కల్పక్కంలోని ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ ఈ నెలలో క్రిటికాలిటీని సాధించడం భారత అణు ఇంధన రంగంలో ఓ పెద్ద ముందడుగు అని చెప్పవచ్చు. ఇది కేవలం ఇంధనానికి సంబంధించిన విషయం మాత్రమే కాదు. దీని యురేనియం బ్లాంకెట్లు సంవత్సరానికి 120–140 కిలోల ఆయుధ-శ్రేణి ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేయగలవు. ఇది 25 నుండి 35 వార్హెడ్లకు సరిపోతుంది.
భారతదేశపు ప్రస్తుత ఆయుధ రియాక్టర్ మూడు లేదా నాలుగు వార్హెడ్లకు సరిపడా పదార్థాన్ని మాత్రమే ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పీఎఫ్బీఆర్ దీనికి ఎనిమిది రెట్లు అధికం. ఇక్కడ ఉత్పత్తి అయ్యే ఇంధనంను ఎలా వినియోగిస్తున్నారో ఏ అంతర్జాతీయ ఇన్స్పెక్టర్ కూడా ధృవీకరించకుండా ఉండేందుకు భారతదేశం ఒక దశాబ్దం పాటు కృషి చేసింది.
ఏప్రిల్ మొదటి ఆదివారం నాడు, చెన్నైకి దక్షిణంగా 60 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కోరమండల్ తీరంలోని ఒక కంటైన్మెంట్ భవనంలో, నియంత్రిత అణు శృంఖల చర్య మొదటిసారిగా ప్రారంభమైంది. గాలి లేదా నీటితో తాకినప్పుడు మండే 1,750 టన్నుల ద్రవ లోహంలో మునిగి ఉండే, 500-మెగావాట్ల సోడియం-శీతలీకరణ యంత్రమైన భారతదేశపు ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ క్రిటికాలిటీని సాధించింది.
ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ దీనిని “భారతదేశ పౌర అణు ప్రస్థానంలో ఒక కీలకమైన అడుగు” అని అభివర్ణించారు. టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాతలు థోరియం గురించి, ఇంధన స్వాతంత్ర్యం గురించి, డెబ్బై ఏళ్ల కల ఎట్టకేలకు ఫలించడం గురించి మాట్లాడారు. ప్రసార మాధ్యమాల్లో చాలా వరకు విస్మరించిన విషయం ఏమిటంటే, పీఎఫ్బీఆర్ వ్యూహాత్మక కోణం:
ప్రిన్స్టన్లోని స్వతంత్ర భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు దాదాపు రెండు దశాబ్దాల క్రితమే, దీని యురేనియం బ్లాంకెట్లు సంవత్సరానికి 140 కిలోగ్రాముల వరకు ఆయుధ-శ్రేణి ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేయగలవని నిర్ధారించారు. ఇది భారతదేశంలో ఆయుధ-శ్రేణి ప్లూటోనియం ఉత్పత్తి రేటులో దాదాపు ఐదు రెట్ల పెరుగుదల. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం ఇది ఏటా 25 నుండి 35 అదనపు వార్హెడ్లకు సరిపోయేంత విచ్ఛిన్న పదార్థం. లేదా, యూఎస్-ఇండియా అణు ఒప్పందం సమయంలో, ఈ రియాక్టర్ను ఎప్పటికీ అంతర్జాతీయ భద్రతా చర్యల పరిధిలోకి తీసుకురాకుండా ఉండేలా భారత అణుశక్తి సంస్థ అధిపతి బహిరంగ పోరాటం చేశారన్న విషయం.
లేదా, భారతదేశం “కనీసం రెండు టన్నుల ప్లూటోనియం గురించి మాట్లాడుతోంది” అని ప్రపంచానికి సంకేతం ఇవ్వడమే ఈ రియాక్టర్ ఉద్దేశ్యమని ఆయన ఆ తర్వాత ఆశ్చర్యపరిచేంత నిష్కపటంగా వివరించారన్న విషయం. “మేము కోరుకున్న సంకేతాలను అది పంపి, ఉద్దేశించిన ఫలితాలను సాధించింది,” అని ఆయన పేర్కొన్నారు. పీఎఫ్బీఆర్ను భారతదేశంలో ఒక ఇంధన మైలురాయిగా కీర్తిస్తారు. అది నిజమే.
కానీ కేవలం దాని పౌర ఆర్థిక అంశాలు మాత్రమే ఆ పెట్టుబడిని ఎన్నడూ సమర్థించలేదు. ఇది సాధ్యం చేయాలని రూపొందించిన థోరియం భవిష్యత్తు రావడానికి ఇంకా ఏడు దశాబ్దాల సమయం పడుతుంది. అయితే, ఇది క్రిటికాలిటీని సాధించిన రోజునే అందించే అసలైన సామర్థ్యం ఏమిటంటే — ఏ అంతర్జాతీయ తనిఖీ అధికారికి అందనంత దూరంలో, పారిశ్రామిక స్థాయిలో ఆయుధ-శ్రేణి విచ్ఛిన్న పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేయగలగడం.
1954లో, కెనడాతో ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం
ప్రపంచంలోనే అత్యంత పకడ్బందీగా సమర్థించిన పౌర అణు కార్యక్రమం, పౌర వ్యూహాత్మక లక్ష్యాల మధ్య ఎంచుకోవలసిన పరిస్థితి ఎప్పటికీ రాకుండా ఉండేందుకు ఎలా పోరాడిందో చెప్పే కథ ఇది. భారతదేశం గతంలోనూ ఇలాంటి పరిస్థితిని ఎదుర్కొంది. 1954లో, కెనడా ఒక ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం కింద సిరస్ పరిశోధన రియాక్టర్ను భారతదేశానికి సరఫరా చేసింది.
ఆ ఒప్పందం ప్రకారం దానిని “శాంతియుత ప్రయోజనాల” కోసం ఉపయోగించాలి. ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత, భారతదేశం సిరస్లో ఉత్పత్తి అయిన ప్లూటోనియంను ఉపయోగించి పోఖ్రాన్లో తన మొదటి అణు పరికరాన్ని పేల్చింది — దీనినే 1974 నాటి శాంతియుత అణు విస్ఫోటనం అని పిలుస్తారు”. దాని వెనుక ఉన్న ద్వంద్వ-వినియోగ తర్కం అప్పుడే నిర్ధారణ అయింది.
పీఎఫ్బీఆర్ దానిని పారిశ్రామిక స్థాయిలో కార్యాచరణలోకి తెస్తుంది. కానీ సిరస్ లా కాకుండా, భారతదేశం బహిరంగంగా చర్చలు జరిపి, అంతర్జాతీయ సమాజం అంగీకరించిన ఒక చట్రంలో ఇది పనిచేస్తుంది. సిరస్ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు సుమారుగా ఒక ఆయుధానికి సరిపడా ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేయగా, పి.ఎఫ్.బి.ఆర్ బ్లాంకెట్లు నెలకు రెండు ఆయుధాలకు సరిపడా ముడి పదార్థాన్ని అందించగలవు.
దీనికి సంబంధించిన మౌలిక సదుపాయాలు ఊహాజనితమైనవి కావు. వాటిని ఇప్పటికే నిర్మించారు. ఆచరణలో దీని అర్థం ఏమిటో అర్థం చేసుకోవాలంటే, పి.ఎఫ్.బి.ఆర్ ఇంధన లెక్కలను పరిశీలించండి. బ్రీడర్ కోర్ ప్లూటోనియంతో పనిచేస్తుంది. భారతదేశం దశాబ్దాలుగా తన అసురక్షిత హెవీ-వాటర్ పవర్ రియాక్టర్లను నడపడం ద్వారా సుమారు పది టన్నుల ప్లూటోనియంను పోగుచేసుకుంది.
ఇది పి.ఎఫ్.బి.ఆర్ మొత్తం కార్యాచరణ జీవితకాలం పాటు దానికి ఇంధనాన్ని అందించడానికి సరిపోతుంది. ఈ ఎనిమిది అసురక్షిత పవర్ రియాక్టర్లు కూడా ఆయుధాలలో ఉపయోగపడే ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేశాయి. అయితే ఇది పి.ఎఫ్.బి.ఆర్ బ్లాంకెట్లు అందించే దానికంటే తక్కువ గ్రేడ్లో ఉంటుంది. ఈ నిల్వ అసలు విలువ బ్రీడర్కు ఫీడ్స్టాక్గా ఉపయోగపడటమే.
ఇదిలా ఉండగా, ఆయుధ-గ్రేడ్ ప్లూటోనియం కోర్లో కాకుండా, దాని చుట్టూ ఉన్న యురేనియం బ్లాంకెట్లలో ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది రియాక్టర్ సాధారణ కార్యాచరణలో ఉప-ఉత్పత్తిగా వెలువడే ఒక ప్రత్యేక ముడి పదార్థం. రియాక్టర్ను నడపడానికి భారతదేశానికి ఈ పదార్థం అవసరం లేదు. విద్యుత్ కార్యక్రమం దృష్ట్యా ఇది మిగులు. అయితే, ఆయుధ కార్యక్రమానికి ఇది మిగులు కాదు.
ఆయుధ-శ్రేణి ప్లూటోనియం ఉత్పత్తి
కల్పక్కం కాంప్లెక్స్లో, రేడియేషన్కు గురైన ఇంధనం నుండి ప్లూటోనియంను వేరు చేయడానికి రూపొందించిన ఒక ప్రత్యేక రీప్రాసెసింగ్ సదుపాయం ఉంది. న్యూట్రాన్ల తాకిడి నుండి ఆయుధాలకు ఉపయోగపడే పదార్థాన్ని వేరు చేసే వరకు జరిగే ఈ మొత్తం ప్రక్రియ, డిఎఈ ప్రత్యేక నియంత్రణలో, ఒకే కాంప్లెక్స్లో జరుగుతుంది. ఏ దశలోనూ ఏ అంతర్జాతీయ తనిఖీదారుకూ ప్రవేశం లేదు.
డిఎఈ సొంత ప్రణాళికా అంచనా అయిన 75 శాతం సామర్థ్య కారకం వద్ద, పీఎఫ్బీఆర్ ఏటా 120 నుండి 140 కిలోగ్రాముల ఆయుధ-శ్రేణి ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. భారతదేశానికి చెందిన ట్రోంబేలోని ధ్రువ రియాక్టర్, ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్న ఏకైక ఆయుధ-ప్లూటోనియం ఉత్పత్తిదారు, సంవత్సరానికి 12 నుండి 18 కిలోగ్రాముల దిగుబడిని ఇస్తుంది. పీఎఫ్బీఆర్ సుమారుగా ఎనిమిది రెట్ల పెరుగుదలను సూచిస్తుంది.
ధ్రువ రియారిక్టర్ ఏటా మూడు లేదా నాలుగు వార్హెడ్లకు మద్దతు ఇస్తుండగా, కొన్ని అంచనాల ప్రకారం, పీఎఫ్బీఆర్ బ్లాంకెట్లు 25 నుండి 35 వార్హెడ్లకు సరిపడా పదార్థాన్ని అందించగలవు. భారతదేశం ప్రస్తుతం అంచనా ప్రకారం 180 వార్హెడ్లను కలిగి ఉంది. పీఎఫ్బీఆర్ నేటి ఆయుధాగారాన్ని మార్చదు. అది రేపటి గరిష్ట పరిమితిని మారుస్తుంది.
More Stories
ఖర్గే రెచ్చగొట్టే ప్రసంగంపై ఆర్ఎస్ఎస్, బీజేపీ పోలీస్ ఫిర్యాదు
కాల్పుల విరమణలో తెరవెనుక చైనా కీలక పాత్ర
రెచ్చగొట్టే వ్యాఖ్యలపై ఖర్గేను అరెస్ట్ చేయండి!