డా. రాకేష్ సిన్హా, మాజీ రాజ్యసభ సభ్యుడు
ఒకప్పుడు భారత రాజకీయాల్లో ఒక శక్తివంతమైన శక్తిగా, గొంతుకగా ఉన్న కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం, కేవలం ఎన్నికల పరంగానే కాకుండా కార్మికులు, రైతాంగం మధ్య కూడా క్షీణించింది. ఆర్ఎస్ఎస్కు అనుబంధ సంస్థ అయిన భారతీయ మజ్దూర్ సంఘ్ (బీఎంఎస్) కార్మిక సంఘాల ఉద్యమంలో అత్యంత ఆధిపత్య శక్తిగా ఉంది. దాని సైద్ధాంతిక-రాజకీయ ప్రస్థానం శతాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా కూడా, వామపక్షాల పతనానికి గల కారణాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉద్దేశించిన బహిరంగ లేదా అంతర్గత చర్చలకు సంబంధించిన ఆధారాలు పెద్దగా కనిపించడం లేదు.
ఇది విస్తృత చర్చలు, సంవాదాలు జరిపిన దాని సొంత వారసత్వానికి విరుద్ధం. కొత్త తరం కమ్యూనిస్టులు, ప్రధానమంత్రుల మ్యూజియం, లైబ్రరీలో అందుబాటులో ఉన్న తమ సైద్ధాంతిక పూర్వీకుల మౌఖిక సాక్ష్యాలను పరిశీలించడం ద్వారా తమ అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకోవచ్చు. అయితే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా రాజకీయాల స్వభావం మారిపోయింది. కుడిపక్షంలో పిలూ మోడీ లేదా మినూ మసాని లేనట్లే, వామపక్షంలో కూడా ఎం.ఎన్. రాయ్ లేదా ఎం. బసవపున్నయ్య వంటివారు లేరు. కమ్యూనిస్టులు దశాబ్దాలుగా ఎలాంటి గంభీరమైన సాహిత్యాన్ని గానీ, రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని గానీ రూపొందించలేదు. 1990ల నుండి, వారు ఆర్ఎస్ఎస్-బీజేపీపై దృష్టి పెట్టారు. అది కూడా ఉపరితల రీతిలో మాత్రమే.
ప్రభుత్వ రంగం, ప్రభుత్వ యాజమాన్యానికి మద్దతుదారులైన సీపీఐ, సీపీఐ(ఎం), సీపీఐ(ఎంఎల్) కలిసి సరళీకరణ, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (ఎఫ్డీఐ), ప్రైవేటీకరణ, అసమానతలపై ఒక ప్రత్యామ్నాయ దృక్పథాన్ని అందించలేకపోయాయి. స్వదేశీ జాగరణ్ మంచ్, బీఎంఎస్ వంటి ఆర్ఎస్ఎస్ అనుబంధ సంస్థలు ఇలాంటి విషయాలలో కూడా చాలా ముందున్నాయి.
ఐరోపా, భారతదేశంలోని కమ్యూనిస్టు పార్టీల మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం ఉంది. మొదటివి గుర్తింపు సంక్షోభంతో బాధపడవు. భారతదేశంలో, “మనం ఎవరు?” అనే ప్రశ్నకు సమాధానం కోసం కమ్యూనిస్టుల అన్వేషణ వివాదాలు, సంఘర్షణలు, చీలికలకు దారితీసింది. వీటిలో మొదటిది సైద్ధాంతిక జాతీయతపై జరిగింది.
సీపీఐ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన సత్యభక్త, పార్టీ స్వదేశీ మూలాలు కలిగి ఉండాలని, “భారత ప్రజల పరిస్థితులు, మనస్తత్వాన్ని తగిన విధంగా పరిగణనలోకి తీసుకుని” భారతీయ సమాజాన్ని మార్చడానికి కమ్యూనిస్టు సూత్రాలను వర్తింపజేయాలని కోరుకున్నారు. మీరట్ కుట్ర కేసు పత్రం (1929)లో, “మేము మా చేతులను కట్టుకోవడానికి సిద్ధంగా లేము. ఇతరుల నుండి సూచనలు లేదా ఆదేశాలు తీసుకోవడానికి కూడా మేము ఇష్టపడము” అనే ఆయన ప్రకటన ప్రస్తావించబడింది.
సోవియట్ అనుకూల వర్గం అతన్ని అణచివేసి, పార్టీ నుండి వైదొలగమని బలవంతం చేసింది. వారు సోవియట్ ఆధిపత్య వేదిక అయిన కామింటెర్న్ నుండి తమ సైద్ధాంతిక మార్గదర్శకాలను తీసుకున్నారు. ఇండో-చైనా యుద్ధం అనే ప్రశ్నపై సిపిఐని విభజించినది అదే విధేయత ప్రశ్న. పార్టీలోని ఒక వర్గం చైనాను దురాక్రమణదారు అని పిలవడానికి సిద్ధంగా లేదు. తర్వాత సిపిఎంలో ప్రముఖ వ్యక్తి బిటిరణదివే ఇలా అన్నారు: “సోషలిస్ట్ దేశం దురాక్రమణదారు అని నమ్మేది మార్క్సిస్టులు, కమ్యూనిస్టులు కాదు, మూర్ఖులు,మోసగాళ్ళు మాత్రమే.”
కమ్యూనిస్ట్ పార్టీల నాయకత్వం ఎక్కువగా ప్రజా ఉద్యమంలో తక్కువ లేదా అనుభవం లేని శ్రామికవర్గ నేపథ్యాలు లేని వ్యక్తులచే ఏర్పడింది. ఈ పార్టీలలో కార్మికులు, ఉన్నత నాయకత్వం మధ్య అంతరం కొనసాగింది. పార్లమెంటరీ రాజకీయాల్లో అంతర్భాగంగా మారడానికి ఉద్యమం తన స్వాభావిక సందిగ్ధత నుండి విముక్తి పొందలేకపోయింది. కమ్యూనిస్టులు తమ మద్దతు స్థావరాన్ని ఏకీకృతం చేయడం కంటే ఎక్కువ విచ్ఛిన్నతను అనుభవించారు.
బీహార్లో, కుల ఆధారిత పార్టీలు తమ నాయకులను, కార్యకర్తలను పొందాయి. కమ్యూనిస్టుల సైద్ధాంతిక, రాజకీయ పాత్ర ఇప్పుడు వాన్గార్డ్ల కంటే సెమినేరిస్టులదే. అందువల్ల, వారు ప్రజలను ప్రేరేపించడంలో విఫలమవుతున్నారు. వారు ఇమేజ్, ట్రస్ట్ లోటుతో బాధపడుతున్నారు.
అంతేకాకుండా, ఒకవైపు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలో పాల్గొనడం, మరోవైపు దానిని కూలదోయడానికి వారి సైద్ధాంతిక శిక్షణ మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని కమ్యూనిస్టులు పరిష్కరించలేకపోయారు. కార్యకర్తలు ఇప్పటికీ స్టాలినిస్ట్, మావోయిస్టు సాహిత్యాన్ని చదువుతున్నారు. అందువల్ల, వారు ఇక్కడ లేదా అక్కడ లేరు. శృంగార భావజాలం ద్వారా అధికారాన్ని సాధించవచ్చనే భ్రమ కొనసాగుతోంది.
అభిప్రాయ పరిశ్రమలో వారికి అధిక పాత్ర ఉంది, కానీ అది వారి సంస్థాగత ప్రయోజనానికి ఉపయోగపడదు. వారు తమ పథకంలో సంస్కృతికి చోటు కల్పించడానికి నిరాకరించారని కూడా గమనించడం ముఖ్యం. వారు శ్రామికవర్గం కంటే హిందూ మతతత్వాన్ని చర్చించడానికి ఎక్కువ సమయం, శక్తిని వెచ్చించారు. వారు పాత కలలు, కాలం చెల్లిన ఆలోచనలతో జీవిస్తూనే ఉన్నారు. మారిన వాస్తవాలకు సృజనాత్మకంగా స్పందించే ధైర్యం లేదు.
(ది ఇండియన్ ఎక్సప్రెస్స్ నుండి)
More Stories
వరుసగా 12 ఏటా శక్తివంతమైన భారతీయులుగా మోదీ, అమిత్ షా
మందగించిన ఆర్థిక సూచికల వృద్ధి
ఇరాన్ దాడిలో ఈ-3 సెంటిన్రీ విమానం ధ్వంసం