న్యూట్రినోల‌ను బంధించిన ఫ్రాన్సిస్ హాల్జ‌న్‌కు ఫిజిక్స్‌లో నోబెల్‌

భౌతిక శాస్త్రంలో 2026 నోబెల్ బ‌హుమ‌తి బెల్జియం శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ హాల్జ‌న్‌ కు ద‌క్కింది. దక్షిణ ధ్రువంలోని ‘ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ’ నిర్మాణంలో అందించిన అత్యుత్తమ సేవలకు, అలాగే అంతరిక్షం నుంచి వచ్చే అత్యధిక శక్తి కలిగిన న్యూట్రినోలను కనుగొన్నందుకు గానూ శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ ‌ను నోబెల్ కమిటీ ఎంపిక చేసింది. నోబెల్ భౌతికశాస్త్ర కమిటీ ఛైర్మన్ మార్క్ పియర్సన్ దీనిపై స్పందిస్తూ ‘‘ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ నేతృత్వంలో పరిశోధకులు, ఇంజనీర్ల అంతర్జాతీయ బృందం మనకు ఒక అద్భుతమైన శాస్త్రీయ పరికరాన్ని అందించింది. ఆయన పట్టుదల, శాస్త్రీయ దృక్పథం ఖగోళశాస్త్రంలో ఒక నూతన శకానికి బాటలు వేసింది’’ అని కొనియాడారు.

బెల్జియంలో జన్మించిన 82 ఏళ్ల ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ ప్రస్తుతం అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్-మాడిసన్‌లో పనిచేస్తున్నారు. దక్షిణ ధ్రువంలో న్యూట్రినోలను గుర్తించేందుకు 1980ల నాటి నుంచి దక్షిణ ధ్రువంలో హాల్జెన్‌ పరిశోధనలు సాగుతున్నాయి. స్టాక్‌హోమ్‌లోని ‘ది రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్’ ఈ పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. అయితే ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జ‌ర్వేట‌రీలో ఫ్రాన్సిస్ విజ‌న్‌, నాయ‌క‌త్వం కీల‌కంగా నిలిచిన‌ట్లు నోబెల్ క‌మిటీ పేర్కొన్న‌ది.

అంటార్కిటిక్ మంచును ఒక భారీ కణ డిటెక్టర్‌గా ఉపయోగించాలనే ఆలోచనను హాల్జెన్ రూపొందించారు. ఐస్‌క్యూబ్ అభివృద్ధి, శాస్త్రీయ నాయకత్వంతో ఆయన సన్నిహితంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. శక్తివంతమైన ఖగోళ భౌతిక వాతావరణాల ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే అధిక-శక్తి న్యూట్రినోలను అధ్యయనం చేయడానికి, ఈ కణాలలో కొన్నింటిని వాటి విశ్వ మూలాల వరకు గుర్తించడానికి ఈ అబ్జర్వేటరీ పరిశోధకులకు వీలు కల్పించింది.

ఐస్‌క్యూబ్‌ పరిశోధనతో ‘న్యూట్రినో ఖగోళశాస్త్రం’ అనే కొత్త అధ్యాయానికి బలమైన పునాది పడింది. ఇప్పటివరకు విశ్వాన్ని ప్రధానంగా కాంతి ఆధారంగా పరిశీలిస్తే.. ఇప్పుడు కాంతి కాకుండా కణాల ద్వారా కూడా దాని రహస్యాలను తెలుసుకునే అవకాశం ఏర్పడింది.అధిక శక్తి న్యూట్రినోల మూలాలను గుర్తించడం, అవి ఎలా ఉత్పత్తి అవుతున్నాయో తెలుసుకోవడం, విశ్వంలోని అత్యంత శక్తిమంతమైన సహజ కణ యాక్సిలరేటర్లు ఎలా పనిచేస్తున్నాయో అర్థం చేసుకోవడం వంటి ప్రశ్నలకు ఐస్‌క్యూబ్‌ సమాధానాలు వెతుకుతోంది.

సుదూరు విశ్వంలో ఉన్న న్యూట్రినోల‌ను ఐస్‌క్యూబ్ ద్వారా ప‌రిశోధ‌కులు ప‌ట్టుకుంటున్న‌ట్లు తెలిసింది. విశ్వ‌ర‌హ‌స్యాల‌ను చేధించ‌డంలో న్యూట్రినోలు కీల‌కం కానున్న‌ట్లు ఖ‌గోళ ప‌రిశోధ‌కులు భావిస్తున్నారు. ఇక 2026 నోబెల్ ప్రకటనల్లో భాగంగా బుధవారం రసాయనశాస్త్రం, గురువారం సాహిత్య పురస్కారాలను ప్రకటించనున్నారు. శుక్రవారం శాంతి నోబెల్‌, అక్టోబర్ 12న ఆర్థికశాస్త్రంలో నోబెల్‌ విజేతలను వెల్లడించనున్నారు.