మహిళా రిజర్వేషన్లపై రెండు కీలక బిల్లులు ఆమోదం

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని కేంద్ర మంత్రివర్గం, ఎంతో కాలంగా వాయిదా పడుతూ వస్తున్న 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్లను 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల నాటికి అమలులోకి తీసుకురావడానికి వీలుగా, ప్రస్తుత చట్టాలకు సంబంధించిన రెండు కీలక సవరణలకు ఆమోదం తెలిపినట్లు తెలిసింది. మొదటి బిల్లు, ‘నారీ శక్తి వందన్ అధినియం’ (దీనిని రాజ్యాంగ 128వ సవరణ చట్టం, 2023 ద్వారా తీసుకువచ్చారు) అని పిలువబడే మహిళా రిజర్వేషన్ల చట్టంలోని సెక్షన్ 334-ఎను సవరించనుంది. 

పార్లమెంటు ఆమోదించిన 2023 నాటి ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 334-ఎ ప్రకారం—లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలు,  ఢిల్లీ శాసనసభలో మహిళలకు మూడో వంతు సీట్ల రిజర్వేషన్ అనేది, 2023 మహిళా రిజర్వేషన్ల చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా గణన వివరాలు ప్రచురితమయ్యాక, ఆ ఉద్దేశంతో నిర్వహించే నియోజకవర్గాల పునర్విభజన ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాతే అమల్లోకి వస్తుంది. 

అంతేకాకుండా, ఈ రిజర్వేషన్ 15 ఏళ్ల పాటు వర్తిస్తుందని, ఆ తర్వాత దీనిని కొనసాగించడానికి తిరిగి ధృవీకరణ అవసరమవుతుందని కూడా ఆ చట్టం పేర్కొంది. కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించినట్లు తెలిసిన రెండవ బిల్లు, రాజ్యాంగ 84వ సవరణ చట్టం, 2001ను సవరించనుంది. ఈ చట్టం, 1971 జనాభా గణన ఆధారంగా, లోక్‌సభలోని మొత్తం సీట్ల సంఖ్యను (ప్రస్తుతం ఉన్న 545 వద్ద), రాష్ట్ర శాసనసభల సీట్ల సంఖ్యను 2026 వరకు స్తంభింపజేసింది.

ఇప్పుడు, ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తున్నట్లుగా—ముందస్తు నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను నిర్వహించి, 2011 జనాభా గణన ఆధారంగా లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభల బలాన్ని పెంచాలంటే, ఈ సీట్ల స్తంభనను తొలగించాల్సి ఉంటుంది. ఆ ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాత, ప్రభుత్వం లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభలలోని సీట్ల సంఖ్యను ఒక్కో సభలో 50 శాతం చొప్పున పెంచవచ్చు.

తద్వారా ఆయా శాసనసభల పెరిగిన సభ్యుల బలం ఆధారంగా మహిళలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించవచ్చు. ప్రస్తుతమున్న 543 మంది ఎంపీల నుండి లోక్‌సభ బలం 814-816 మందికి పెరిగే అవకాశం ఉందని వర్గాలు చెబుతున్నాయి. ఈ పెరిగిన సభ్యుల సంఖ్యలో, 33 శాతం సీట్లు—అంటే సుమారు 271 నుండి 273 సీట్లు—మహిళలకు రిజర్వు చేస్తారు.  రాష్ట్ర శాసనసభల విషయంలోనూ ఇదే తరహాలో 50 శాతం సీట్ల పెంపును ప్రతిపాదించారు. అక్కడ కూడా, పెరిగిన సీట్ల సంఖ్య ఆధారంగా మహిళలకు మూడో వంతు రిజర్వేషన్లు అమల్లోకి వస్తాయి. ఏప్రిల్ 16 నుండి 18 తేదీల మధ్య జరగనున్న పార్లమెంటు బడ్జెట్ సమావేశాల్లో ఈ బిల్లులు ఆమోదం పొందుతాయని భావిస్తున్నారు.