడి చేసిన వ్యక్తితో పోరాడటం, ఒక దంతవైద్యుడు కెప్టెన్ గాయాలపై ఒత్తిడి కలిగించడం.

కిందకు దూసుకెళ్తున్న విమానంలో, ఎవరు బ్రతుకుతారో క్షణాలే నిర్ణయిస్తాయి. ప్రయాణికులకు ఎలాంటి సూచనలు అవసరం లేదు;. వారి సహజ ప్రవృత్తి చాలా చురుకుగా ఉంది. వారు వెంటనే దాని ప్రకారమే ప్రవర్తించారు.

భారతదేశం దీని నుండి ఏమి నేర్చుకుని, స్వీకరించగలదు?

భారతదేశం, ఇజ్రాయెల్ రెండూ కెప్టెన్ మచ్చర్‌ను సముచితంగా కీర్తించాయి. కానీ ఆ ప్రశంసల వెనుక ఒక కఠినమైన ప్రశ్న తలెత్తుతుంది: ఇది మనకు జరగవచ్చా? ఒక భారతీయ విమానంపై ఇలాంటి దాడి జరిగే అవకాశాలు చాలా తక్కువ. అయినప్పటికీ, భారతదేశం పాకిస్తాన్ ప్రేరేపిత ఉగ్రవాదం నీడలో జీవిస్తోంది. ఒక ఉగ్రదాడి, అగ్నిప్రమాదం, తొక్కిసలాట లేదా దాడి వంటివి ఏమి చేయాలో తెలియని స్థితిలో ఉన్న జనసమూహాన్ని పట్టుకోగలవు.

బయటి వారిచే ప్రేరేపించే అంతర్గత భద్రతా ముప్పులు ఉన్న ఈ కాలంలో, సైన్యం, పోలీసు లేదా గూఢచార సేవల్లో యూనిఫాంలో ఉన్న జనాభా వాటా చాలా తక్కువ. వారికి కళ్ళు, చెవులుగా పనిచేయగల, స్పష్టంగా సంభాషించగల, అవసరమైనప్పుడు స్వతంత్రంగా వ్యవహరించగల పౌరుల ద్వారా ఈ లోటును భర్తీ చేయాలి.

భారతదేశ భద్రతా వాతావరణం ఇజ్రాయెల్ కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. తన ప్రజలలో భద్రతా చైతన్యాన్ని పెంపొందించడానికి నిర్బంధ సైనిక సేవ అవసరం లేదు. భారతదేశంలో ఇప్పటికే ఉన్న పౌర-సైనిక సంస్థలతో దీనిని సాధించవచ్చు. ఇజ్రాయెల్ ఏజెన్సీలు లేదా ఎన్జీఓల సమన్వయంతో, కొన్ని జిల్లాలలో పౌర అత్యవసర ప్రతిస్పందన శిక్షణపై ఒక సంవత్సరం పాటు పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌ను నిర్వహించి, ప్రజలు ఎలా స్పందిస్తున్నారో అంచనా వేసి, ఆపై దానిని విస్తరించవచ్చు, మార్చవచ్చు లేదా నిలిపివేయవచ్చు.

స్వయంప్రతిపత్తి గల బృందాలను సృష్టించడం దీని లక్ష్యం కాదు. మంచి శిక్షణ ఎప్పుడు పరుగెత్తాలో, ఎప్పుడు దాక్కోవాలో, ఎప్పుడు సహాయం చేయాలో నేర్పుతుంది. ఇది పెంపొందించేది ఏమిటంటే, అత్యవసర పరిస్థితి తలెత్తిన మొదటి నిమిషాలు గదిలో ఉన్న ప్రజలవేనని, వాటితో ఏమి చేయాలో వారికి తెలుసనే అంచనాను.

ఎఫ్ జెడ్1073 విమానంలోని ప్రయాణికులకు ఎలాంటి ముందస్తు హెచ్చరిక లేదు. ఇజ్రాయెల్ పౌర భద్రతా సంస్కృతి ప్రకారం, వారు చేసిన పనిని కేవలం ఒక సంఘటనతో నిరూపించలేమని వివరిస్తుంది. కానీ, విమానయానం లేవనెత్తే ప్రశ్నను అడగడానికి భారతదేశానికి స్వయంగా కాక్‌పిట్ అత్యవసర పరిస్థితి అవసరం లేదు: ఒకవేళ అత్యంత ఘోరం జరిగితే, సామాన్య పౌరుడు ఏమి చేయాలో తెలుసుకుంటాడా?

(చక్రధారి రోవ్ ఢిల్లీకి చెందిన ఒక భద్రతా నిపుణుడు. ఇంటర్నేషనల్ సెక్యూరిటీ అకాడమీ (హెర్జ్లియా, ఇజ్రాయెల్) సలహా మండలి సభ్యుడు. మాక్స్‌గ్రిడ్ సెక్యూరికోర్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్‌కు సీనియర్ సలహాదారు. 2016లో ఇజ్రాయెల్‌లో నివసించిన తర్వాత, ఆయన భారతదేశపు మొట్టమొదటి పౌర భద్రతా ఆపరేటింగ్ మాన్యువల్ ‘షీప్‌డాగ్, ది అవేకెన్డ్ ఇన్ 2025‘ను రచించారు. ప్రస్తుతం భారతదేశంలో పౌర భద్రతా సంస్కృతిని నిర్మించే పనిలో ఉన్నారు.) (యురేషియా రివ్యూ నుండి)